Indeksi i Fizibilitetit për Premtimin mbi “Trajtimin e Krimit të Koncesioneve në Shëndetësi”

1. Qartësia e Premtimit ✅

Premtimi është i qartë dhe i matshëm:

• Shkëputja e lidhjeve me mafien e koncesioneve dhe ndalimi i praktikave të dëmshme janë objektiva të qarta.
• Mund të matet duke monitoruar kontratat e reja dhe ekzistuese, si dhe duke vlerësuar ndikimin e ndryshimeve në buxhetin e shtetit.
• Verifikimi mund të kryhet duke analizuar procedurat e reja të koncesioneve dhe zvogëlimin e humbjeve financiare.

Indeksi i Fizibilitetit: 4/5

2. Korniza Ligjore dhe Institucionale ⚠️

Pengesat kryesore:

• Nevoja për ndryshime ligjore dhe rishikim të kontratave të kaluara, të cilat mund të jenë të mbrojtura nga ligje dhe traktate ndërkombëtare.
• Forcimi i institucioneve zbatimore dhe aftësia për të ndërprerë kontratat e dëmshme.
• Prania e korrupsionit dhe lidhjet politike me aktorët e koncesioneve si faktorë pengues.

Indeksi i Fizibilitetit: 2.5/5

3. Mbështetja Buxhetore dhe Financimi ⚠️

Llogaritja e Kostos:

• Investime për forcimin e institucioneve të mbikëqyrjes dhe zbatimit të ligjit.
• Alokimi i fondeve për hetime të pavarura dhe reforma në menaxhimin e koncesioneve.
• Kompensime për kontratat e prishura, në rast se janë në konflikt ligjor.

Burime të mundshme financimi:

1. Ristrukturimi i shpenzimeve publike.
2. Përdorimi i fondeve ndërkombëtare.
3. Rritja e efikasitetit në menaxhimin e kostove.

Indeksi i Fizibilitetit: 3/5 

4. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

• Zvogëlimi i humbjeve financiare nga kontratat e dëmshme.
• Rritje e besimit publik në sistemin shëndetësor dhe transparencë më e madhe.
• Konsolidim i sistemit shëndetësor dhe përdorim më efikas i burimeve.

Indeksi i Fizibilitetit: 4/5

5. Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ ⚠️

• Nevojitet angazhim i fortë politik për të sfiduar grupet e interesit që përfiton nga koncesionet.
• Administrata publike ka sfida të konsiderueshme në zbatimin e reformave për shkak të mungesës së burimeve dhe kapaciteteve.

Indeksi i Fizibilitetit: 2.5/5

6. Implementimi dhe Afati i Zbatimit ⚠️

• Ndalimi i kontratave të dëmshme dhe reforma e plotë mund të zgjasë disa vite.
• Hetimet e pavarura dhe proceset ligjore mund të vonojnë implementimin.
• Mbështetja nga institucionet ndërkombëtare mund të ndihmojë.

Indeksi i Fizibilitetit: 2.5/5

7. Ndikimi në Cilësinë e Shërbimeve Shëndetësore ✅

• Alokim më i drejtë i fondeve dhe përmirësim i transparencës.
• Zvogëlim i mundësisë për korrupsion dhe pastrim parash.
• Menaxhim më i mirë i burimeve dhe një sistem më efikas.

Indeksi i Fizibilitetit: 4/5

Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit 📊

Indeksi Mesatar i Fizibilitetit: 3.0/5

Ky indeks sugjeron një mundësi mesatare për realizimin e premtimit. Për të pasur sukses, nevojitet:

• Forcim i kapaciteteve administrative.
• Angazhim politik dhe vullnet për të përballuar ndikimet e grupeve të interesit.
• Sigurimi i fondeve dhe ristrukturimi i institucioneve.

Implementimi kërkon një periudhë të gjatë kohore dhe një plan të mirëkoordinuar.

Indeksi i Fizibilitetit për Premtimin mbi “Dyfishimin e Buxhetit për Shëndetësinë”
1. Qartësia e Premtimit ✅ (5/5 – Shumë e Lartë)

Ky premtim është i qartë dhe i matshëm:

• Dyfishimi i buxhetit për shëndetësinë është një objektiv konkret dhe i kuptueshëm.
• Mund të matet duke krahasuar shpenzimet për shëndetësinë para dhe pas zbatimit.
• Objektiv i qartë dhe i verifikueshëm, ndaj ka një vlerësim të lartë të fizibilitetit në këtë aspekt.

2. Korniza Ligjore dhe Institucionale ⚠️ (3/5 – Mesatare)

Pengesat kryesore lidhen me:

• Nevoja për ndryshime ligjore për të lehtësuar rritjen e investimeve publike në sektorin shëndetësor.
• Rishikimi i strategjive dhe politikave financiare për të bërë të mundur një rritje të tillë të financimeve.
• Përfshirja e aktorëve të tjerë, si organizatat ndërkombëtare dhe shoqatat shëndetësore, për të siguruar mbështetje dhe ekspertizë.
• Reformimi i sistemit të prokurimit publik, për të parandaluar abuzimet dhe për të garantuar një përdorim më efikas të fondeve shtetërore.
• Rezistenca nga grupet e interesit që përfitojnë nga struktura aktuale e financimit të shëndetësisë.

Ndryshimet ligjore janë të realizueshme, por kërkojnë kohë dhe koordinim institucional.
3. Mbështetja Buxhetore dhe Financimi ⚠️ (2/5 – Ulët)
Llogaritja e kostos:

• PBB e Shqipërisë në 2024:2 miliardë euro.
• Buxheti aktual për shëndetësinë: Rreth 3% e PBB-së (~750 milionë euro).
• Dyfishimi i buxhetit: Kërkon rreth 750 milionë euro shtesë çdo vit.
• Burime të mundshme financimi:
  1. Rritja e të ardhurave nga taksat, por kërkon rritje ekonomike të qëndrueshme.
  2. Rialokimi i shpenzimeve publike, por kjo mund të ndikojë negativisht në sektorë të tjerë.
  3. Marrja e kredive ose borxhit publik, por rrezikon rritjen e deficitit buxhetor.

Kapaciteti fiskal është i kufizuar, dhe një rritje kaq e madhe e shpenzimeve do të kishte një ndikim të madh në stabilitetin financiar.
4. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅ (4/5 – Lartë)
Ndikime pozitive:

• Përmirësimi i shëndetit publik, duke ulur kostot e trajtimeve në periudhë afatgjatë.
• Rritja e cilësisë së jetesës dhe produktivitetit të forcës së punës.
• Më shumë vende pune në sektorin shëndetësor, duke ndihmuar në uljen e papunësisë.

Ndikimi ekonomik dhe social është shumë i favorshëm, por sfida mbetet në financimin e tij.
5. Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ ⚠️ (3/5 – Mesatare)

• Vullneti politik ekziston, por duhet një strategji afatgjatë dhe angazhim mbi një mandat qeverisës.
• Administrata publike duhet të përmirësojë kapacitetet e saj për të menaxhuar një rritje të tillë të buxhetit.
• Korrupsioni dhe abuzimi me fondet publike mund të jenë pengesa për efektivitetin e rritjes së financimeve.

Ekziston vullneti politik për ta promovuar këtë premtim, por menaxhimi dhe mbikëqyrja mbeten sfidë.
6. Implementimi dhe Afati i Zbatimit ⚠️ (2/5 – Ulët)

• Afati për realizimin e dyfishimit të buxhetit është shumë ambicioz.
• Një rritje e menjëhershme do të ishte e vështirë për t’u administruar, ndaj do të kërkohej një zbatim gradual në disa vite.
• Mund të ketë vonesa për shkak të reformave të nevojshme administrative dhe infrastrukturore.

Realizimi i plotë i premtimit brenda një mandati është i pamundur pa rreziqe të mëdha fiskale.
7. Ndikimi në Cilësinë e Shërbimeve Shëndetësore ✅ (5/5 – Shumë i Lartë)

• Më shumë fonde = më shumë investime në infrastrukturë dhe personel mjekësor.
• Shërbimet shëndetësore do të bëhen më të aksesueshme dhe cilësore.
• Mund të përmirësojë besimin e qytetarëve në sistemin shëndetësor publik, duke reduktuar varësinë nga shërbimet private.

Ndikimi në cilësinë e shërbimeve është padyshim pozitiv, por kërkon menaxhim të mirë të fondeve.

Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit

📊 Indeksi Përfundimtar i Fizibilitetit: 3.0/5

Dyfishimi i buxhetit për shëndetësinë është një premtim i qartë dhe i matshëm, me një ndikim të lartë pozitiv në cilësinë e shërbimeve. Megjithatë, është shumë e vështirë të realizohet brenda një mandati qeverisës pa rrezikuar stabilitetin fiskal.

Burimet e financimit janë të kufizuara dhe kërkojnë një planifikim të kujdesshëm.

Një alternativë më e realizueshme do të ishte një rritje graduale, duke kombinuar financime shtesë me reforma të thella në menaxhimin e sistemit shëndetësor.

Indeksi i Fizibilitetit të premtimit mbi “Reformën Shëndetësore bazuar në Modelin Gjerman”

1. Qartësia e Premtimit ✅

Premtimi për reformën shëndetësore bazohet në një model të qartë dhe të matshëm, pasi përfshin:

• Adoptimin e modelit gjerman të shërbimit shëndetësor.
• Përmirësimin e cilësisë dhe efikasitetit të shërbimeve shëndetësore.
• Ofrimin e shërbimeve të përballueshme dhe me cilësi të lartë. Ky angazhim është i qartë dhe matet nëpërmjet përmirësimeve në infrastrukturë, aksesin në shërbime dhe rezultatet e shëndetit publik.

2. Korniza Ligjore dhe Institucionale ⚠️

Për të implementuar modelin gjerman, nevojiten ndryshime të mëdha në legjislacion dhe strukturat institucionale:

• Ligje të reja për rregullimin e sigurimeve shëndetësore dhe përfshirjen e sektorit privat.
• Rishikimi i kontratave ekzistuese, veçanërisht koncesioneve dhe privatizimeve në sistemin shëndetësor.
• Bashkëpunimi me partnerët ndërkombëtarë për ekspertizë dhe asistencë teknike.
• Kundërshtime nga grupet e interesit që përfitojnë nga sistemi aktual.

3. Kapaciteti Fiskal dhe Burimet e Financimit ⚠️

Një reformë e tillë kërkon investime të mëdha në infrastrukturë, teknologji dhe trajnimin e personelit.

Kostoja e Reformës:

• Investime fillestare: 700-900 milionë euro për ndërtim dhe modernizim të spitaleve.
• Trajnimi i personelit: 200-300 milionë euro.
• Sistemet e informacionit dhe dixhitalizimi: 150-200 milionë euro.
• Kosto operacionale vjetore të sistemit të ri: 250-400 milionë euro më shumë se buxheti aktual.

Kapaciteti Buxhetor:

• Buxheti i shtetit për shëndetësinë aktualisht është rreth 600 milionë euro/vit (2.4% e PBB-së).
• Për të zbatuar këtë reformë, do të kërkohet të paktën dyfishimi i këtij fondi, duke e çuar në 2 miliardë euro/vit.
• Kjo do të përbënte rreth 8% të PBB-së, që është një rritje e ndjeshme krahasuar me normat historike të shpenzimeve publike në shëndetësi.

Burimet e Financimit:

1. Të ardhura shtesë nga taksat – Rritja e TVSH-së për mallrat jo thelbësore ose kontributet e reja shëndetësore.
2. Rishpërndarje buxhetore – Rialokimi nga sektorë të tjerë, por kjo mund të ndikojë në financimin e arsimit dhe infrastrukturës.
3. Kredi dhe borxh publik – Rritja e borxhit mund të rrisë rreziqet fiskale.
4. Mbështetje nga BE dhe FMN – Financimi i pjesshëm përmes fondeve të reformës shëndetësore.

Duke marrë parasysh edhe premtimet e tjera qeveritare, të cilat kërkojnë shpenzime të larta për infrastrukturën rrugore dhe arsimin, kapaciteti fiskal i buxhetit është i kufizuar. Rreziku kryesor është që financimi i pamjaftueshëm mund të sjellë një reformë të paplotë ose të zgjatur përtej një mandati 4-vjeçar.

4. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

• Pozitiv për përmirësimin e cilësisë së jetesës, aksesit në shërbime dhe uljen e vdekshmërisë nga sëmundjet kronike.
• Rritja e produktivitetit në ekonomi për shkak të një popullsie më të shëndetshme.
• Kosto të larta afatshkurtra, por kursime afatgjata nga ulja e nevojës për trajtime të kushtueshme për sëmundjet kronike.

5. Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ ✅

• Vullneti politik është i nevojshëm për miratimin e reformës, por rreziku është që zbatimi të mbetet i pjesshëm.
• Administrata ka kapacitete për reforma të pjesshme, por një reformë e thellë kërkon ndihmë nga ekspertiza ndërkombëtare.
• Presioni nga grupet e interesit mund të ngadalësojë ose ndryshojë reformën.

6. Implementimi dhe Afati i Zbatimit ⚠️

• Zbatim i pjesshëm në 4 vite – Do të jetë e pamundur të arrihet një transformim i plotë brenda një mandati qeverisës.
• Fazat kryesore:
  1. Viti 1-2 – Përgatitja e kornizës ligjore dhe institucionale.
  2. Viti 2-3 – Fillimi i projekteve pilot dhe ndërtimi i spitaleve të reja.
  3. Viti 3-4 – Rritja e financimit dhe zgjerimi i sistemit të ri.
• Rreziku është që reformat të mbeten në nivel pilot ose të ndalen me ndryshimin e qeverisë.

7. Ndikimi në Cilësinë e Shërbimeve Shëndetësore ✅

• Përmirësime në trajtimin e pacientëve dhe shërbimet spitalore.
• Efikasitet më i lartë dhe transparencë më e madhe në menaxhimin e sistemit shëndetësor.
• Reduktim i informalitetit dhe korrupsionit në sektorin shëndetësor.

Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit

📊 Indeksi i Fizibilitetit: 2.5/5

Reforma është e nevojshme dhe mund të ketë ndikim të madh pozitiv, por ka sfida serioze për financimin dhe zbatimin e saj brenda një mandati 4-vjeçar. Mungesa e një strategjie të qartë për financimin dhe kapacitetin administrativ e bën reformën të vështirë për t’u realizuar plotësisht në kohën e premtuar.

Nëse nuk sigurohen burime të qarta financimi, reforma mund të ngecë në fazat e para ose të mbetet e fragmentuar. Rekomandohet një qasje graduale dhe një plan i qartë për të garantuar qëndrueshmërinë fiskale të reformës.