Vendimi i fundit i Council of the European Union për të konfirmuar se Shqipëria ka përmbushur benchmark-et e ndërmjetme për Clusterin “Fundamentals” përbën një nga zhvillimet më domethënëse në rrugën europiane të vendit gjatë dekadës së fundit. Nuk është thjesht një deklaratë teknike e burokracisë europiane, por një sinjal politik dhe institucional se Shqipëria po hyn në një fazë më serioze dhe më konkrete të negociatave për anëtarësim në Bashkimin Europian.
Për vite me radhë, integrimi europian është përdorur nga qeveritë shqiptare si premtimi më i madh politik, ekonomik dhe moral ndaj qytetarëve. Çdo mandat është shoqëruar me deklarata për “hapjen e negociatave”, “afrimin me Europën” apo “momentin historik” të Shqipërisë. Megjithatë, shpeshherë perceptimi publik ka mbetur i lodhur nga ritmi i ngadaltë, nga përsëritja e objektivave dhe nga mungesa e një përkthimi konkret të procesit europian në përmirësim të jetës së përditshme. Pikërisht për këtë arsye, ky vendim ka peshë më të madhe se deklaratat rutinë politike, sepse për herë të parë Shqipëria po hyn në një etapë ku Bashkimi Europian nuk po vlerëson më vetëm gatishmërinë për të nisur reforma, por aftësinë reale të shtetit për t’i mbajtur dhe zbatuar ato.
Clusteri “Fundamentals” konsiderohet zemra e gjithë negociatave. Ai përfshin drejtësinë, sundimin e ligjit, administratën publike, funksionimin demokratik të institucioneve, luftën kundër korrupsionit dhe të drejtat themelore. Në praktikë, ky është kapitulli që përcakton nëse një shtet funksionon me standarde europiane apo jo.
Fakti që Shqipëria ka kaluar benchmark-et e ndërmjetme do të thotë se institucionet europiane kanë konstatuar progres të mjaftueshëm për të kaluar në fazën tjetër të negociatave. Kjo nuk është një certifikatë perfekte për shtetin shqiptar, sepse problematikat vazhdojnë të ekzistojnë, por është një pranim se vendi nuk shihet më si një kandidat formal pa kapacitete reale.
Në analizat e publikuara nga ALTAX mbi kapitujt dhe cluster-at e negociatave europiane është theksuar vazhdimisht se Shqipëria nuk do të matet vetëm nga ritmi politik i hapjes së kapitujve, por nga cilësia e reformave ekonomike dhe institucionale që do të prodhojnë zhvillim real. Integrimi europian nuk është një proces ceremonial.
Procesi vijues kërkon një ekonomi më konkurruese, një administratë më profesionale, institucione më të besueshme dhe një model zhvillimi që ul pabarazitë territoriale e sociale.
Pikërisht këtu fillon sfida më e madhe për Shqipërinë, sepse pjesa më e vështirë e negociatave nuk është hapja e kapitujve, por mbyllja e tyre me rezultate të prekshme.
Ky moment ka edhe një rëndësi të madhe ekonomike. Në gjuhën e tregjeve financiare dhe të investimeve ndërkombëtare, vendimi i Bashkimit Europian është një sinjal besueshmërie. Ai ndikon te perceptimi për stabilitetin e vendit, te klima e investimeve dhe te pritshmëritë për të ardhmen ekonomike.
Për investitorët europianë, një Shqipëri që avancon në cluster-at themelorë shihet si një ekonomi më e parashikueshme dhe më e integrueshme në tregun europian. Kjo mund të sjellë më shumë investime, më shumë akses në fondet europiane dhe më shumë presion pozitiv për standarde më të larta qeverisëse.
Megjithatë, qytetarët shqiptarë kanë të drejtë të kërkojnë më shumë sesa simbolika europiane. Ata duan që integrimi të reflektohet në drejtësi më të besueshme, në shërbime publike më cilësore, në paga më të larta dhe në më shumë mundësi ekonomike. Kjo është arsyeja pse ky moment duhet parë jo si fundi i një rruge, por si fillimi i një prove më të vështirë për shtetin shqiptar. Bashkimi Europian tashmë po kërkon jo vetëm reforma në letra, por funksionim real të institucioneve dhe rezultate të matshme për shoqërinë dhe ekonominë.
Nëse deri dje sfida kryesore ishte bindja e Europës se Shqipëria meritonte të hynte në negociata serioze, sot sfida është bindja e vetë shqiptarëve se procesi europian mund të prodhojë një shtet më funksional dhe një ekonomi më të drejtë. Pikërisht aty do të matet vlera e vërtetë e këtij progresi.