Rënia e vazhdueshme e euros ndaj lekut po ndryshon mënyrën se si duhet parë kursimi në valutë në Shqipëri. Më 15 shtator 2026, kursi zyrtar i Bankës së Shqipërisë ishte 91.69 lekë për një euro. Në fund të marsit euro ishte rreth 96 lekë, ndërsa gjatë qershorit ishte ende rreth 94.5 lekë. Kjo tregon se forcimi i lekut nuk është vetëm një lëvizje e një dite, por një tendencë që është shfaqur gjatë disa muajve.
Në këtë situatë, qytetarët që kanë kursime në euro po përballen me një ndryshim të rëndësishëm në vlerën e pasurisë së tyre kur ajo matet në lekë. Një shumë prej 100 mijë eurosh që në fund të marsit përfaqësonte rreth 9.6 milionë lekë, sot përfaqëson rreth 9.17 milionë lekë me kursin zyrtar. Diferenca është rreth 430 mijë lekë. Kjo nuk do të thotë se qytetari ka humbur 100 mijë euro. Eurot vazhdojnë të jenë 100 mijë euro. Ka ndryshuar vetëm vlera e tyre e shprehur në monedhën vendase.
Ky dallim është shumë i rëndësishëm për mënyrën se si duhet marrë vendimi për kursimet. Një person që do t’i përdorë paratë për një blerje ose shpenzim në euro nuk ka të njëjtin problem me një person që jeton, fiton dhe shpenzon në lekë. Në rastin e parë, mbajtja e euros mund të jetë e natyrshme sepse edhe detyrimi i ardhshëm është në euro. Në rastin e dytë, mbajtja e të gjithë kursimit në euro krijon një ekspozim të madh ndaj kursit të këmbimit.
Kjo lidhet drejtpërdrejt me analizat e ALTAX mbi euroizimin e ekonomisë shqiptare dhe nevojën për një proces më të natyrshëm të lekëzimit. Monedha vendase është leku dhe kursi i këmbimit në Shqipëri funksionon në një regjim të lirë, ku vlera e lekut përcaktohet nga kushtet e tregut valutor dhe nga flukset e mallrave, kapitalit dhe transaksioneve me partnerët tregtarë.
Forcimi i lekut nuk duhet parë vetëm nga këndvështrimi i kursimtarit. Një lek më i fortë ndikon edhe te importet, te çmimet e mallrave të importuara dhe te kostoja e pagesave në valutë. Në të njëjtën kohë, ai krijon një efekt negativ për një qytetar që ka përqendruar të gjithë pasurinë e tij në euro dhe i mat nevojat e tij në lekë.
Për këtë arsye, përgjigjja nuk duhet të jetë kthimi automatik i të gjitha eurove në lekë. Një veprim i tillë do të ishte në vetvete një bast mbi kursin e ardhshëm. Nëse qytetari i konverton të gjitha kursimet sot dhe euro më pas rikthehet në vlerë, ai do të duhet të blejë përsëri euro me një kurs më të lartë. Në të njëjtën mënyrë, mbajtja e të gjitha kursimeve në euro me shpresën se euro do të rikthehet në nivelet e mëparshme është gjithashtu një bast mbi të ardhmen.
Qasja më e kujdesshme është diversifikimi. Kursimet duhet të ndahen sipas përdorimit të ardhshëm të parave dhe jo vetëm sipas preferencës psikologjike për një monedhë të caktuar.
Paratë që do të përdoren për shpenzime të zakonshme në Shqipëri kanë më shumë logjikë të mbahen në lekë. Kjo përfshin fondin e emergjencës, shpenzimet familjare, pagesat e ardhshme dhe një pjesë të kursimeve që kanë destinacion tregun shqiptar. Në këtë mënyrë qytetari redukton ekspozimin ndaj një monedhe që nuk është ajo në të cilën ai realizon shumicën e të ardhurave dhe shpenzimeve.
Euro ka ende një funksion të rëndësishëm për familjet shqiptare. Ajo ka kuptim të mbahet kur kursimet kanë një destinacion në euro. Kjo mund të jetë një blerje në Europë, arsimimi i fëmijëve jashtë vendit, udhëtime, investime në eurozonë ose detyrime të tjera që do të paguhen në euro. Në këto raste, konvertimi i euros në lekë vetëm për shkak të rënies së kursit mund të krijojë një kosto të panevojshme.
Për kursimet afatgjata, logjika duhet të shkojë edhe më tej. Diversifikimi nuk nënkupton vetëm kalimin nga euro në dollar ose në franga zvicerane. Ai nënkupton shpërndarjen e pasurisë ndërmjet monedhave dhe formave të ndryshme të aktiveve, në varësi të riskut dhe horizontit kohor të familjes.
Dollari mund të shërbejë si një element diversifikimi, ndërsa franga zvicerane ka karakteristika të tjera të tregut valutor. Asnjëra nuk duhet parë si një monedhë që garanton mbrojtje nga çdo rrezik. Edhe ari mund të përdoret si një aktiv diversifikues, por ai nuk duhet trajtuar si zëvendësim automatik i depozitës bankare.
Një element tjetër i rëndësishëm është mënyra e konvertimit. Për një qytetar që vendos të kalojë një pjesë të kursimeve nga euro në lekë, konvertimi gradual është më pak i ekspozuar ndaj rrezikut të zgjedhjes së një dite të vetme. Në vend që të konvertohet e gjithë shuma menjëherë, ndryshimi mund të bëhet në disa faza. Kjo nuk garanton fitim, por shmang vendosjen e të gjithë kursimit mbi një pikë të vetme të kursit të këmbimit.
Në këtë kuptim, forcimi i lekut sjell një ndryshim të rëndësishëm në sjelljen financiare të familjeve shqiptare. Për shumë vite euroja është konsideruar pothuajse automatikisht si sinonim i kursimit dhe sigurisë. Tashmë ky mekanizëm duhet rivlerësuar. Siguria e kursimit nuk vjen nga fakti që të gjitha paratë janë në euro. Ajo vjen nga përshtatja e monedhës dhe e instrumentit të kursimit me nevojën që do të financohet.
Kjo është edhe pika ku analiza mbi lekëzimin bëhet më e rëndësishme. Shqipëria nuk ka nevojë për një zhvendosje mekanike nga euroja drejt lekut. Ka nevojë për një ekonomi ku leku të përdoret natyrshëm për të ardhurat, shpenzimet dhe kursimet që lidhen me ekonominë shqiptare, ndërsa valuta e huaj të përdoret kur ekziston një nevojë reale për të.
Prandaj qytetari nuk duhet ta shohë rënien e euros si një sinjal për të shitur gjithçka. Ai duhet ta shohë si një sinjal për të rishikuar përqendrimin e kursimeve. Nëse të ardhurat dhe shpenzimet janë në lekë, një pjesë e kursimeve duhet të jetë në lekë. Nëse nevojat e ardhshme janë në euro, euroja duhet të ruhet për atë qëllim. Nëse kursimi është afatgjatë, duhet të mendohet për diversifikim edhe përtej monedhave.
Në kushtet aktuale të tregut shqiptar, vendimi më i arsyeshëm nuk është të parashikohet se ku do të shkojë euroja nesër. Vendimi më i arsyeshëm është të ndërtohet një strukturë kursimi që nuk varet nga parashikimi i një kursi të vetëm.
Në fund, mësimi më i rëndësishëm është se qytetari shqiptar nuk ka nevojë të largohet nga euroja. Ai ka nevojë të largohet nga varësia e plotë prej euros. Një ekonomi që po kalon një periudhë të gjatë forcimi të lekut kërkon edhe një ndryshim në mënyrën se si familjet mendojnë për kursimet e tyre. Kursimi duhet të jetë i lidhur me monedhën e nevojës, me kohën e përdorimit dhe me nivelin e riskut që familja është në gjendje të përballojë.