Indeksi i fizibilitetit për premtimet “Mbi arsimin e lartë”

Për të vlerësuar indeksin e fizibilitetit për premtimet mbi arsimin e lartë, do të përdorim strukturën logjike të analizës së fizibilitetit në këto shtylla:

1. Qartësia | 2. Gjendja aktuale | 3. Masat për zbatim | 4. Kostoja | 5. Ndikimi | 6. Afati | 7. Indeksi përfundimtar i fizibilitetit

🎯 Përmbledhje e Premtimeve për Arsimin e Lartë

Nr	Premtimi
18	Kredi studentore pa interes për familjet në nevojë, e kthyeshme pas punësimit
19	Buxhet vjetor për mbulimin e interesave të kredive
20	Financim 100% për fëmijët e dëshmorëve dhe policëve të rënë në detyrë
21	Përjashtim tatimor për bizneset që sponsorizojnë studime, për vendet e punës (5 vjet)
22	Programi “Mësues i mirë, komb i arrirë” për nxitjen e degës së mësuesisë me subvencione pagash dhe lehtësim tranzicioni

1. ✅ Qartësia e Premtimeve

📊 Vlerësim: 4.6/5

• Premtimet janë të strukturuara dhe të matshme, veçanërisht në pjesën e subvencioneve dhe mbulimit të kostove.

• Përjashtimi tatimor për bizneset dhe programi për degën e mësuesisë janë të detajuar qartë.

• Nevojitet më shumë qartësi vetëm në:

  • Si do të përkufizohet “punësimi” për kthimin e kredisë.

  • Sa do të jetë masa e lehtësimit tatimor për bizneset?

2. 📌 Gjendja Aktualisht

📊 Vlerësim: 3.3/5

• Shqipëria nuk ka një sistem të mirëfilltë të kredive studentore publike.

• Nuk ka paketë stimuluese për degën e mësuesisë, ndonëse ka mungesë kronike në disa disiplina (matematikë, fizikë, gjuhë të huaja).

• Fëmijët e dëshmorëve kanë disa përfitime (jo gjithmonë 100% të financuara).

• Bizneset nuk kanë aktualisht përjashtime fiskale për mbështetje arsimore.

3. ⚙️ Masat për Zbatim

📊 Vlerësim: 4.0/5

Masa	Vlerësim
Kredia studentore pa interes	✅ E zbatueshme me skemë garantimi shtetëror dhe banka partnere
Buxhet për interesat	✅ I përllogaritshëm dhe me kosto të parashikueshme
Financim 100% për kategori specifike	✅ Me fond të dedikuar të vogël (numër i kufizuar përfituesish)
Lehtësira fiskale për bizneset	⚠️ Kërkon ndërhyrje në ligjin e tatimit mbi fitimin dhe TVSH
Programi për mësuesinë	✅ E zbatueshme përmes bashkëpunimit me universitete publike dhe MASR

4. 💰 Kostoja dhe Burimet

📊 Vlerësim: 3.8/5

18-19: Kreditë studentore pa interes

• 5,000 studentë për vit × interes mesatar 5% për 3 vite = 75 mln €/vit buxhet interesash

• E kthyeshme, pra jo shpenzim i humbur → kosto neto 1.5-2 mln €/vit

20: Financim i plotë për kategori të veçanta

• 200 studentë x 1,000 €/vit = 2 mln €/vit

21: Lehtësira fiskale për bizneset

• E varur nga përmasa e përfshirjes. Nëse 500 vende pune përjashtohen për 5 vjet = 500 x 12 x 50,000 lekë x 15% = ~ 5 mln € humbje fiskale në vit

22: Programi për mësuesinë

• 500 nxënës/1000 studentë x 150–250 €/muaj për 9 muaj = ~2-2.5 mln €/vit

• Kostoja justifikohet nëse plotëson mungesat në sistemin arsimor.

5. 🌱 Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.8/5 ✅

• Nxitja e degës së mësuesisë është ndër reformat më strategjike në arsim afatgjatë.

• Kredia pa interes u ofron studentëve në nevojë akses më të drejtë dhe pa stres financiar.

• Angazhimi i biznesit si partner në arsim krijon lidhje të qëndrueshme midis tregut të punës dhe arsimit të lartë.

• Mbrojtja e kategorive të cenueshme përmes mbështetjes financiare ka impakt të madh pozitiv në përfshirje dhe drejtësi sociale.

6. 🕰️ Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 4.3/5 ✅

Masa	Afati
Kredia studentore	Brenda 1 viti (me bankat dhe buxhetin e interesave)
Financim 100% për kategori	Zbatim i menjëhershëm me VKM
Lehtësira për bizneset	Brenda 2 viteve përmes ndryshimeve ligjore
Programi i mësuesisë	Mund të pilotohet brenda 1 viti akademik

📌 Indeksi i Fizibilitetit: 4.1/ 5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia	4.6	✅
Gjendja aktuale	3.3	⚠️
Masat për Zbatim	4.0	✅
Kostoja	3.8	⚠️
Ndikimi Ekonomik/Social	4.8	✅
Afati i Zbatimit	4.3	✅

🔍 Paketa e reformave për arsimin e lartë është një nga më të balancuarat ndër premtimet arsimore: kombinon aksesin, drejtësinë sociale dhe partneritetin publik-privat.

Sfida më e madhe qëndron në projektimin institucional të skemës së kredive pa interes dhe përfshirjen reale të bizneseve në financimin e edukimit.

Indeksi i Fizibilitetit të premtimeve për “Statusin, trajtimin dhe përzgjedhjen e mësuesve”

Për të analizuar fizibilitetin e premtimeve që lidhen me statusin, trajtimin dhe përzgjedhjen e mësuesve, do të zbërthejmë këto masa sipas strukturës logjike të mëposhtme:1. Qartësia | 2. Gjendja aktuale | 3. Masat për zbatim | 4. Kostoja | 5. Ndikimi | 6. Afati i zbatimit | 7. Indeksi përfundimtar i fizibilitetit.

🎯 Përmbledhje e Premtimeve për Mësuesit

Nr	Premtimi
15	Rritje 25% e pagës së mësuesve çdo vit për 4 vite → Dyfishim i pagës
16	Indeksim i orëve shtesë për mësuesit që punojnë jashtë orarit
17	Drejtorët shkollorë zgjidhen nga prindërit dhe mësuesit, jo emërime nga drejtoritë arsimore

1. ✅ Qartësia e Premtimeve

📊 Vlerësim: 4.5/5

• Të tria masat janë të artikuluara qartë dhe të matshme.

• Rritja e pagës me 25% çdo vit është një objektiv i konkretizuar numerikisht.

• Indeksimi i orëve shtesë kërkon sqarim metodologjik (si do matet, me çfarë tarife).

• Zgjedhja e drejtuesve kërkon përcaktim të procesit zgjedhor (votim? përfaqësim?).

2. 📌 Gjendja Aktualisht

📊 Vlerësim: 3.5/5

• Paga mesatare e mësuesve aktualisht është rreth 82,000 lekë (~820 €) për arsimin parauniversitar.

• Mësuesit nuk paguhen për orë shtesë në mënyrë sistematike, vetëm për detyra të veçanta.

• Drejtorët shkollorë emërohen nga DAR/ZA përmes një procedure të centralizuar, ku ndikimi i komunitetit është minimal.

3. ⚙️ Masat për Zbatim

📊 Vlerësim: 3.7/5

Premtim	Zbatueshmëri
Rritje pagash 25%/vit	✅ Zbatim me vendim të qeverisë dhe miratim në buxhet
Indeksim orësh shtesë	⚠️ Kërkon rregullore të re dhe monitorim të orëve reale
Zgjedhje e drejtorëve nga komuniteti	⚠️ Ndryshim ligjor + krijim mekanizmash demokratikë në shkolla

4. 💰 Kostoja dhe Burimet

📊 Vlerësim: 3.3/5

🔹 Rritja e pagës – efekti buxhetor:

• Sot: 33,000 mësues × 820 € = 27 mln €/muaj → 324 mln €/vit

• Pas 4 vitesh (dyfishimi): 33,000 × 1640 € = 54 mln €/muaj → 648 mln €/vit

• Shtesa vjetore buxhetore: Rreth +81 mln € në vit për çdo rritje 25%.

🔸 Kosto shtesë për orët jashtë orarit:

• E varur nga numri real i orëve shtesë. Nëse llogariten 2 orë shtesë në javë për 20% të mësuesve, kostoja është ~3-5 mln € në vit.

📌 Financimi: Realizueshëm vetëm me rritje të buxhetit për arsimin në nivel 6-7% të PBB, siç është premtuar paralelisht në programin zgjedhor.

5. 🌱 Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.6/5 ✅

• Rritja e pagave ka ndikim të drejtpërdrejtë në motivimin, cilësinë e mësimdhënies dhe tërheqjen e profesionistëve të rinj.

• Vlerësimi i orëve shtesë nxit drejtësi në shpërblim dhe përgjegjshmëri.

• Zgjedhja e drejtuesve nga komuniteti përmirëson transparencën dhe ndjenjën e pronësisë në institucion.

6. 🕰️ Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 4.2/5 ✅

Masë	Afat Realist
Rritja e pagave	Fillohet menjëherë (në buxhetin e vitit)
Indeksimi i orëve	Brenda 1-2 viteve me përgatitje të sistemit monitorues
Reforma në përzgjedhjen e drejtuesve	2-3 vite për ndryshim ligjor dhe pilotim në disa bashki

📌 Indeksi i Fizibilitetit: 4.1/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia	4.5	✅
Gjendja aktuale	3.5	⚠️
Masat për Zbatim	3.7	⚠️
Kostoja	3.3	⚠️
Ndikimi Ekonomik/Social	4.6	✅
Afati i Zbatimit	4.2	✅

🔍 Paketa e premtimeve për mësuesit është ambicioze por e arritshme, sidomos nëse buxheti i arsimit rritet në 6-7% të PBB, siç premtuar. Rritja graduale e pagës është më realiste se një rritje lineare me 25% çdo vit, për shkak të presioneve fiskale.

Reforma në përzgjedhjen e drejtuesve kërkon konsultim kombëtar, standarde dhe pilotim për të shmangur politizimin lokal.

Indeksi Fizibilitetit të premimit për “Transformimin e sistemit të edukimit parauniversitar”

🧩 Përmbledhje e Premtimit

Transformimi i sistemit të edukimit parauniversitar përmes masave që rrisin ndjeshmërinë sociale, barazinë në edukim, kreativitetin dhe identitetin kombëtar.

1. Qartësia e Premtimit

📊 Vlerësim: 4.2/5 ✅

Analizë për çdo pikë:

Nr.	Premtimi	Qartësi
7	Hiqet vlerësimi deri në klasë të tretë	✅ Qartë, kërkon ndryshim të ligjit dhe të praktikës.
8	Theksi në bashkëpunim dhe respekt	⚠️ E vagullt; kërkon përkufizim praktik në kurrikulë.
9	Himni çdo mëngjes	✅ Qartë, kërkon vendim administrativ.
10	Uniforma miratohet nga vetë shkolla	✅ Qartë, decentralizim i vendimmarrjes.
11	Unifikimi i kurrikulës me konkurrim të hapur	⚠️ Nevojitet sqarim për mënyrën e realizimit.
12	Tekste falas për kategori në nevojë	✅ Qartë, vijimësi e politikës ekzistuese.
13	Kodimi si lëndë më vete	✅ Qartë, kërkon reformë didaktike dhe burime.
14	Klasë e mirëkuptimit dhe harmonisë sociale	⚠️ Nevojitet konceptim i programit mësimor për këtë.

2. Gjendja Aktualisht

📊 Vlerësim: 3.6/5

• Sistemi i notimit përdoret që në klasën e parë, por përballë është kritikuar për efekt negativ mbi zhvillimin emocional të fëmijëve.

• Tekstet falas aktualisht mbulohen për klasa të ulëta dhe familjet në ndihmë ekonomike.

• Kodimi ofrohet eksperimental në disa shkolla, por jo si lëndë më vete.

• Kurrikula kombëtare ekziston, por nuk është produkt i konkurrencës publike.

• Uniformat dhe himni nuk janë të detyrueshme në të gjithë vendin.

3. Masat për Zbatim

📊 Vlerësim: 3.8/5

🔹 Masat me zbatim të shpejtë (1 vit):

• Himni kombëtar çdo mëngjes → vendim i thjeshtë administrativ.

• Tekste falas për kategori të zgjeruara → kërkon vetëm rritje buxheti.

• Uniformat vendore → vendim i brendshëm i shkollës.

🔹 Masat me zbatim të moderuar (2-3 vite):

• Heqja e notimit deri në klasë III → kërkon ndryshim të ligjit + trajnime.

• Lënda e kodimit + klasa e mirëkuptimit → konceptim, pilotim, formim mësuesish.

🔹 Masat afatmesme (3-4 vite):

• Unifikimi i kurrikulës me konkurs → kërkon reformë të gjerë arsimore dhe pjesëmarrje publike.

4. Kostoja dhe Financimi

📊 Vlerësim: 3.9/5

Masë	Kostoja Vjetore (përafërsisht)
Tekste falas për kategori më të gjera	3 – 5 mln euro
Zbatimi i lëndës së kodimit	5 – 7 mln euro për trajnime dhe pajisje IT
Klasa e mirëkuptimit	2 mln euro (formim + manuale)
Reformim i kurrikulës (konkurs kombëtar)	1 mln euro + ekspertizë ndërkombëtare

🔸 Burimet:

• Buxheti i shtetit për arsim, projektet IPA, organizatat si UNICEF, UNESCO.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.4/5 ✅

🔹 Efekte pozitive të parashikuara:

• Përmirësim i klimës shkollore (mosvlerësimi në klasat e ulëta).

• Nxitje e edukimit qytetar dhe kohezionit social (himni, mirëkuptimi, bashkëpunimi).

• Zhvillim i aftësive teknologjike që në moshë të hershme (kodimi).

• Rritje e pjesëmarrjes për shkak të mbështetjes me tekste falas.

🔸 Sfida: Sigurimi i trajnim të vazhdueshëm për mësuesit për të përthithur filozofinë e re.

6. Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 4.0/5 ✅

Masë	Afati realist
Himni, uniforma, tekstet	Brenda 1 viti
Kodimi, klasa e mirëkuptimit	2 – 3 vite
Kurrikula e unifikuar me konkurs	3 – 4 vite

🔸 Rreziku: Nëse nuk hartohet një plan 3-vjeçar për trajnime dhe përfshirje të komunitetit mësimor, zbatimi mbetet sipërfaqësor.

📌 Indeksi i Fizibilitetit: 4.0/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia	4.2	✅
Gjendja aktuale	3.6	⚠️
Masat për Zbatim	3.8	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.9	✅
Ndikimi Ekonomik dhe Social	4.4	✅
Afati i Zbatimit	4.0	✅

🔍 Paketa e premtimeve për arsimin parauniversitar është e realizueshme dhe e përputhshme me objektivat strategjikë për një shkollë gjithëpërfshirëse, të barabartë dhe moderne. Premtimet nuk kërkojnë buxhete të papërballueshme, por kërkojnë organizim, trajnim dhe pilotim.

🔸 Politikat më të efektshme janë ato që lidhen me barazinë (tekste falas, mosvlerësim i hershëm), identitetin (himni, uniforma), dhe përgatitjen digjitale (kodimi).

Indeksi i Fizibilitetit për “Paketën e politikave në arsimin fillor dhe 9-vjeçar”

Vleresimi do të kryhet duke aplikuar një strukturë analitike me 6 indikatorë, duke ndarë gjithashtu risqet dhe kërkesat strukturore për zbatim.

🧩 Përmbledhje e Premtimit

Objektivi: Transformimi i shkollës fillore dhe 9-vjeçare në një institucion me orar të zgjatur (08:00–17:00), integrim të fazës mësimore dhe zhvillimit social, me sinkronizim të orarit të punës zyrtare kombëtare.

1. Qartësia e Premtimit

📊 Vlerësim: 4.6/5 ✅

Premtimi është i qartë në koncept dhe strukturë, me ndarje të fazës së detyrueshme dhe asaj me zgjedhje, me ndikime të qarta në:

• Jetën familjare (kujdes ndaj fëmijëve gjatë ditës).

• Produktivitetin e prindërve.

• Integrimin social dhe zhvillimin e kompetencave të buta (muzikë, art, sport).

  🔹 Përparësi: Qasje gjithëpërfshirëse për kujdes, edukim dhe shërbime brenda një vendi të vetëm (shkolla).

2. Situata Aktuale dhe Nevojat Thelbësore

📊 Vlerësim: 3.2/5 ⚠️

• Vetëm një përqindje shumë e vogël e shkollave kanë kapacitete infrastrukturore për qëndrim gjithëditor.

• Rreth 75% e shkollave nuk ofrojnë ushqim ose ambiente çlodhëse, dhe nuk kanë stafe të mjaftueshme për aktivitete jashtë-mësimore.

• Shumë shkolla funksionojnë me dy turne, për shkak të mungesës së klasave.

🔸 Kufizim real: Pa investime të reja, orari i zgjatur është strukturisht i pazbatueshëm në shkollat ekzistuese.

3. Masat e Nevojshme për Zbatim

📊 Vlerësim: 3.8/5 ⚠️

🔹 Për shkollën me orar 08:00–17:00 kërkohet:

• Ndërtime ose zgjerime të shkollave (ambientet e ngrënies, pushimit, aktiviteteve).

• Punësim i edukatorëve të aktiviteteve (muzikë, sport, art), psikologëve, punonjësve socialë.

• Hartimi i një kurrikule të re kombëtare.

🔹 Për ndryshimin e orarit të punës në Shqipëri (09:00–16:00):

• Kërkon vendim politik të nivelit të lartë dhe reformim të Kodit të Punës.

• Ndikon mbi të gjitha administratat publike, sektorin privat, sistemin bankar, transportin dhe marrëdhëniet tregtare.

🔸 Sfida: Koordinim ndërinstitucional dhe testim paraprak në shkolla pilot + institucione publike.

4. Kostoja dhe Financimi

📊 Vlerësim: 3.5/5 ⚠️

🔹 Përllogaritje orientuese e kostove vjetore për 4 vite për 280 mijë nxënës

Element	Vlerësim i kostos (€ në vit)
Ushqimi i subvencionuar për 20% të fëmijëve	15 – 20 mln
Infrastruktura shtesë (në 4 vite)	300 – 400 mln total
Staf shtesë për aktivitete jashtë mësimore	20 – 25 mln
Trajnime dhe kurrikula	3 – 5 mln
Total i përvitshëm për 4 vite	90 – 120 mln/vit

🔹 Burime të mundshme financimi:

• Buxheti i shtetit (zgjatja e ciklit të buxhetit arsimor në 5–7% PBB).

• Instrumente IPA, donacione për arsimin gjithëpërfshirës.

• Kompensim nga prindërit për pjesë jo thelbësore të shërbimeve.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.5/5 ✅

🔹 Efekte pozitive të drejtpërdrejta:

• Lehtësim për prindërit që punojnë.

• Zhvillim i më shumë kompetencave praktike dhe të buta te fëmijët.

• Reduktim i pabarazisë sociale (nëse ushqimi dhe shërbimet mbështeten për shtresat në nevojë).

🔸 Efekte shtesë

• Hapje e tregut të ri të punës për profesionistë në edukim jomësimor.

• Mbështetje për barazinë gjinore (në kujdesin ndaj fëmijëve).

6. Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 3.4/5 ⚠️

🔹 Zbatimi në vitin e 4-t të qeverisjes kërkon përgatitje intensive 3-vjeçare në:

• Ndërtim ose adaptim të shkollave.

• Testim të kurrikulës së re.

• Hartim i akteve ligjore për ndryshimin e orarit të punës dhe funksionimin e sistemit arsimor.

🔸 Rrezik: Nëse përgatitjet nuk fillojnë në vitin e parë të mandatit, objektivi për vitin e 4-t rrezikon të shtyhet ose të zbatohet vetëm pjesërisht.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.8/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.6	✅
Situata dhe Nevojat Aktuale	3.2	⚠️
Masat për Zbatimin	3.8	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomik-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	3.4	⚠️

🔍 Premtimi për transformimin e orarit dhe përmbajtjes së arsimit fillor dhe 9-vjeçar përfaqëson një reformë të thellë me ndikim shoqëror të madh. Ai është i strukturueshëm në terma teknikë dhe ligjorë, por kërkon një reformë të koordinuar në disa nivele: infrastrukturore, ligjore, financiare dhe kulturore.

Nëse nuk mbështetet me një plan strategjik të mirëfinancuar dhe të pilotuar, rrezikon të zbatohet vetëm pjesërisht, dhe të krijojë pabarazi mes zonave urbane dhe rurale.

Për të analizuar fizibilitetin e premtimeve në arsimin parauniversitar, do të ndjekim një strukturë të ndarë në 6 indikatorë vlerësimi: qartësia, gjendja aktuale, masat për zbatim, kostoja, ndikimi, dhe afati, e cila do të përmbyllet me indeksin përfundimtar të fizibilitetit.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Buxheti dhe Infrastruktura në Arsim”

Për analizën e vlerësimit të indeksit do të ndjekim të njëjtën strukturë logjike me vlerësim të ndarë në indikatorë të veçantë, të bazuar në realizueshmëri politike, administrative, fiskale dhe sociale.

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (4.4/5)

Premtimi është i formuluar me objektiva të matshëm:

• Rritje graduale e buxhetit për arsimin publik (nga 3.3% aktual në 5% dhe më pas 7% të PBB-së).

• Rinovim total i infrastrukturës sipas një modeli gjithëpërfshirës (shkolla si cikël i plotë: parashkollor–9-vjeçar–i mesëm).

🔹 Dobësi: Nuk jepen detaje për burimet buxhetore apo për indikatorët e progresit (p.sh. numër shkollash që do rinovohen çdo vit).

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: (3.6/5)

• Buxheti aktual për arsimin në Shqipëri është rreth 3% e PBB-së, më i ulët se mesatarja e vendeve të BE-së (5.0%).

• Shumë shkolla kanë infrastrukturë të amortizuar, mungesë laboratorësh, biblioteka jo-funksionale, ose kushte jo të përshtatshme higjieno-sanitare.

• Mungesë investimesh për zonat rurale dhe shkollat teknike.

🔹 Probleme thelbësore:

• Mungesa e investimeve kapitale të qëndrueshme.

• Fragmentim i përgjegjësive midis pushtetit vendor dhe qendror.

• Mungesa e një regjistri kombëtar të nevojave të infrastrukturës arsimore.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (4.1/5)

🔹 Për rritjen e buxhetit për arsimin:

• Nga 3.3% → 5% → 7% e PBB-së kërkon një rritje graduale të investimeve vjetore prej rreth 120-150 milionë euro çdo vit për katër vite.

🔹 Për rinovimin e infrastrukturës arsimore:

• Kërkon projektim të centralizuar, hartim të standardeve kombëtare dhe një plan shumëvjeçar investimesh.

• Nevojitet koordinim mes Ministrisë së Arsimit dhe Ministrisë së Infrastrukturës, si dhe bashkëpunim me pushtetin vendor.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

📊 Vlerësimi: (3.5/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)
Rritja e buxhetit në 5% (në 2 vite)	250
Rritja e buxhetit në 7% (në 2 vite)	350
Rinovimi i 500 shkollave	100–120 (çdo vit)
TOTAL (për 4 vite)	1.3 – 1.5 miliardë euro

🔹 Burime të mundshme financimi

• Rritja e të ardhurave buxhetore (kërkon rritje reale të PBB-së >4%).

• Kredite të buta nga BERZH, Banka Botërore, BE (IPA III).

• Partneritete Publik-Privat (PPP) të kontrolluara fort në kosto dhe cilësi.

⚠️ Rrezik: Në mungesë të rritjes së të ardhurave ose kontrollit mbi borxhin publik, financimi mund të rrezikojë stabilitetin fiskal.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: (4.3/5)

🔹 Ndikime pozitive

• Investimi në arsim përmirëson kapitalin njerëzor, ul braktisjen shkollore dhe rrit barazinë sociale.

• Efekte afatgjata në produktivitetin e punës, integrimin europian dhe zhvillimin teknologjik.

🔹 Rreziqe të mundshme

• Pa reformim të kurrikulës dhe trajnime për mësuesit, infrastruktura e re nuk përkthehet automatikisht në cilësi arsimore.

• Rreziku i investimeve të pakoordinuara ose me tenderime abuzive.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: (3.8/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Rritje buxheti në 5%, fillimi i rinovimeve pilot në 50 shkolla.
Faza 2	2027 – 2028	Rritje buxheti në 7%, zgjerimi i programit për 200 shkolla në vit.
Faza 3	2029 – 2030	Plotësimi i objektivit dhe matja e impaktit.

🔹 Sfida kryesore:

• Kapacitetet administrative dhe zbatimi real në terren.

• Projektet e mëdha të infrastrukturës shpesh vonohen për arsye burokratike dhe teknike.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.0/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.4	✅
Situata Aktuale	3.6	⚠️
Masat për Zbatimin	4.1	✅
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.3	✅
Afati i Zbatimit	3.8	⚠️

Premtimi për rritjen e buxhetit të arsimit dhe rinovimin e infrastrukturës është politikisht i drejtë, socialisht i justifikueshëm dhe ekonomikisht me ndikim pozitiv afatgjatë. Por, për realizimin e tij kërkohet një ristrukturim buxhetor i thellë, menaxhim efikas i projekteve, dhe transparencë në përdorimin e fondeve publike.

Në mungesë të këtyre elementeve, premtimi rrezikon të mbetet i pjesshëm në realizim dhe i lartë në kosto fiskale.