Kur drejtuesja e institucionit të centralizuar të blerjeve publike dha dorëheqjen në qershor 2026 mes akuzave të rënda për korrupsion dhe manipulim tenderash, shumë qytetarë u pyetën nëse modeli i ri i prokurimeve ishte një sukses real apo thjesht një fasadë digjitale që fsheh probleme të thella sistemike.
Në deklaratat zyrtare, largimi u paraqit si mbyllje dinjitoze e një kapitulli suksesi. U paraqit si një strukturë e re që shërbeu qindra institucione dhe kurseu dhjetëra miliona euro për buxhetin e shtetit. Por prapa numrave zyrtarë fshihet një histori më komplekse, një histori ku digjitalizimi premtoi transparencë, por nuk arriti të ndalojë ndërhyrjet njerëzore dhe favorizimet.
Premtimi i centralizimit dhe digjitalizimit
Institucioni u krijua si një nga reformat kryesore për të rritur efikasitetin e prokurimeve publike. Qëllimi ishte që të centralizonte blerjet për mallra dhe shërbime të përbashkëta, të reduktonte shpërndarjen e fondeve, të minimizonte korrupsionin dhe të gjeneronte kursime reale. Në raportet e veta, struktura theksonte shifra impresionale, rreth 35.5 milionë euro kursime në vetëm 21 muaj, me mijëra procedura të zhvilluara dhe qindra institucione të shërbyera. Digjitalizimi përmes platformës përkatëse dukej si aleati kryesor me tendera online, kriteret e qarta, konkurrencë më e madhe.
Nga jashtë dhe me ndihmën e publicitetit politik, modeli dukej modern dhe në linjë me standardet europiane. Analistë ekonomikë kanë vlerësuar potencialin e centralizimit për të ulur çmimet dhe për të rritur transparencën.
Por, siç ndodh shpesh, ndërmjet premtimeve dhe zbatimit ka një hendek të madh.
Akuzat që shkatërruan besimin dhe çështja e përgjegjësisë
Dorëheqja nuk erdhi si befasi.
Akuzat përfshinin manipulim kriteresh tenderash për të favorizuar kompani të lidhura, skualifikime selektive të konkurrentëve dhe lidhje me interesa private.
Raporte mediatike dhe hetime të mundshme nxorën në pah raste ku procedura të tëra u drejtuan drejt fituesve të paracaktuar, pavarësisht sistemit digjital që supozohej të parandalonte këto abuzime.
Këto akuza nxjerrin në pah një tezë më të gjerë.
Kur një drejtues emërohet, teza e “përgjegjësisë personale” bie menjëherë. Në një sistem ku meritokracia nuk funksionon plotësisht, emërimet politike e bëjnë përgjegjësinë individuale iluzion të humbur. Përgjegjësia kalon tek niveli politik që zgjedh dhe mbështet emërimin, sepse suksesi ose dështimi i institucionit lidhet drejtpërdrejt me besimin dhe kontrollin politik mbi të. Digjitalizimi ka ndihmuar në publikimin e të dhënave, por nuk ka zëvendësuar kontrollin real, auditimin e pavarur dhe ndëshkimin e shpejtë.
Analizat ekonomike tregojnë se kursimet e raportuara mund të jenë reale në disa kategori, por ato humbasin peshën kur sistemi në tërësi lejon rrjedhje të mëdha fondesh publike përmes tenderave të dyshimtë. Konkurrenca e ulët, çmime më të larta se sa në treg dhe raste të anuluara vazhdojnë të karakterizojnë prokurimet. Besimi publik u dëmtua rëndë dhe qytetarët shohin një institucion të ri që premtonte revolucion, por ra në të njëjtat kurthe të vjetra të ndikimit politik dhe interesave private.
Çfarë mbetet pas dorëheqjes?
Kalimi i detyrave te zëvendësuesit nuk zgjidh problemin rrënjor. Efektiviteti i prokurimeve mbetet i mesëm deri i ulët në praktikë, ku edhe pse ka disa suksese të matshme nga centralizimi, pa reforma të thella dhe pavarësi më të madhe institucionale, me zbatim strikt të ligjit, meritokraci reale dhe forcim të kontrollit kuptohet që digjitalizimi mbetet kryesisht një mjet formal.
Vendi ka nevojë për më shumë se ndryshim personash dhe digjitalizim, sepse duhet një kulturë e re integriteti ku transparenca nuk është vetëm online, por edhe reale.
Në fund të fundit, ky rast është një leksion i hidhur i radhës. Teknologjia dhe strukturat e reja mund të sjellin kursime të përkohshme, por pa meritokraci funksionale, emërime të pavarura dhe llogaridhënie reale politike, ato nuk e ndryshojnë thelbin e sistemit. Para qytetarëve vazhdojnë të humbasin miliona euro çdo vit, jo vetëm nga inefikasiteti, por nga mungesa e besimit tek institucionet që menaxhojnë paratë e tyre.