Shqipëria dhe Kosova në udhëkryq: Analiza e re nxit debat publik për vizionin ekonomik përtej 2025-ës

Në një periudhë ku bota po përballet me tensione gjeopolitike, barriera tregtare në rritje dhe transformime të shpejta teknologjike, një analizë e re studimore vjen si thirrje për reflektim dhe veprim për Shqipërinë dhe Kosovën. Të dyja vendet, ndonëse të vogla në përmasa, gjenden sot përballë një momenti vendimtar për modelin e tyre të zhvillimit afatgjatë.

Gjatë dekadës së fundit, ekonomitë e Shqipërisë dhe Kosovës kanë shënuar progres domethënës. Rritja e qëndrueshme e PBB-së, rritja e të ardhurave për frymë, turizmi rekord në Shqipëri dhe shërbimet digjitale në rritje në Kosovë dëshmojnë potencialin e tyre konkurrues në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Por analiza nënvizon se këto arritje mbeten të brishta përballë rreziqeve të reja globale.

Sipas dokumentit, paralajmërimet e FMN-së, përfshirë deklaratat e Kristalina Georgievës në tetor 2025 mbi rritjen e tarifave tregtare, mund të godasin eksportet e vendeve të rajonit, nga tekstilet shqiptare te produktet bujqësore të Kosovës. Përveç faktorëve të jashtëm, sfida të brendshme si varësia nga sektorët tradicionalë, dobësitë institucionale dhe mungesa e një fuqie punëtore të përgatitur për ekonominë digjitale rrezikojnë të ngadalësojnë ritmin e zhvillimit.

Analiza thekson se strategjitë për zhvillimin ekonomik ekzistojnë, por zbatimi mbetet problematik për shkak të mungesës së konsensusit politik dhe koordinimit institucional. Prandaj, dokumenti paraqitet si nismë e komunitetit akademik dhe shoqërisë civile për të rikthyer fokusin te zbatimi i reformave, duke kërkuar debat publik dhe angazhim të gjerë.

Në qendër të analizës qëndron një kornizë strategjike me tre shtylla kryesore:

• Diversifikimi ekonomik, duke zhvendosur vëmendjen drejt teknologjisë së informacionit, agrobiznesit të modernizuar dhe sektorëve me vlerë të shtuar;

• Forcimi i institucioneve, për më shumë transparencë, llogaridhënie dhe stabilitet fiskal;

• Bashkëpunimi rajonal, për integrim ekonomik, lehtësim tregtar dhe projekte ndërkufitare.

Studimi sjell të dhëna konkrete që ilustrojnë urgjencën e reformave:

– Shqipëria ka mirëpritur 8.97 milionë vizitorë vetëm në 8-mujorin e 2025-s, ndërsa Kosova ka ruajtur ritme të larta rritjeje, me PBB që u rrit me 4.58% në tremujorin e dytë të 2025-s.

– Ekonomitë mbeten të ekspozuara ndaj goditjeve globale, ndërsa papunësia e të rinjve dhe varësia nga remitancat mbeten sfida të mëdha.

– Sipas EBRD-së, pa diversifikim, rritja në Shqipëri mund të bjerë nën 3.1% në mesin e dekadës.

– Programet e reja në teknologji, nga investimet në inteligjencën artificiale te partneritetet ndërkombëtare, konsiderohen si mundësi kyçe për modernizimin e tregut të punës.

Dokumenti vë në pah se integrimi rajonal mbetet faktor vendimtar për reziliencën ekonomike. Rritja e tregtisë ndërmjet dy vendeve, projektet infrastrukturore dhe harmonizimi i politikave mund të zbusin ndikimin e tensioneve globale dhe të çojnë në rritje më të qëndrueshme.

Në përfundim, analiza i bën thirrje institucioneve, sektorit privat, akademisë dhe qytetarëve të bashkohen në një vizion të përbashkët që vendos interesin publik përpara interesave afatshkurtra. Vetëm përmes reformave të guximshme, konsolidimit institucional dhe investimit në kapitalin njerëzor, Shqipëria dhe Kosova mund të shndërrohen nga ekonomi të brishta në aktorë konkurrues globalë, duke ndërtuar një të ardhme të qëndrueshme dhe gjithëpërfshirëse.

Ky publikim synon të nxisë një diskutim të gjerë shoqëror dhe të shërbejë si bazë për veprime konkrete drejt një modeli të ri zhvillimi përtej vitit 2025.