PD 2025 – Faqe 27

POLI I TRETË - 2025 Politikë

Forcimi i hetimeve financiare për zyrtarët e lartë (MUNDËSIA)

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Forcimi i hetimeve financiare për zyrtarët e lartë”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është i qartë dhe i drejtpërdrejtë: Parandalimi i pasurimit të paligjshëm dhe zbulimi i abuzimeve me pushtetin, me fokus te zyrtarët e lartë. Ky është një premtim që synon të krijojë një sistem më të fuqishëm të mbikëqyrjes për individët që janë të ekspozuar ndaj mundësive të abuzimit me pushtetin e tyre.

🔹 Instrumentet janë gjithashtu të përshtatshme për arritjen e këtij qëllimi:

Hetime të thelluara të pasurisë mbi bazën e një parimi përtej deklarimit formal të pasurisë, duke kërkuar informacion më të detajuar dhe një kontroll më të rreptë.
Përdorimi i mekanizmave ndërkombëtarë për të gjurmuar pasuritë e mundshme të paligjshme dhe të fshehura të zyrtarëve të lartë.

🔸 Ky premtim është shumë i qartë, por praktika e hetimeve mund të shtrijë kërkesat për ndihmë ndërkombëtare dhe mund të kërkojë infrastruktura dhe burime të forta për të zbatuar këtë strategji.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Situata Aktuale: Aktualisht, Shqipëria ka një sistem hetimi të pasurive të zyrtarëve, por ka ende vështirësi për të siguruar pasuri që janë të fshehura ose të paligjshme. Ka një mangësi të mekanizmave për kontrollin e pasurisë dhe mund të ketë sfida të mëdha për të monitoruar zyrtarët e lartë që kanë mundësinë për të fshehur pasuri përmes strukturave komplekse.

🔹 Ky premtim është i rëndësishëm për të përmirësuar besimin publik në sistemin e drejtësisë, por ai kërkon një reformë të plotë të kontrollit të pasurisë dhe mund të përballet me sfida ligjore dhe opozita nga ata që mund të jenë të prekur nga këto hetime.

🔸 Sfida kryesore do të jetë krijimi i një mekanizmi efektiv të hetimeve financiare që mund të depërtojë në pasuritë e fshehura dhe të vërteta të individëve me pushtet.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Masat për zbatimin janë të mundshme dhe përfshijnë disa hapa kyç:

Rishikim dhe miratim i ndryshimeve ligjore që mundësojnë hetime më të thelluara të pasurisë për zyrtarët e lartë.
Krijimi i një mekanizmi ndërkombëtar dhe të pavarur për të monitoruar dhe hetuar pasuritë që mund të jenë të fshehura ose të paligjshme.
Përforcimi i bashkëpunimit me autoritete të huaja, për të gjurmuar pasuritë në shtete të tjera dhe për të mbledhur prova të nevojshme.

🔹 Ky premtim kërkon një investim të konsiderueshëm në infrastruktura ligjore dhe teknologjike, si dhe kapacitete të administratës publike për të mbështetur hetimet e pasurisë dhe përdorimin e mekanizmave ndërkombëtarë.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Ky premtim mund të ketë një kosto të konsiderueshme për zbatimin e hetimeve financiare të thelluara, përfshirë:

Shpenzime për rishikimin dhe reformimin e ligjeve që rregullojnë hetimet e pasurisë.
Kostot e bashkëpunimit ndërkombëtar, që përfshijnë ndihmën dhe mbështetje nga organizata ndërkombëtare, si dhe trajnimin e ekspertëve për të hetuar pasuritë e fshehura.

🔹 Megjithatë, ky premtim mund të ndihmojë në uljen e korrupsionit dhe pasurimit të paligjshëm, që do të mund të krijojë mundësi për kursime buxhetore afatgjata duke parandaluar humbjet financiare nga praktikat korruptive.

🔸 Shpenzimet mund të jenë të larta në fazat e para, por përfitimet afatgjata nga një shoqëri më të drejtë dhe të ndershme mund të justifikojnë investimet.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim mund të ketë një ndikim shumë pozitiv në:

Rritjen e besimit të qytetarëve në sistemin e drejtësisë, duke krijuar një klimë të re besimi dhe transparence.
Fuqizimin e institucioneve të drejtësisë, duke siguruar se zyrtarët e lartë janë nën vëzhgim dhe përgjegjësi.
Reduktimin e korrupsionit dhe përmirësimin e mundësive për zhvillimin e qëndrueshëm ekonomik.

🔹 Ky premtim mund të përmirësojë klimën e përgjithshme të biznesit dhe të qeverisjes dhe mund të kontribuojë në një shoqëri më të drejtë dhe më të qëndrueshme.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim mund të zbatohet brenda një periudhe afatmesme, duke kaluar nëpër disa faza:

Krijimi i kornizës ligjore dhe miratimi i ndryshimeve të nevojshme ligjore.
Implementimi i një sistemi të pavarur të hetimeve financiare, duke përfshirë bashkëpunimin me agjenci ndërkombëtare.
Zbatimi i mekanizmave për ndjekjen e pasurive të zyrtarëve të lartë dhe kontrollimin e mundësive të fshehura.

🔹 Ky premtim është i realizueshëm në një periudhë 2-3 vjeçare, por kërkon një përkushtim të madh institucional dhe burime të mjaftueshme për të mbështetur hetimet dhe për të siguruar se ato janë të drejta dhe të pavarura.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.3/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.0	⚠️
Masat për Zbatimin	4.5	✅
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	4.0	✅

Ky premtim është mjaft i realizueshëm dhe mund të forcojë shumë sistemin e drejtësisë në Shqipëri.

Përveç kësaj, ai ka ndikim të drejtpërdrejtë në përmirësimin e transparencës dhe luftën kundër korrupsionit, duke ruajtur integritetin e institucioneve dhe duke ndihmuar në krijimin e një mjedisi të shëndetshëm për zhvillimin ekonomik

POLI I TRETË - 2025 Politikë

Ndalohet pjesëmarrja e kompanive Offshore në tenderat publikë (MUNDËSIA)

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Ndalohet pjesëmarrja e kompanive Offshore në tenderat publikë”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është i qartë dhe i drejtpërdrejtë: Zbulimi i përfituesve të vërtetë ekonomikë dhe garantimi i integritetit në përdorimin e fondeve publike. Ky qëllim ka të bëjë me eliminimin e skemave të fshehura të pronësisë që mund të krijojnë mundësi për korrupsion dhe pastrim parash në tenderat publikë.

🔹 Instrumentet janë të përshtatshme dhe specifike:

Ndryshime ligjore që përjashtojnë entitetet me strukturë të fshehtë pronësie nga tenderat publikë.
Kërkesa për transparencë të pronësisë si një kriter themelor për pjesëmarrjen në tendera, duke siguruar që të gjithë aktorët të jenë të identifikueshëm dhe të ndershëm.

🔸 Ky premtim është shumë i qartë dhe ka një qëllim të fortë për të sistemuar tenderat publikë dhe për të eliminimin e mundësive për abuzim me fondet publike.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Situata Aktuale: Aktualisht, kompanitë offshore shpesh përdoren për të fshehur pronësinë e vërtetë të biznesit dhe mund të krijojnë mundësi për abuzime dhe korrupsion në tenderat publikë. Ky fenomen është një sfidë e madhe për transparencën dhe ndershmërinë e procesit të prokurimeve publike.

🔹 Ky premtim kërkon një angazhim të fortë ligjor dhe administrativ për të identifikuar dhe eliminuar strukturat që nuk i përmbahen kërkesave të transparencës. Megjithatë, mund të ketë vështirësi të mëdha në zbatuarjen e tij për shkak të komplekseve ligjore dhe strukturave të fshehura që janë të përhapura në disa industri.

🔸 Një pengesë mund të jetë përpjekja për të shmangur identifikimin e pronarëve të vërtetë dhe mundësia që kompanitë offshore të përdorin struktura të tjera për të anashkaluar rregullat.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Masat për zbatimin e këtij premtimi janë të mundshme dhe kërkojnë disa hapa:

Rishikim dhe miratim i ndryshimeve ligjore që ndalojnë pjesëmarrjen e entiteteve me strukturë të fshehtë pronësie në tendera.
Krijimi i mekanizmave për verifikimin e pronësisë dhe sigurimi që çdo kompani që paraqitet në tenderat publikë të sigurojë transparencë të plotë të pronarëve dhe përfituesve të vërtetë ekonomikë.
Përfshirja e organeve të kontrollit dhe monitorimit të pavarura, si dhe angazhimi i autoritetet ndërkombëtare që të mbështesin zbatimin e këtyre ligjeve.

🔹 Kjo kërkon një komunikim të ngushtë midis institucioneve qeveritare dhe organizatave ndërkombëtare të cilat mund të ofrojnë ekspertizë dhe mbështetje për të eliminimin e rrugëve të fshehta për anashkalim të legjislacionit.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Ky premtim mund të kërkojë një investim të konsiderueshëm në:

Përmirësimin e kapaciteteve të administratës publike dhe krijimin e mekanizmave për verifikimin e pronësisë dhe pasurive.
Rritje të burimeve financiare për kontrollin dhe monitorimin e transparencës në tenderat publikë.

🔹 Përveç kësaj, mund të ketë shpenzime të konsiderueshme për trajnimin e personelit administrativ që do të merret me kontrollimin e informacionit lidhur me kompanitë pjesëmarrëse.

🔸 Kostot janë të arsyeshme, por mund të shfaqen sfida për t’i mbështetur ato në buxhetin e shtetit. Megjithatë, është e mundur që fitimet afatgjata nga rritja e transparencës dhe eliminimi i korrupsionit të justifikojnë këto investime.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim mund të ketë një ndikim të fuqishëm dhe pozitiv në:

Eliminimin e mundësive për korrupsion dhe pastrim parash, duke garantuar që tenderat publikë të jenë të ndershëm dhe transparent.
Rritjen e besimit në sistemin e prokurimeve publike, duke siguruar që të gjitha ofertat që fitojnë tendera të jenë nga kompani të cilat veprojnë me transparencë dhe ndershmëri.
Lehtësimin e konkurrencës dhe krijimin e një klime më të shëndetshme për bizneset që ndjekin ligjin dhe veprojnë në mënyrë të rregullt.

🔹 Ky premtim do të forcojë mjedisin e biznesit, duke ndihmuar në krijimin e një sistemi më të ndershëm dhe konkurrues.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim mund të zbatohet brenda një periudhe afatmesme, duke kaluar nëpër disa faza:

Miratimi i ndryshimeve ligjore dhe krijimi i rregulloreve të reja për transparencën e pronësisë.
Implementimi i sistemeve të reja për verifikimin e kompanive dhe pasurive të tyre.
Ndërmarrja e një fushate ndërgjegjësimi për të siguruar mbështetje dhe bashkëpunim nga sektori privat.

🔹 Afati i zbatuar është i arritshëm, por mund të kërkojë koha për krijimin e kapaciteteve të mjaftueshme dhe për nxitjen e një kulture të re të transparencës.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.2/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.0	⚠️
Masat për Zbatimin	4.5	✅
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	4.0	✅

Ky premtim ka një potencial të madh për të forcuar transparencën dhe ndershmërinë në prokurimet publike dhe për të eliminimin e mundësive për korrupsion dhe pastrim parash.

Zbatimi kërkon mbështetje ligjore dhe administrative të fuqishme, si dhe investime në kontrollin dhe verifikimin e kompanive.

POLI I TRETË - 2025 Politikë

Ndëshkim i ashpër i Korrupsionit politik dhe ekonomik (MUNDËSIA)

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Ndëshkim i ashpër i Korrupsionit politik dhe ekonomik”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është shumë i qartë dhe i drejtpërdrejtë: Vendosja e një standardi penalizues të lartë për abuzimet me pushtetin. Ky qëllim kërkon forcimin e ligjit dhe një ndëshkim më të ashpër për korrupsionin politik dhe ekonomik, duke arritur ndalimin e praktikave të paligjshme dhe rritjen e transparencës.

🔹 Instrumentet janë të përshtatshme dhe të detajuara:

Zbatimi rigoroz i ligjit për sekuestrimin e pasurive të fituara në mënyrë të paligjshme që synon të shmangë impunitetin.
Krijimi i një precedenti gjyqësor që vepron si frikësues institucional, duke rritur ndikimin e vendimeve gjyqësore në luftën kundër korrupsionit.

🔸 Ky premtim është shumë i qartë dhe ka një qëllim të fuqishëm që mund të krijojë një ndikim të drejtpërdrejtë në luftën kundër korrupsionit.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Situata Aktuale: Edhe pse ka përpjekje për të luftuar korrupsionin, problemi i imunitetit të disa individëve të nivelit të lartë dhe mungesa e ndëshkimeve të mjaftueshme për abuzimet me pushtetin vazhdojnë të jenë pengesa të rëndësishme për efektivitetin e kësaj lufte.

🔹 Ky premtim kërkon një angazhim të madh nga sistemi gjyqësor, si dhe mbështetje të fortë për zbatimin e ligjeve antikorrupsion dhe sekuestrimin e pasurive të fituara në mënyrë të paligjshme. Aktualisht, mund të ketë sfida të mëdha për të siguruar që ky proces të jetë i paanshëm dhe të mos nënkuptojë abuzime politike.

🔸 Përpjekjet e mëparshme kanë hasur në vështirësi politike, duke penguar ndjekjen e disa rasteve të nivelit të lartë dhe duke ndikuar në efektivitetin e përgjithshëm të luftës kundër korrupsionit.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Masat për zbatimin e këtij premtimi janë të mundshme dhe të nevojshme:

Rritje e burimeve dhe mbështetje për SPAK dhe institucionet gjyqësore për të garantuar një implementim të plotë dhe të pavarur të ligjit.
Krijimi i një sistemi gjyqësor të pavarur dhe të paanshëm që mund të trajtojë korrupsionin politik dhe ekonomik pa ndikuar nga presionet e jashtme.
Përfshirja e mekanizmave të kontrollit të jashtëm, duke përfshirë monitorimin e BE-së dhe organizatave ndërkombëtare për të siguruar që zbatimi i ligjit të jetë i paanshëm dhe efektiv.

🔹 Zbatimi i këtij premtimi kërkon një angazhim të fuqishëm institucional dhe një përqendrim në independencën e gjyqësorit. Mund të ketë vështirësi të mëdha në kalimin përmes niveleve politike, sidomos kur bëhet fjalë për individë të fuqishëm.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Ky premtim mund të kërkojë investime të konsiderueshme në forcimin e institucioneve të drejtësisë, përfshirë:

Mbështetje financiare për SPAK, prokuroritë dhe gjykatat, për të mundësuar hetime dhe gjykime të mëdha dhe të ndërlikuara për raste korrupsioni.
Rritje të burimeve për krijimin e një strukture mbështetëse për ndihmën ligjore dhe administrative që mund të mbështesë këtë proces.

🔹 Investimi fillestar mund të jetë i lartë, por është e mundur që përfitimet në afat të gjatë të jenë të mëdha, duke përfshirë përmirësimin e klimës së biznesit, rritjen e besimit publik në sistemin e drejtësisë dhe përmirësimin e imazhit ndërkombëtar të vendit.

🔸 Një sfidë mund të jetë sigurimi i burimeve financiare të qëndrueshme për zbatimin e këtyre masave, veçanërisht nëse ka nevojë për investime të mëdha infrastrukturore dhe financiare.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim mund të ketë ndikim të përhershëm dhe pozitiv në:

Reduktimin e praktikave korruptive, duke kontribuar në një mjedis të shëndetshëm ekonomik dhe duke ndihmuar në ndërtimin e besimit publik në sistemin e drejtësisë.
Rritjen e transparencës dhe përgjegjshmërisë në sektorët publik dhe privat, duke forcuar institucionet demokratike dhe duke siguruar që abuzimet e pushtetit të ndëshkohen.
Ndikimi në klimën e biznesit, duke përmirësuar konkurrencën dhe duke tërhequr investitorë të huaj të cilët kanë frikë nga korrupsioni.

🔹 Përveç kësaj, kulturë e përgjegjshmërisë do të krijohej në shoqëri, duke dërguar një mesazh të fuqishëm për nevojën e respektimit të ligjit dhe ndëshkimit të abuzimeve me pushtetin.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim mund të zbatohet brenda një periudhe afatmesme, me disa faza të implementimit:

Rritja e kapaciteteve të SPAK dhe forcimin e burimeve gjyqësore.
Miratimi i legjislacionit për sekuestrimin e pasurive dhe zbatimin e tij, si dhe krijimi i një precedenti gjyqësor të fuqishëm.

🔹 Ky afat është i mundshëm dhe i arritshëm, duke pasur parasysh angazhimin e mundshëm të institucioneve të drejtësisë dhe mundësinë e implementimit të një sistemi ligjor më efikas.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.2/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.0	⚠️
Masat për Zbatimin	4.0	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	4.5	✅

Ky premtim ka një potencial të lartë për të reduktuar korrupsionin dhe për të ndihmuar në krijimin e një sistemi më të drejtë dhe transparent.

Megjithatë, do të kërkojë një implementim të fuqishëm dhe burime të konsiderueshme, si dhe mbështetje politike dhe ligjore për të pasur ndikim të plotë.

POLI I TRETË - 2025 Politikë

Mbështetje e plotë për SPAK-un (MUNDËSIA)

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Mbështetje e plotë për SPAK-un”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është i qartë dhe i drejtpërdrejtë: Rritja e kapaciteteve të drejtësisë penale për të ndjekur korrupsionin e nivelit të lartë. Ky është një objektiv i rëndësishëm për përmirësimin e sistemit të drejtësisë dhe luftën kundër korrupsionit.

🔹 Instrumentet për të arritur këtë qëllim janë të qarta:

Rritja e buxhetit dhe logjistikës për SPAK, që do të mundësojë një funksionim më të mirë dhe më të fuqishëm të SPAK-ut.
Pajisje me teknologji të avancuar dhe trajnime të specializuara, që do të rrisin efektivitetin dhe kapacitetin e SPAK-ut për të hetuar dhe ndjekur korrupsionin e nivelit të lartë.

🔸 Ky premtim ka një objektiv të fortë dhe të nevojshëm për përmirësimin e sistemit të drejtësisë dhe luftën kundër korrupsionit. Qartësia është shumë e lartë, dhe ai ka një ndikim të drejtpërdrejtë në forcimin e mekanizmave të hetimit.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Situata Aktuale: Deri tani, SPAK ka qenë një hap i rëndësishëm për luftën kundër korrupsionit, por ka ende sfida të mëdha që lidhen me mungesën e resurseve, presionin politik dhe mungesën e besimit të plotë të publikut në kapacitetet e tij për të luftuar korrupsionin e nivelit të lartë.

🔹 Ky premtim synon të rrisë kapacitetet e SPAK-ut përmes përmirësimit të burimeve financiare dhe logjistikës, si dhe pajisjeve dhe trajnimeve të avancuara që do të mundësojnë një hetim më efikas.

🔸 Megjithatë, sfidat politike dhe rezistenca nga aktorët që përfitojnë nga korrupsioni mund të vazhdojnë të jenë pengesa për realizimin e plotë të këtij premtimi, ndonëse mbështetje financiare dhe teknologjike mund të përmirësojë situatën.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Masat për zbatimin e këtij premtimi janë të mundshme dhe të nevojshme, duke përfshirë:

Rritja e buxhetit dhe resurseve financiare për SPAK.
Furnizimi me teknologji moderne dhe trajnime të specializuara për stafin e SPAK-ut, duke përfshirë software dhe infrastrukturë që mundësojnë hetime më efikase.

🔹 Ky premtim është një masë e drejtë dhe e nevojshme, por mund të kërkojë koha dhe angazhim të plotë për implementimin e tij. Mund të ketë nevojë për një bashkëpunim të ngushtë midis institucioneve të ndryshme dhe përgatitje për implementimin praktik të masave.

🔸 Për këtë premtim, një sfidë mund të jetë implementimi i një sistemi të qëndrueshëm dhe të paanshëm që të mbështesë SPAK-un në mënyrë të qëndrueshme, duke siguruar që ky program të jetë i pavarur dhe i mbështetur nga të gjitha palët.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim do të kërkojë investime të konsiderueshme financiare për të mbështetur SPAK-un me:

Buxhet dhe resurse për pajisjet e nevojshme dhe përgatitjen e personelit të SPAK-ut.
Përmirësime teknologjike dhe ndihmën e ekspertëve të specializuar për trajnimet e kërkuara.

🔹 Megjithatë, investimi në forcimin e SPAK-ut mund të sjellë përfitime të konsiderueshme në afat të gjatë, pasi kjo do të përmirësojë luftën kundër korrupsionit, rris besimin në sistemin e drejtësisë dhe përmirëson imazhin e shtetit shqiptar në sytë e investitorëve dhe qytetarëve.

🔸 Kostoja fillestare mund të jetë e konsiderueshme, por përfitimet fiskale dhe sociale mund të jenë të mëdha në afat të gjatë, duke kontribuar në një klimë më të shëndetshme ekonomike dhe politike.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Pozitiv:

Hetime më efektive dhe të pavarura mund të sjellin rezultate konkrete në luftën kundër korrupsionit, duke rritur besimin e qytetarëve në sistemin e drejtësisë.
Rritje e besimit publik në drejtësi, duke dërguar një mesazh të fortë për ndëshkimin e pandëshkueshmërisë dhe forcimin e shtetit të së drejtës.
Mundësi për dërgimin e shembujve të fortë, që mund të ketë ndikim në zvogëlimin e korrupsionit në administratën publike dhe sektorët e tjerë.

🔹 Negativ:

Mund të ketë rezistencë nga grupe të caktuara që mund të ndihen të kërcënuar nga hetimet dhe ndjekjet e mundshme ligjore.
Mungesa e mbështetjes politike të qëndrueshme mund të pengojë një zbatim të plotë dhe të qëndrueshëm të këtij premtimi.

🔸 Ky premtim ka një ndikim pozitiv të drejtpërdrejtë në transparencën dhe besimin e qytetarëve, duke forcuar kapacitetet e SPAK-ut për të ndjekur korrupsionin dhe për të garantuar një drejtësi më të pavarur dhe më efikase.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim mund të zbatohet në një periudhë të mesme, ndoshta në një afat të 2-4 vjetëve, duke përfshirë:

Rritje të buxhetit dhe burimeve financiare për SPAK.
Pajisje me teknologji moderne dhe implementim të trajnimeve për stafin e SPAK-ut.

🔸 Afati i zbatimit është i arritshëm, duke përfshirë një periudhë që do të mundësojë përgatitje dhe integrim të nevojshëm për SPAK për të funksionuar në mënyrë efikase.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.3/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.0	⚠️
Masat për Zbatimin	4.0	⚠️
Kostoja dhe Financimi	4.0	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	4.5	✅

Ky premtim ka një potencial të lartë për të forcuar kapacitetet e SPAK-ut dhe për të siguruar një luftë më të suksesshme kundër korrupsionit.

Masat e propozuara janë të drejtpërdrejta dhe të nevojshme, por për t’u realizuar plotësisht, nevojiten burime të mjaftueshme financiare dhe mbështetje politike të qëndrueshme.

Ky premtim mund të sjellë përfitime të rëndësishme për shoqërinë dhe shtetin, duke rritur besimin në sistemin e drejtësisë dhe duke dërguar një mesazh të fortë kundër korrupsionit.

POLI I TRETË - 2025 Të përgjithshme

Automatizimi i Lejeve të ndërtimit me Inteligjencë Artificiale (MUNDËSIA)

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Automatizimi i Lejeve të ndërtimit me Inteligjencë Artificiale”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është i shprehur qartë: automatizimi i procedurave për lejet e ndërtimit për të rritur transparencën dhe reduktuar korrupsionin.

🔹 Instrumenti është i njëtrajtshëm – përdorimi i Inteligjencës Artificiale, edhe pse mungojnë detajet për shkallën e automatizimit (procesverbalë, analiza topografike, vendimmarrje e plotë automatike apo asistuar?).

🔸 Sugjerohet të qartësohet nëse IA do të jetë:

Vetëm asistuese në shqyrtim dhe verifikim,
Apo do të ketë edhe kompetenca vendimmarrëse, çka ka implikime ligjore.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.2/5

🔹 Procesi i lejeve të ndërtimit në Shqipëri është një nga fushat më të kritikuara për:

Korrupsion të përhapur, konflikt interesi dhe ndërhyrje politike;
Proces të ngadalshëm dhe jo transparent, me mungesë të qasjes publike në vendimmarrje;
Procedura të decentralizuara, shpesh me standarde të ndryshme midis bashkive.

🔸 Ekziston platforma elektronike e-LEJE, por ajo nuk përfshin logjikë automatike të vendimmarrjes – është më shumë një sistem komunikimi dhe ngarkimi dokumentesh.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.1/5

🔹 Automatizimi me IA kërkon:

Digjitalizim të plotë të të gjithë dokumentacionit teknik, urbanistik dhe ligjor (planifikim vendor, rregullore ndërtimi, kufizime ligjore);
Sisteme interoperabile mes agjencive (ALUIZNI, Kadastra, INUK, Bashkitë, Ministria e Infrastrukturës);
Krijimin e një modeli të bazuar në rregulla (rule-based IA) dhe/ose trajnimin e një algoritmi të ndërlikuar (machine learning).

🔸 Duhet gjithashtu ndryshim i kuadrit ligjor, pasi vendimmarrja automatike mbi leje ndërtimi ka nevojë për bazë të qartë ligjore dhe mbikëqyrje njerëzore për raste të ndërlikuara.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Kosto e lartë fillestare:

Investim në softuer inteligjent, integrim me sistemet ekzistuese dhe trajnime për përdoruesit publikë;
Auditime të vazhdueshme për të ruajtur neutralitetin e algoritmeve dhe për të shmangur diskriminimin apo gabimet sistemike.

🔸 Burimet potenciale:

Mund të realizohet me fonde IPA të BE-së, programe digjitalizimi ose partneritete publike-private për zhvillimin teknologjik.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Pozitive:

Rrit besimin në institucionet publike dhe transparencën në një sektor me rrezik të lartë;
Ul kostot transaksionale dhe kohën e pritjes për ndërtuesit e ligjshëm;
Nxit një klimë më të mirë investimi në ndërtim, përfshirë investitorë të huaj.

🔹 Negativisht:

Rrezik nëse IA nuk është e saktë apo nuk reflekton përjashtimet ligjore, mund të prodhojë vendime arbitrare;
Nëse nuk kombinohet me kontroll njerëzor të saktë, rrit rrezikun për abuzim “nga prapaskena” duke manipuluar të dhënat hyrëse.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Nëse fokusohet në automatizim të pjesshëm (asistencë IA për verifikime), mund të arrihet brenda 2–3 viteve, sidomos në bashki më të mëdha.

🔹 Automatizimi i plotë i vendimmarrjes kërkon:

5+ vite, pasi duhet bazë të dhënash e konsoliduar, algoritme të besueshme, dhe adaptim ligjor.

🔸 Realizueshmëria varet nga:

Vullneti politik për digjitalizim real, jo thjesht platforma fasadë;
Kapaciteti për bashkëpunim ndërinstitucional dhe transparencë të kodit të sistemit IA.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.7/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.2	✅
Masat për Zbatimin	3.1	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.0	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.0	✅
Afati i Zbatimit	3.2	⚠️

Ky premtim është konkret, i lidhur ngushtë me një problem real dhe me potencial për përmirësim të qeverisjes publike, por:

Kërkon përgatitje të gjatë teknike dhe ligjore;
Duhet kombinuar me mbikëqyrje njerëzore dhe auditim të pavarur, për të shmangur rreziqet e “IA të errët”.

👉 Rekomandohet fillimi me projekte pilot në bashki të mëdha (Tiranë, Durrës, Fier), me përdorim të IA si asistent vendimmarrjeje, përpara zgjerimit në shkallë kombëtare.

EKONOMIA POLI I TRETË - 2025

Adoptimi i Euros si monedhë kombëtare (MUNDËSIA)

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Adoptimi i Euros si monedhë kombëtare”

1. Qartësia e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Qëllimi i premtimit është i qartë – stabilitet monetar dhe ulje e rrezikut valutor – por:

Nuk përcaktohet nëse bëhet fjalë për përdorim të njëanshëm të euros (unilateral euroisation) apo për anëtarësim të plotë në Eurozonë, gjë që kërkon anëtarësim në BE dhe në ERM-II.
Mungon përshkrimi i hapat konkretë, periudhës së tranzicionit dhe autoriteteve përgjegjëse për konvertimin.

🔸 Në mungesë të një kornize të detajuar, premisa mbetet më shumë deklarative sesa operative.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.3/5

🔹 Ekonomia shqiptare ka:

Nivel shumë të lartë euroizimi de facto (mbi 50% e depozitave dhe kredive janë në euro);
Varësi nga remitancat dhe tregtia me BE;
Pasiguri valutore për shkak të luhatshmërisë së kursit të këmbimit.

🔸 Stabiliteti i lekut ka qenë relativisht i lartë në vitet e fundit, por zhvillimet e fundit (krizat gjeopolitike, inflacioni) rrisin rrezikun e pasigurive valutore afatgjata.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 2.7/5

🔹 Kalimi në euro kërkon:

Në rast përdorimi të njëanshëm: heqje dorë nga politika monetare pa mbështetje institucionale nga Banka Qendrore Europiane;
Në rast zyrtarizimi përmes BE-së: hyrje në ERM-II, plotësim i kritereve të Maastricht, dhe anëtarësim formal në BE – një proces që kërkon vite.

🔸 Asnjë prej këtyre nuk është aktualisht i garantuar, ndërsa Banka e Shqipërisë nuk ka përgatitur një plan për euroizim të plotë.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 2.9/5

🔹 Kalimi në euro do të sjellë:

Kosto të larta administrative dhe operative (ndryshim i sistemit bankar, tatimor, IT, edukim publik);
Humbje të të ardhurave nga politikat monetare, pasi Shqipëria nuk do të ketë më të ardhura nga emetimi i valutës (senjorazhi);
Nevojë për mbajtje të rezervave valutore të mjaftueshme për të kryer konvertimin e monedhës.

🔸 Nuk ka asnjë analizë fiskale nga qeveria apo BSH mbi këto kosto, dhe as ndonjë fond rezervë për përballimin e tyre.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Pozitive:

Redukton rrezikun valutor për borxhet dhe eksportuesit;
Nxit transparencën dhe ul kostot për tregtinë dhe remitancat;
Potencialisht, ul normat e interesit.

🔹 Negativisht:

Shqipëria humb kontrollin mbi politikën monetare (norma interesi, likuiditet, krizë);
Mund të përkeqësojë fleksibilitetin ekonomik në rast goditjesh (mungesa e një “valute amortizuese”);
Rritje e kostove për grupet vulnerabël nëse çmimet rriten gjatë tranzicionit.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 2.5/5

🔹 Nëse përdoret euroizim i njëanshëm:

Teorikisht i realizueshëm brenda 3–5 viteve;
Politikisht i diskutueshëm dhe pa mbështetje nga BE.

🔹 Nëse synohet anëtarësim në Eurozonë:

Afat shumë i gjatë (10+ vite);
Varet nga progresi në integrimin europian, i cili aktualisht është i ngadalësuar dhe me shumë kushtëzime.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.0/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	3.0	⚠️
Situata Aktuale	4.3	✅
Masat për Zbatimin	2.7	⚠️
Kostoja dhe Financimi	2.9	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	3.2	⚠️
Afati i Zbatimit	2.5	⚠️

Adoptimi i euros është një premtim me qëllim të kuptueshëm dhe mbështetje të pjesshme nga realiteti ekonomik, por:

Kërkon kushtet shumë më të avancuara politike, ekonomike dhe integruese se sa çfarë ekziston aktualisht;
Ka risqe të larta teknike, fiskale dhe sovrane, të cilat nuk janë të detajuara në program;
Është më realist të flitet për rritje të formalizimit të përdorimit të euros, dhe përgatitje graduale në kuadër të procesit të integrimit në BE.

👉 Rekomandohet gjithsesi, përgatitje e një strategjie zyrtare të “menaxhimit të euroizimit” nga Banka e Shqipërisë, përpara se të propozohet euro si monedhë zyrtare.

EKONOMIA POLI I TRETË - 2025

Tërheqja e Investimeve të Huaja dhe stabiliteti ekonomiko-ligjor (MUNDËSIA)

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Tërheqja e Investimeve të Huaja dhe stabiliteti ekonomiko-ligjor”

1. Qartësia e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Premtimi është strategjik dhe i rëndësishëm për rritjen ekonomike, por:

Nuk janë të qarta mekanizmat konkretë që do përdoren për të “stabilizuar ligjin” apo “siguruar ambientin”.
Përdoren terma shumë të gjerë si “stimuli i kapitalit të huaj” apo “siguri për investitorët”, pa specifikime për:
- Garancitë ligjore që do ofrohen;
- Zonat ekonomike apo incentivat tatimore të reja;
- Reformat në drejtësi, administratë apo politikë fiskale.

🔸 Premtimi ka qëllim të kuptueshëm, por mungon konkretizimi i instrumenteve në nivel politikash specifike.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.3/5

🔹 Shqipëria ka një ambient të paqëndrueshëm për investime të huaja, për shkak të:

Mungesës së besimit në sistemin gjyqësor dhe shtetin e së drejtës;
Rasteve të konflikteve kontraktore me investitorë (arbitrazhe ndërkombëtare);
Ndryshimeve të shpeshta ligjore pa konsultim;
Korrupsionit të lartë në administratë dhe barrierave burokratike.

🔸 Megjithatë, ekziston potencial në fusha si energjia, agroturizmi, përpunimi ushqimor, teknologjia, por ato kërkojnë stabilitet dhe garanci reale për investitorët.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.3/5

🔹 Krijimi i një ambienti të qëndrueshëm kërkon:

Reforma në drejtësi dhe administratë, për të garantuar zbatimin e kontratave;
Ligje që nuk ndryshojnë shpesh dhe në mënyrë të njëanshme;
Zonim i qartë ekonomik për investime strategjike;
Marrëveshje të mbrojtjes së investimeve, të respektuara me rigorozitet.

🔸 Masa të tilla janë komplekse dhe afatgjata, kërkojnë stabilitet politik dhe konsensus institucional – vështirësia është në implementimin praktik, jo në njohjen e nevojës.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.4/5

🔹 Investitorët shpesh kërkojnë:

Incentiva tatimore (p.sh. TVSH e reduktuar, tatim fitimi i përjashtuar për disa vite);
Garanci infrastrukturore (akses, energji, logjistikë);
Trajtim të përparuar në shërbime dhe në proceset gjyqësore.

🔸 Këto masa sjellin ulje të të ardhurave publike në afatshkurtër, por potencialisht përkthehen në rritje të investimeve, punësimit dhe të ardhurave tatimore në afatgjatë.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Potenciali për ndikim pozitiv është i lartë:

Tërheqja e kapitalit të huaj mund të sjellë teknologji të reja, krijim të vendeve të punës dhe rritje të produktivitetit.
Rritja e konkurrencës nga hyrja e operatorëve të huaj përmirëson cilësinë e shërbimeve dhe ul çmimet.

🔸 Përfituesit janë të gjithë aktorët ekonomikë – punëtorë, konsumatorë dhe shteti – por kërkohet balancë midis mbrojtjes së investitorëve dhe interesit publik.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Reformat për klimën e investimeve janë strukturore dhe kërkojnë kohë:

Faza	Periudha	Përshkrimi
Faza 1	2025	Hartimi i reformave për stabilitet ligjor dhe klimë biznesi
Faza 2	2026–2027	Implementimi i sistemit të garancive dhe incentivave për investitorët
Faza 3	2028+	Rritje graduale e investimeve të huaja dhe vlerësim i impaktit

🔸 Një pjesë e efekteve do shfaqet në afatin afatgjatë (3–5 vjet), sidomos në sektorët ku kërkohen investime kapitale afatgjata.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.7/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	3.2	⚠️
Situata Aktuale	4.3	✅
Masat për Zbatimin	3.3	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.4	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	3.2	⚠️

Premtimi për tërheqjen e investimeve të huaja është politikisht i rëndësishëm dhe ekonomikisht potencialisht fitimprurës, por kërkon:

Reforma të thella në drejtësi, administratë dhe klimë biznesi;
Stabilitet ligjor dhe politik në afatgjatë;
Kapacitete shtetërore për të monitoruar marrëveshjet dhe menaxhuar rreziqet e pabarazisë kontraktore.

👉 Rekomandohet krijimi i një Plani Kombëtar për Investimet e Huaja (PKIH), me objektiva të matshëm dhe indikatorë monitorimi për periudhën 2025–2030.

EKONOMIA POLI I TRETË - 2025

Anulimi i koncesioneve dhe PPP-ve abuzive (MUNDËSIA)

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Anulimi i koncesioneve dhe PPP-ve abuzive”

Qartësia e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.3/5

🔹 Premtimi përcakton objektiva të rëndësishëm (eliminim i abuzimeve dhe rikthim i fondeve publike), por:

Nuk përcakton çfarë konsiderohet “abuziv”: shkelje ligjore, mungesë eficience, kosto të ekzagjeruara, apo probleme me tenderimin?
Nuk identifikon kriteret që do përdoren për përzgjedhjen e kontratave për anulim.
Mungon qartësia mbi procesin juridik të anulimit dhe probabilitetin për kthim të fondeve.

🔸 Në mungesë të specifikimeve, premisa mbetet politikisht e fuqishme, por teknikisht e paqartë.

Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.4/5

🔹 Shqipëria ka një numër të madh koncesionesh/PPP të kontestuara:

Rreth 200 kontrata PPP të miratuara në dekadën e fundit, shumica pa konkurrencë reale ose me parashikime financiare të rënda për buxhetin.
Fushat më të kritikuara: shëndetësia (check-up, sterilizimi, laboratorët), rrugët (Milot-Balldren, Orikum-Dukat), inceneratorët, etj.

🔸 Raportet e KLSH, FMN, dhe Kontrollit të Lartë të Financave kanë evidentuar kosto të larta, mungesë transparence, dhe marrëveshje të pabarabarta për shtetin.

Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Zbatimi kërkon:

Auditim juridik dhe financiar të çdo kontrate, për të përcaktuar nëse janë abuzive dhe të anuluara pa penalitete.
Rinegociim të kontratave, kur anulimi total sjell kosto më të larta se përfitimi.
Ndjekje ligjore të personave përgjegjës – përfshirë drejtues publikë, firma konsulente dhe kompani private.

🔸 Këto masa kërkojnë:

Kapacitete të larta juridike dhe negociuese.
Bashkëpunim me prokurorinë, SPAK, KLSH dhe institucione ndërkombëtare.
Mund të përballen me kundërpadi të kushtueshme në gjykatat arbitrazhi ndërkombëtare.

Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.1/5

🔹 Në rastin më të mirë:

Anulimi ndalon rrjedhjen e mëtejshme të fondeve publike (vlera në miliarda lekë në vit).
Mund të ketë kthim të pjesshëm të fondeve, nëse provohet mashtrim apo shkelje kontrate.

🔹 Në skenarin më të vështirë:

Shteti detyrohet të paguajë dëmshpërblime në gjykata ndërkombëtare (për prishje të njëanshme kontrate).
Kosto për avokim, auditim, ekspertizë ndërkombëtare.

🔸 Gjithsesi, mund të zbusë barrën buxhetore në afatmesëm, nëse selektimi bëhet i kujdesshëm dhe juridikisht korrekt.

Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.2/5

🔹 Efektet pozitive përfshijnë:

Rritje të besimit të qytetarëve dhe bizneseve në shtetin e së drejtës.
Kthim i kontrollit publik mbi shërbime kritike dhe transparencë më e lartë në financat publike.

🔸 Rreziku afatshkurtër:

Pengesë për investime private, nëse procesi perceptohet si politik dhe jo ligjor.
Ndikim negativ në bilancet buxhetore, nëse kontratat anulohen pa mbështetje ligjore të fortë.

Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Zbatimi do të jetë i përshkallëzuar dhe kompleks:

Faza	Periudha	Përshkrimi
Faza 1	2025	Auditim i kontratave dhe kategorizim sipas rrezikut
Faza 2	2026–2027	Ngritje çështjesh në gjykata, anulime ose rinegociime
Faza 3	2027–2029	Implementim i alternativave ose rikthim fondesh

🔸 Procesi është politikisht ndjeshëm, kërkon institucione të pavarura dhe gjykata funksionale, si dhe presion ndërkombëtar për ruajtjen e investimeve.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.5/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	3.3	⚠️
Situata Aktuale	4.4	✅
Masat për Zbatimin	3.0	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.1	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.2	✅
Afati i Zbatimit	3.2	⚠️

Premtimi për anulimin e PPP-ve abuzive është politikisht i fuqishëm dhe publikisht i mbështetur, por kërkon një proces shumë të strukturuar, juridikisht të mbrojtur dhe institucionalisht të paanshëm.

Zbatueshmëria varet nga aftësia për të:

Evidentuar kontratat me probleme reale,
Justifikuar anulimin në mënyrë të mbrojtur juridikisht,
Negociuar pa kosto të tepruara për buxhetin publik.

👉 Rekomandohet krijimi i një “Komisioni të Posaçëm të Vlerësimit të PPP-ve” me transparencë të lartë publike dhe përfaqësim të gjerë institucional.

EKONOMIA Fiskale POLI I TRETË - 2025

Lufta kundër Monopoleve dhe automatizimi i proceseve doganore me Inteligjencë Artificiale (MUNDËSIA)

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Lufta kundër Monopoleve dhe automatizimi i proceseve doganore me Inteligjencë Artificiale”

Qartësia e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5Premtimi kombinon dy objektiva të mëdha dhe të ndryshme: (i) de-monopolizimin e ekonomisë, dhe (ii) digjitalizimin e doganave përmes AI.

🔹 Dobësi në formulim:

Eliminimi i monopoleve nuk sqarohet nëse i referohet pozicionit në treg apo favorizimeve shtetërore (koncesione, tendera, licenca).
Nuk përkufizohet çfarë quhet “monopol” në praktikë, apo në cilët sektorë fokusohet.
Automatizimi me AI në dogana është objektiv teknikisht ambicioz, por nuk shpjegohen modulet, funksionalitetet, apo fazat e zbatimit.

Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.3/5🔹 Shqipëria ka një përqendrim të lartë të kapitalit në disa sektorë kyç (importi i karburanteve, farma, ndërtim, portual, media).

🔸 Në dogana:

Proceset janë të digjitalizuara vetëm pjesërisht (SID, ASYCUDA).
Ekziston hapësirë për ndërhyrje manuale dhe trajtim të diferencuar të operatorëve.
Ka vonesa në zhdoganim, gabime në vlerësim, mungesë të “targetimit” bazuar në analiza risku.

🔹 AI mund të kontribuojë në:

Modelim risku të avancuar.
Zbulim automatik i anomalive në çmime apo volumin e importit.
Rritje të parashikueshmërisë për bizneset.

Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.3/5

🔹 Për de-monopolizimin:

Duhet reformim i ligjit për konkurrencën dhe fuqizimi i Autoritetit të Konkurrencës.
Rishikim i kontratave koncesionare dhe heqje e barrierave të hyrjes në treg.

🔹 Për automatizimin me AI:

Duhet integrim i analitikës së të dhënave doganore, machine learning për risk profiling.
Investime në infrastrukturë IT, trajnim, dhe sigurim të interoperabilitetit me sistemet tatimore, fiskale dhe bankare.

🔸 Kërkon koordinim ndërinstitucional me:

Ministrinë e Financave
Doganat
AKEP, AKSHI dhe institucione mbikëqyrëse
Ndërhyrje ligjore dhe teknologjike që zgjasin në kohë

Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.1/5

🔹 Automatizimi i doganave me AI ka kosto të lartë fillestare:

Licenca softuerike, zhvillim aplikacionesh, analizë të dhënash historike.
Trajnim për personel dhe mirëmbajtje teknike.

🔹 Mundësi për financim:

Projekte IPA, ndihmë teknike nga BE apo WB për digjitalizim dhe antikorrupsion.
Kursetim i kostove përmes uljes së informalitetit dhe rritjes së eficiencës së të ardhurave.

🔸 Reforma konkurruese ka kosto politike më shumë sesa fiskale: humbje interesash të grupeve të privilegjuara.

Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Efekt pozitiv i shumëfishtë:

Rritje e konkurrencës → ulje çmimesh → përfitim për konsumatorët.
Automatizimi → ulje abuzimesh dhe përshpejtim i zhdoganimeve.

🔸 Rreziqe:

Rezistencë nga aktorë që përfitojnë nga pozitat dominuese ose nga paqartësia në dogana.
Rrezik për vetëm automatizim formal, nëse AI përdoret vetëm për procedura të sipërfaqshme.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Premtimi kërkon implementim në disa faza:

Faza	Periudha	Përshkrimi
Faza 1	2025–2026	Vlerësim i sektorëve me ndikim monopolist, auditim i tregjeve
Faza 2	2026–2027	Reformë ligjore për konkurrencën dhe krijimi i moduleve AI për dogana
Faza 3	2027–2029	Zbatim i automatizimit, analizë risku, përmirësim i vazhdueshëm

🔸 Është projekt me ndikim afatmesëm–afatgjatë, që kërkon stabilitet institucional dhe kapacitete të qëndrueshme teknike.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.6/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	3.2	⚠️
Situata Aktuale	4.3	✅
Masat për Zbatimin	3.3	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.1	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	3.2	⚠️

Premtimi për luftë ndaj monopoleve dhe automatizim të doganave përmes AI është ambicioz, me potencial të madh transformues për ekonominë dhe administratën fiskale. Por është kompleks dhe kërkon masa strukturore të ndërthurura, kohë për zbatim dhe mbështetje teknike të qëndrueshme.

Nga sa vërejmë dhe analizojmë, rekomandohet ndarje në dy projekte të ndara për të shmangur fragmentimin e burimeve dhe përgjegjësive:

Lufta kundër përqendrimit të tregut → kërkon reformë ligjore dhe vullnet politik.

AI në dogana → kërkon investime dhe bashkëpunim ndërkombëtar teknik.

Fiskale POLI I TRETË - 2025

Heqja e kontrollleve shtetërore mbi Bizneset e Reja për 3 vitet e para (MUNDËSIA)

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Heqja e kontrollleve shtetërore mbi Bizneset e Reja për 3 vitet e para”

Qartësia e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.3/5Premtimi është formuluar qartë në nivel politik, me objektiv të thjeshtë: reduktimi i barrës rregullatore për bizneset e reja gjatë 3 viteve të para.

🔹 Dobësi:

Nuk specifikohet cilat lloje kontrollesh shtetërore përjashtohen (tatimore, inspektime pune, AKU, mjedisore?).
Mungon ndarja sektoriale apo klasifikimi i risqeve.
Nuk jepet mekanizëm kompensues për ruajtjen e interesit publik gjatë kësaj periudhe.

Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.2/5🔹 Bizneset e reja në Shqipëri përballen me:

Rregullore të shumta inspektimi që fillojnë menjëherë pas regjistrimit (tatime, AKU, ISHPSHSH, Inspektorati i Punës, etj.).
Procedura të ndërlikuara për certifikime, licencime dhe deklarime mujore edhe për biznese me xhiro minimale.
Klima e pasigurisë nga penalitetet që ndodhin për shkak të mungesës së përvojës dhe interpretimit të paqartë të ligjeve.

🔸 Përfitimi:

Heqja e barrës së inspektimeve për një periudhë tranzitore mund të nxisë më shumë regjistrime të reja dhe formalizim të aktiviteteve të vogla.

Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.4/5🔹 Masat përfshijnë:

Ndryshime në ligjin për inspektimin dhe procedurat tatimore për përjashtimin e bizneseve të reja nga kontrollet.
Krijimi i një sistemi të paralajmërimeve dhe udhëzimeve në vend të gjobave në 3 vitet e para.
Sistemi “mentoring & edukimi fiskal” në vend të ndëshkimit.

🔹 Sfidat:

Rrezik për abuzim me statusin “biznes i ri”: individë që hapin biznese të reja fiktive çdo 2–3 vjet për të shmangur inspektimet.
Kërkohet ndërtimi i një regjistri të dedikuar për bizneset startuese, me monitorim dhe klasifikim sipas risqeve.

Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5🔹 Premtimi nuk ka kosto direkte buxhetore të lartë, por:

Ul kontrollin → rrit rrezikun e evazionit fiskal dhe mosrespektimit të standardeve të punës dhe sigurisë.
Mund të ndikojë në mosmbledhjen e TVSH dhe tatim fitimit, nëse mungon edukimi dhe mbikëqyrja.

🔹 Mekanizma kompensues:

Kontroll inteligjent në bazë të riskut (risk-based monitoring).
Mbështetje për edukimin fiskal dhe standardet për bizneset e reja (online tutorials, takime orientimi, asistencë teknike).

Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.1/5🔹 Pozitiv:

Nxit formimin e bizneseve të reja, veçanërisht në sektorë të vetëpunësimit dhe shërbimeve.
Ul pasigurinë për sipërmarrësit dhe mund të shtyjë formalizimin e aktiviteteve informale.

🔹 Rreziqe:

Mungesë kontrolli → humbje cilësie në produkte/shërbime, veçanërisht në sektorë si ushqimi, shëndetësia, ndërtimi.
Rrezik për krijimin e një zone gri të biznesit të liruar nga përgjegjësia.

Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5🔹 Lehtësisht i zbatueshëm me ndryshime në aktet normative dhe udhëzimet e inspektorateve.

Faza	Periudha	Veprimet
Faza 1	2025	Hartimi i paketës ligjore dhe konsultimi me biznesin
Faza 2	2026	Krijimi i sistemit të mentorimit dhe nisja e implementimit
Faza 3	2027–2028	Vlerësim i efekteve dhe korektim i masave në bazë të abuzimeve

🔹 Kërkohet digjitalizim dhe ndërlidhje ndërinstitucionale për të verifikuar “statusin e biznesit të ri” dhe për të parandaluar përfitime abuzive.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.7/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	3.3	⚠️
Situata Aktuale	4.2	✅
Masat për Zbatimin	3.4	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.1	✅
Afati i Zbatimit	4.0	✅

Premtimi për heqjen e kontrollleve shtetërore për bizneset e reja në 3 vitet e para është politikisht tërheqës dhe teknikisht i realizueshëm, sidomos në një mjedis ku formalizimi dhe nxitja e inovacionit janë prioritete. Megjithatë, për të shmangur abuzimin dhe për të garantuar cilësinë e shërbimeve publike, ky premtim kërkon një qasje të matur: monitorim inteligjent dhe mbështetje edukative, jo thjesht përjashtim.

Newer Posts

Older Posts

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Forcimi i hetimeve financiare për zyrtarët e lartë”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Instrumentet janë gjithashtu të përshtatshme për arritjen e këtij qëllimi:

Hetime të thelluara të pasurisë mbi bazën e një parimi përtej deklarimit formal të pasurisë, duke kërkuar informacion më të detajuar dhe një kontroll më të rreptë.

Përdorimi i mekanizmave ndërkombëtarë për të gjurmuar pasuritë e mundshme të paligjshme dhe të fshehura të zyrtarëve të lartë.

🔸 Ky premtim është shumë i qartë, por praktika e hetimeve mund të shtrijë kërkesat për ndihmë ndërkombëtare dhe mund të kërkojë infrastruktura dhe burime të forta për të zbatuar këtë strategji.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim është i rëndësishëm për të përmirësuar besimin publik në sistemin e drejtësisë, por ai kërkon një reformë të plotë të kontrollit të pasurisë dhe mund të përballet me sfida ligjore dhe opozita nga ata që mund të jenë të prekur nga këto hetime.

🔸 Sfida kryesore do të jetë krijimi i një mekanizmi efektiv të hetimeve financiare që mund të depërtojë në pasuritë e fshehura dhe të vërteta të individëve me pushtet.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Masat për zbatimin janë të mundshme dhe përfshijnë disa hapa kyç:

Rishikim dhe miratim i ndryshimeve ligjore që mundësojnë hetime më të thelluara të pasurisë për zyrtarët e lartë.

Krijimi i një mekanizmi ndërkombëtar dhe të pavarur për të monitoruar dhe hetuar pasuritë që mund të jenë të fshehura ose të paligjshme.

Përforcimi i bashkëpunimit me autoritete të huaja, për të gjurmuar pasuritë në shtete të tjera dhe për të mbledhur prova të nevojshme.

🔹 Ky premtim kërkon një investim të konsiderueshëm në infrastruktura ligjore dhe teknologjike, si dhe kapacitete të administratës publike për të mbështetur hetimet e pasurisë dhe përdorimin e mekanizmave ndërkombëtarë.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Ky premtim mund të ketë një kosto të konsiderueshme për zbatimin e hetimeve financiare të thelluara, përfshirë:

Shpenzime për rishikimin dhe reformimin e ligjeve që rregullojnë hetimet e pasurisë.

Kostot e bashkëpunimit ndërkombëtar, që përfshijnë ndihmën dhe mbështetje nga organizata ndërkombëtare, si dhe trajnimin e ekspertëve për të hetuar pasuritë e fshehura.

🔹 Megjithatë, ky premtim mund të ndihmojë në uljen e korrupsionit dhe pasurimit të paligjshëm, që do të mund të krijojë mundësi për kursime buxhetore afatgjata duke parandaluar humbjet financiare nga praktikat korruptive.

🔸 Shpenzimet mund të jenë të larta në fazat e para, por përfitimet afatgjata nga një shoqëri më të drejtë dhe të ndershme mund të justifikojnë investimet.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim mund të ketë një ndikim shumë pozitiv në:

Rritjen e besimit të qytetarëve në sistemin e drejtësisë, duke krijuar një klimë të re besimi dhe transparence.

Fuqizimin e institucioneve të drejtësisë, duke siguruar se zyrtarët e lartë janë nën vëzhgim dhe përgjegjësi.

Reduktimin e korrupsionit dhe përmirësimin e mundësive për zhvillimin e qëndrueshëm ekonomik.

🔹 Ky premtim mund të përmirësojë klimën e përgjithshme të biznesit dhe të qeverisjes dhe mund të kontribuojë në një shoqëri më të drejtë dhe më të qëndrueshme.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim mund të zbatohet brenda një periudhe afatmesme, duke kaluar nëpër disa faza:

Krijimi i kornizës ligjore dhe miratimi i ndryshimeve të nevojshme ligjore.

Implementimi i një sistemi të pavarur të hetimeve financiare, duke përfshirë bashkëpunimin me agjenci ndërkombëtare.

Zbatimi i mekanizmave për ndjekjen e pasurive të zyrtarëve të lartë dhe kontrollimin e mundësive të fshehura.

🔹 Ky premtim është i realizueshëm në një periudhë 2-3 vjeçare, por kërkon një përkushtim të madh institucional dhe burime të mjaftueshme për të mbështetur hetimet dhe për të siguruar se ato janë të drejta dhe të pavarura.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.3/5

Kategori

Vlerësim

Simboli

Qartësia e Premtimit

4.5

✅

Situata Aktuale

4.0

⚠️

Masat për Zbatimin

4.5

✅

Kostoja dhe Financimi

3.5

⚠️

Ndikimi Ekonomiko-Social

4.5

✅

Afati i Zbatimit

4.0

✅

Ky premtim është mjaft i realizueshëm dhe mund të forcojë shumë sistemin e drejtësisë në Shqipëri.

Përveç kësaj, ai ka ndikim të drejtpërdrejtë në përmirësimin e transparencës dhe luftën kundër korrupsionit, duke ruajtur integritetin e institucioneve dhe duke ndihmuar në krijimin e një mjedisi të shëndetshëm për zhvillimin ekonomik

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Ndalohet pjesëmarrja e kompanive Offshore në tenderat publikë”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Instrumentet janë të përshtatshme dhe specifike:

Ndryshime ligjore që përjashtojnë entitetet me strukturë të fshehtë pronësie nga tenderat publikë.

Kërkesa për transparencë të pronësisë si një kriter themelor për pjesëmarrjen në tendera, duke siguruar që të gjithë aktorët të jenë të identifikueshëm dhe të ndershëm.

🔸 Ky premtim është shumë i qartë dhe ka një qëllim të fortë për të sistemuar tenderat publikë dhe për të eliminimin e mundësive për abuzim me fondet publike.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔸 Një pengesë mund të jetë përpjekja për të shmangur identifikimin e pronarëve të vërtetë dhe mundësia që kompanitë offshore të përdorin struktura të tjera për të anashkaluar rregullat.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Masat për zbatimin e këtij premtimi janë të mundshme dhe kërkojnë disa hapa:

Rishikim dhe miratim i ndryshimeve ligjore që ndalojnë pjesëmarrjen e entiteteve me strukturë të fshehtë pronësie në tendera.

Krijimi i mekanizmave për verifikimin e pronësisë dhe sigurimi që çdo kompani që paraqitet në tenderat publikë të sigurojë transparencë të plotë të pronarëve dhe përfituesve të vërtetë ekonomikë.

Përfshirja e organeve të kontrollit dhe monitorimit të pavarura, si dhe angazhimi i autoritetet ndërkombëtare që të mbështesin zbatimin e këtyre ligjeve.

🔹 Kjo kërkon një komunikim të ngushtë midis institucioneve qeveritare dhe organizatave ndërkombëtare të cilat mund të ofrojnë ekspertizë dhe mbështetje për të eliminimin e rrugëve të fshehta për anashkalim të legjislacionit.