POLI I TRETË – 2025 – Faqe 15

POLI I TRETË - 2025 Të përgjithshme

Punësimi i drejtpërdrejtë i profesionistëve nga vendet e BE-së (MUNDËSIA)

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Punësimi i drejtpërdrejtë i profesionistëve nga vendet e BE-së”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është i qartë dhe i drejtpërdrejtë: Rritja e cilësisë dhe integritetit në administrimin e drejtësisë dhe ligjit përmes angazhimit të profesionistëve të huaj nga vendet e BE-së. Ky premtim synon përmirësimin e sistemit të drejtësisë, duke e vlerësuar fuqishëm transferimin e ekspertizës dhe metodologjive.

🔹 Instrumentet janë të qarta:

Rekrutim i ekspertëve për pozita këshillimore ose ekzekutive në sistemin e drejtësisë.
Transferimi i dijeve dhe kulturës profesionale nga vendet e BE-së për të përmirësuar kapacitetet e sistemit të drejtësisë.

🔸 Ky premtim është i realizueshëm, pasi integrimi i ekspertëve të jashtëm mund të sjellë përmirësime të dukshme në administrimin e drejtësisë, si dhe të sjellë përvojë të vlefshme nga sistemi ligjor evropian.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Situata Aktuale: Sistemi i drejtësisë në Shqipëri është përballur me sfida të shumta lidhur me kapacitetin teknik, administrativ dhe profesional. Pavarësisht përpjekjeve për reforma, ende ka mangësi në cilësinë dhe pavarësinë e administratës gjyqësore. Ndikimi i politikës dhe mungesa e integritetit profesional janë disa nga problemet që ndodhen.

🔹 Ky premtim është shumë i nevojshëm për përmirësimin e situatës aktuale, por ai mund të përballet me rezistencë nga aktorët lokalë që mund të shohin angazhimin e profesionistëve të huaj si një sfidë për pozitat e tyre.

🔸 Kjo mund të jetë një sfidë politike, pasi mund të ketë presione nga aktorët lokalë që janë të përfshirë në administratën e drejtësisë dhe që mund të kundërshtojnë angazhimin e ekspertëve të jashtëm.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Masat për zbatimin janë të mundshme dhe kërkojnë disa hapa kyç:

Vlerësimi i pozicionave dhe nevojave për ekspertizë të huaj, për të identifikuar pozitat më të përshtatshme për angazhimin e profesionistëve të BE-së.
Procedura të qarta dhe transparente për rekrutimin e këtyre profesionistëve dhe integrimin e tyre në sistemin e drejtësisë.
Programet e trajnimit dhe transferimit të dijeve për të siguruar që kjo ekspertizë do të jetë e qëndrueshme dhe efektive në afatgjatë.

🔹 Ky premtim është i realizueshëm brenda 1-2 viteve, duke u fokusuar në krijimin e mekanizmave të qartë rekrutimi dhe trajnimi për ekspertët e huaj dhe sigurimin e një integrimi të shpejtë dhe të qëndrueshëm të këtij personeli.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Ky premtim do të ketë një kosto fillestare për rekrutimin dhe integrimin e profesionistëve të huaj. Disa nga kostot përfshijnë:

Kosto për shpalljen e pozita për ekspertët e huaj dhe procedura rekrutimi.
Kosto për trajnime të avancuara dhe ndihmës për të siguruar që ekspertët të mund të kontribuojnë në sistemin shqiptar të drejtësisë.
Shpenzime për mbështetje administrative dhe logjistikë që lidhen me integrimin e këtyre profesionistëve.

🔹 Përfitimet afatgjata mund të jenë të shumta, duke përfshirë përmirësimin e kapaciteteve të sistemit të drejtësisë dhe uljen e korrupsionit dhe ndërhyrjeve politike. Megjithatë, përpjekjet për të siguruar fonde dhe burime për këtë angazhim mund të përballen me sfida.

🔸 Duhet të vlerësohet një balancë e mirë mes kostove të fillimit dhe përfitimeve të mundshme afatgjata.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim ka një ndikim shumë të rëndësishëm, përfshirë:

Rritja e cilësisë dhe efikasitetit të administratës së drejtësisë, duke u afruar më shumë me standardet evropiane.
Rritja e besimit publik në sistemin e drejtësisë, duke sjellë një nivel të lartë integriteti dhe profesionalizmi.
Përshpejtimi i reformës në drejtësi, që do të ndihmojë në përmirësimin e klimës së investimeve dhe në rritjen e transparencës.

🔹 Ky premtim do të forcojë kapacitetet e institucioneve dhe do të krijojë mundësi më të mëdha për zhvillim të qëndrueshëm dhe të drejtë.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim mund të zbatohet brenda një periudhe afatmesme, përfshirë:

Rekrutimin e profesionistëve të huaj, duke kaluar nëpër një proces seleksioni të qartë dhe transparent.
Integrimin e ekspertëve në sistemin e drejtësisë dhe fillimin e trajnimeve për metodologjitë e reja.

🔹 Ky premtim kërkon një periudhë prej 1-2 viteve për realizim, pasi angazhimi i ekspertëve të huaj dhe trajnimi i tyre është një proces që mund të kërkojë koordinim dhe planifikim të mirëfilltë.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.2/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.0	⚠️
Masat për Zbatimin	4.5	✅
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	4.0	✅

Ky premtim është i përgjegjshëm dhe i realizueshëm, por kërkon angazhim të lartë institucional dhe bashkëpunim të ngushtë me BE-në për të siguruar angazhimin e profesionistëve të huaj në një mënyrë të qëndrueshme dhe efektive.

POLI I TRETË - 2025 Të përgjithshme

Rritja e transparencës në tenderat publikë (MUNDËSIA)

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Rritja e transparencës në tenderat publikë”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 5/5

🔹 Qëllimi është i qartë dhe shumë i drejtpërdrejtë: Ndalimi i klientelizmit dhe përzgjedhjes së padrejtë të fituesve të kontratave publike, me një fokus të theksuar te transparenca në tenderat publikë.

🔹 Instrumentet janë gjithashtu të përshtatshme për realizimin e këtij qëllimi, përfshirë:

Platforma dixhitale për publikimin në kohë reale të procedurave dhe rezultateve të tenderëve.
Monitorimi i pavarur nga organizata të shoqërisë civile dhe media, duke siguruar mbikëqyrje të jashtme dhe pavarësinë e procesit.

🔸 Ky premtim është shumë i qartë dhe mund të zbatohet për të përmirësuar konkurrencën dhe eliminimin e praktikat klienteliste.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Situata Aktuale: Transparenca në tenderat publikë ka qenë një problem i përhershëm në Shqipëri, duke përfshirë praktikat klienteliste dhe favoritizimin e disa kompanive për kontrata të caktuara. Edhe pse janë bërë përpjekje për të modernizuar sistemin e prokurimeve, ende ka mungesë të plotë të transparencës në disa raste dhe vështirësi në monitorimin efektiv të procesit nga qytetarët dhe shoqëria civile.

🔹 Ky premtim është një hap i rëndësishëm për përmirësimin e situatës, por ai do të përballet me sfida institucionale dhe rezistencë nga grupet me interes që mund të kenë përfitime nga sistemet klienteliste të deritanishme.

🔸 Ky premtim mund të përballet me pengesa të ndihmuara nga burokraci, që shpesh janë të interesuar për ruajtjen e praktikave klienteliste dhe të pastrimit të procedurave.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Masat për zbatimin janë shumë të mundshme dhe kërkojnë disa hapa kyç:

Krijimi dhe administrimi i një platforme dixhitale të transparentë që mundëson akses të drejtpërdrejtë dhe në kohë reale për procedurat dhe rezultatet e tenderëve.
Fuqizimi i organizatave të shoqërisë civile dhe mediat për të monitoruar proceset e prokurimit dhe për të siguruar mbikëqyrje të pavarur.

🔹 Ky premtim mund të zbatohet në një periudhë afatshkurtër, duke implementuar sisteme dixhitale dhe duke ofruar mundësi për organizatat e shoqërisë civile dhe media për të monitoruar e audituar procesin e tenderëve.

🔸 Ky premtim kërkon një bashkëpunim të ngushtë midis shtetit dhe shoqërisë civile, si dhe një infrastrukturë dixhitale të qëndrueshme.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim ka kosto fillestare për zhvillimin dhe mirëmbajtjen e platformave dixhitale, përfshirë:

Kostot e zhvillimit dhe menaxhimit të platformës dixhitale, që do të kërkojnë investime të konsiderueshme në teknologji dhe burime njerëzore.
Përkrahja e organizatave të shoqërisë civile dhe media për të monitoruar dhe auditura procedurat e tenderëve do të kërkojë mbështetje financiare dhe resurse për trajnime dhe mundësi teknologjike.

🔹 Megjithatë, përfitimet afatgjata janë të mundshme, duke përfshirë ulje të kostove të tenderëve për shkak të konkurrencës më të fortë dhe përmirësimin e besimit të qytetarëve në përdorimin e fondeve publike.

🔸 Investimi në transparencë mund të sjellë kurse dhe rritje të efikasitetit në sektorin publik dhe të rregullojë praktikat korruptive, duke e bërë procesin më efikas dhe më të drejtë.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 5/5

🔹 Ky premtim ka një ndikim shumë të rëndësishëm:

Nxit konkurrencën e drejtë dhe uljen e kostove për shtetin.
Forcon besimin e qytetarëve dhe sektorëve të tjerë në transparencën e prokurimeve publike, duke rritur përgjegjshmërinë për përdorimin e fondeve të taksapaguesve.
Lehtëson monitorimin qytetar dhe ofron mundësi për të ulur praktikat korruptive që mund të shfaqen gjatë procedurave të tenderëve.

🔹 Ky premtim mund të përmirësojë klimën e biznesit dhe mund të nxisë investime të huaja, duke garantuar se tenderat janë të hapur dhe të drejtë për të gjitha kompanitë.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim mund të zbatohet në një periudhë të shkurtër afatmesme, përfshirë disa hapa:

Krijimi i platformës dixhitale dhe kalimi në një sistem të menaxhueshëm dhe të kontrollueshëm të tenderëve.
Përgatitja dhe trajnimi i institucioneve dhe organizatave që do të monitorojnë prokurimet publike.

🔹 Ky premtim është i realizueshëm brenda 1-2 viteve, duke u fokusuar në krijimin e infrastrukturës dixhitale dhe sigurinë që ajo do të funksionojë për të gjithë tenderat publikë.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.4/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	5.0	✅
Situata Aktuale	4.0	⚠️
Masat për Zbatimin	4.5	✅
Kostoja dhe Financimi	4.0	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	5.0	✅
Afati i Zbatimit	4.5	✅

Ky premtim është shumë i realizueshëm dhe mund të ketë një ndikim shumë pozitiv në rritjen e transparencës dhe përmirësimin e konkurrencës në tenderat publikë.

Ai do të forcojë besimin e qytetarëve dhe investitorëve, si dhe do të ulë praktikat klienteliste duke siguruar përdorimin më të drejtë të fondeve publike.

POLI I TRETË - 2025 Politikë

Forcimi i hetimeve financiare për zyrtarët e lartë (MUNDËSIA)

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Forcimi i hetimeve financiare për zyrtarët e lartë”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është i qartë dhe i drejtpërdrejtë: Parandalimi i pasurimit të paligjshëm dhe zbulimi i abuzimeve me pushtetin, me fokus te zyrtarët e lartë. Ky është një premtim që synon të krijojë një sistem më të fuqishëm të mbikëqyrjes për individët që janë të ekspozuar ndaj mundësive të abuzimit me pushtetin e tyre.

🔹 Instrumentet janë gjithashtu të përshtatshme për arritjen e këtij qëllimi:

Hetime të thelluara të pasurisë mbi bazën e një parimi përtej deklarimit formal të pasurisë, duke kërkuar informacion më të detajuar dhe një kontroll më të rreptë.
Përdorimi i mekanizmave ndërkombëtarë për të gjurmuar pasuritë e mundshme të paligjshme dhe të fshehura të zyrtarëve të lartë.

🔸 Ky premtim është shumë i qartë, por praktika e hetimeve mund të shtrijë kërkesat për ndihmë ndërkombëtare dhe mund të kërkojë infrastruktura dhe burime të forta për të zbatuar këtë strategji.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Situata Aktuale: Aktualisht, Shqipëria ka një sistem hetimi të pasurive të zyrtarëve, por ka ende vështirësi për të siguruar pasuri që janë të fshehura ose të paligjshme. Ka një mangësi të mekanizmave për kontrollin e pasurisë dhe mund të ketë sfida të mëdha për të monitoruar zyrtarët e lartë që kanë mundësinë për të fshehur pasuri përmes strukturave komplekse.

🔹 Ky premtim është i rëndësishëm për të përmirësuar besimin publik në sistemin e drejtësisë, por ai kërkon një reformë të plotë të kontrollit të pasurisë dhe mund të përballet me sfida ligjore dhe opozita nga ata që mund të jenë të prekur nga këto hetime.

🔸 Sfida kryesore do të jetë krijimi i një mekanizmi efektiv të hetimeve financiare që mund të depërtojë në pasuritë e fshehura dhe të vërteta të individëve me pushtet.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Masat për zbatimin janë të mundshme dhe përfshijnë disa hapa kyç:

Rishikim dhe miratim i ndryshimeve ligjore që mundësojnë hetime më të thelluara të pasurisë për zyrtarët e lartë.
Krijimi i një mekanizmi ndërkombëtar dhe të pavarur për të monitoruar dhe hetuar pasuritë që mund të jenë të fshehura ose të paligjshme.
Përforcimi i bashkëpunimit me autoritete të huaja, për të gjurmuar pasuritë në shtete të tjera dhe për të mbledhur prova të nevojshme.

🔹 Ky premtim kërkon një investim të konsiderueshëm në infrastruktura ligjore dhe teknologjike, si dhe kapacitete të administratës publike për të mbështetur hetimet e pasurisë dhe përdorimin e mekanizmave ndërkombëtarë.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Ky premtim mund të ketë një kosto të konsiderueshme për zbatimin e hetimeve financiare të thelluara, përfshirë:

Shpenzime për rishikimin dhe reformimin e ligjeve që rregullojnë hetimet e pasurisë.
Kostot e bashkëpunimit ndërkombëtar, që përfshijnë ndihmën dhe mbështetje nga organizata ndërkombëtare, si dhe trajnimin e ekspertëve për të hetuar pasuritë e fshehura.

🔹 Megjithatë, ky premtim mund të ndihmojë në uljen e korrupsionit dhe pasurimit të paligjshëm, që do të mund të krijojë mundësi për kursime buxhetore afatgjata duke parandaluar humbjet financiare nga praktikat korruptive.

🔸 Shpenzimet mund të jenë të larta në fazat e para, por përfitimet afatgjata nga një shoqëri më të drejtë dhe të ndershme mund të justifikojnë investimet.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim mund të ketë një ndikim shumë pozitiv në:

Rritjen e besimit të qytetarëve në sistemin e drejtësisë, duke krijuar një klimë të re besimi dhe transparence.
Fuqizimin e institucioneve të drejtësisë, duke siguruar se zyrtarët e lartë janë nën vëzhgim dhe përgjegjësi.
Reduktimin e korrupsionit dhe përmirësimin e mundësive për zhvillimin e qëndrueshëm ekonomik.

🔹 Ky premtim mund të përmirësojë klimën e përgjithshme të biznesit dhe të qeverisjes dhe mund të kontribuojë në një shoqëri më të drejtë dhe më të qëndrueshme.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim mund të zbatohet brenda një periudhe afatmesme, duke kaluar nëpër disa faza:

Krijimi i kornizës ligjore dhe miratimi i ndryshimeve të nevojshme ligjore.
Implementimi i një sistemi të pavarur të hetimeve financiare, duke përfshirë bashkëpunimin me agjenci ndërkombëtare.
Zbatimi i mekanizmave për ndjekjen e pasurive të zyrtarëve të lartë dhe kontrollimin e mundësive të fshehura.

🔹 Ky premtim është i realizueshëm në një periudhë 2-3 vjeçare, por kërkon një përkushtim të madh institucional dhe burime të mjaftueshme për të mbështetur hetimet dhe për të siguruar se ato janë të drejta dhe të pavarura.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.3/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.0	⚠️
Masat për Zbatimin	4.5	✅
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	4.0	✅

Ky premtim është mjaft i realizueshëm dhe mund të forcojë shumë sistemin e drejtësisë në Shqipëri.

Përveç kësaj, ai ka ndikim të drejtpërdrejtë në përmirësimin e transparencës dhe luftën kundër korrupsionit, duke ruajtur integritetin e institucioneve dhe duke ndihmuar në krijimin e një mjedisi të shëndetshëm për zhvillimin ekonomik

POLI I TRETË - 2025 Politikë

Ndalohet pjesëmarrja e kompanive Offshore në tenderat publikë (MUNDËSIA)

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Ndalohet pjesëmarrja e kompanive Offshore në tenderat publikë”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është i qartë dhe i drejtpërdrejtë: Zbulimi i përfituesve të vërtetë ekonomikë dhe garantimi i integritetit në përdorimin e fondeve publike. Ky qëllim ka të bëjë me eliminimin e skemave të fshehura të pronësisë që mund të krijojnë mundësi për korrupsion dhe pastrim parash në tenderat publikë.

🔹 Instrumentet janë të përshtatshme dhe specifike:

Ndryshime ligjore që përjashtojnë entitetet me strukturë të fshehtë pronësie nga tenderat publikë.
Kërkesa për transparencë të pronësisë si një kriter themelor për pjesëmarrjen në tendera, duke siguruar që të gjithë aktorët të jenë të identifikueshëm dhe të ndershëm.

🔸 Ky premtim është shumë i qartë dhe ka një qëllim të fortë për të sistemuar tenderat publikë dhe për të eliminimin e mundësive për abuzim me fondet publike.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Situata Aktuale: Aktualisht, kompanitë offshore shpesh përdoren për të fshehur pronësinë e vërtetë të biznesit dhe mund të krijojnë mundësi për abuzime dhe korrupsion në tenderat publikë. Ky fenomen është një sfidë e madhe për transparencën dhe ndershmërinë e procesit të prokurimeve publike.

🔹 Ky premtim kërkon një angazhim të fortë ligjor dhe administrativ për të identifikuar dhe eliminuar strukturat që nuk i përmbahen kërkesave të transparencës. Megjithatë, mund të ketë vështirësi të mëdha në zbatuarjen e tij për shkak të komplekseve ligjore dhe strukturave të fshehura që janë të përhapura në disa industri.

🔸 Një pengesë mund të jetë përpjekja për të shmangur identifikimin e pronarëve të vërtetë dhe mundësia që kompanitë offshore të përdorin struktura të tjera për të anashkaluar rregullat.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Masat për zbatimin e këtij premtimi janë të mundshme dhe kërkojnë disa hapa:

Rishikim dhe miratim i ndryshimeve ligjore që ndalojnë pjesëmarrjen e entiteteve me strukturë të fshehtë pronësie në tendera.
Krijimi i mekanizmave për verifikimin e pronësisë dhe sigurimi që çdo kompani që paraqitet në tenderat publikë të sigurojë transparencë të plotë të pronarëve dhe përfituesve të vërtetë ekonomikë.
Përfshirja e organeve të kontrollit dhe monitorimit të pavarura, si dhe angazhimi i autoritetet ndërkombëtare që të mbështesin zbatimin e këtyre ligjeve.

🔹 Kjo kërkon një komunikim të ngushtë midis institucioneve qeveritare dhe organizatave ndërkombëtare të cilat mund të ofrojnë ekspertizë dhe mbështetje për të eliminimin e rrugëve të fshehta për anashkalim të legjislacionit.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Ky premtim mund të kërkojë një investim të konsiderueshëm në:

Përmirësimin e kapaciteteve të administratës publike dhe krijimin e mekanizmave për verifikimin e pronësisë dhe pasurive.
Rritje të burimeve financiare për kontrollin dhe monitorimin e transparencës në tenderat publikë.

🔹 Përveç kësaj, mund të ketë shpenzime të konsiderueshme për trajnimin e personelit administrativ që do të merret me kontrollimin e informacionit lidhur me kompanitë pjesëmarrëse.

🔸 Kostot janë të arsyeshme, por mund të shfaqen sfida për t’i mbështetur ato në buxhetin e shtetit. Megjithatë, është e mundur që fitimet afatgjata nga rritja e transparencës dhe eliminimi i korrupsionit të justifikojnë këto investime.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim mund të ketë një ndikim të fuqishëm dhe pozitiv në:

Eliminimin e mundësive për korrupsion dhe pastrim parash, duke garantuar që tenderat publikë të jenë të ndershëm dhe transparent.
Rritjen e besimit në sistemin e prokurimeve publike, duke siguruar që të gjitha ofertat që fitojnë tendera të jenë nga kompani të cilat veprojnë me transparencë dhe ndershmëri.
Lehtësimin e konkurrencës dhe krijimin e një klime më të shëndetshme për bizneset që ndjekin ligjin dhe veprojnë në mënyrë të rregullt.

🔹 Ky premtim do të forcojë mjedisin e biznesit, duke ndihmuar në krijimin e një sistemi më të ndershëm dhe konkurrues.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim mund të zbatohet brenda një periudhe afatmesme, duke kaluar nëpër disa faza:

Miratimi i ndryshimeve ligjore dhe krijimi i rregulloreve të reja për transparencën e pronësisë.
Implementimi i sistemeve të reja për verifikimin e kompanive dhe pasurive të tyre.
Ndërmarrja e një fushate ndërgjegjësimi për të siguruar mbështetje dhe bashkëpunim nga sektori privat.

🔹 Afati i zbatuar është i arritshëm, por mund të kërkojë koha për krijimin e kapaciteteve të mjaftueshme dhe për nxitjen e një kulture të re të transparencës.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.2/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.0	⚠️
Masat për Zbatimin	4.5	✅
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	4.0	✅

Ky premtim ka një potencial të madh për të forcuar transparencën dhe ndershmërinë në prokurimet publike dhe për të eliminimin e mundësive për korrupsion dhe pastrim parash.

Zbatimi kërkon mbështetje ligjore dhe administrative të fuqishme, si dhe investime në kontrollin dhe verifikimin e kompanive.

POLI I TRETË - 2025 Politikë

Ndëshkim i ashpër i Korrupsionit politik dhe ekonomik (MUNDËSIA)

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Ndëshkim i ashpër i Korrupsionit politik dhe ekonomik”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është shumë i qartë dhe i drejtpërdrejtë: Vendosja e një standardi penalizues të lartë për abuzimet me pushtetin. Ky qëllim kërkon forcimin e ligjit dhe një ndëshkim më të ashpër për korrupsionin politik dhe ekonomik, duke arritur ndalimin e praktikave të paligjshme dhe rritjen e transparencës.

🔹 Instrumentet janë të përshtatshme dhe të detajuara:

Zbatimi rigoroz i ligjit për sekuestrimin e pasurive të fituara në mënyrë të paligjshme që synon të shmangë impunitetin.
Krijimi i një precedenti gjyqësor që vepron si frikësues institucional, duke rritur ndikimin e vendimeve gjyqësore në luftën kundër korrupsionit.

🔸 Ky premtim është shumë i qartë dhe ka një qëllim të fuqishëm që mund të krijojë një ndikim të drejtpërdrejtë në luftën kundër korrupsionit.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Situata Aktuale: Edhe pse ka përpjekje për të luftuar korrupsionin, problemi i imunitetit të disa individëve të nivelit të lartë dhe mungesa e ndëshkimeve të mjaftueshme për abuzimet me pushtetin vazhdojnë të jenë pengesa të rëndësishme për efektivitetin e kësaj lufte.

🔹 Ky premtim kërkon një angazhim të madh nga sistemi gjyqësor, si dhe mbështetje të fortë për zbatimin e ligjeve antikorrupsion dhe sekuestrimin e pasurive të fituara në mënyrë të paligjshme. Aktualisht, mund të ketë sfida të mëdha për të siguruar që ky proces të jetë i paanshëm dhe të mos nënkuptojë abuzime politike.

🔸 Përpjekjet e mëparshme kanë hasur në vështirësi politike, duke penguar ndjekjen e disa rasteve të nivelit të lartë dhe duke ndikuar në efektivitetin e përgjithshëm të luftës kundër korrupsionit.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Masat për zbatimin e këtij premtimi janë të mundshme dhe të nevojshme:

Rritje e burimeve dhe mbështetje për SPAK dhe institucionet gjyqësore për të garantuar një implementim të plotë dhe të pavarur të ligjit.
Krijimi i një sistemi gjyqësor të pavarur dhe të paanshëm që mund të trajtojë korrupsionin politik dhe ekonomik pa ndikuar nga presionet e jashtme.
Përfshirja e mekanizmave të kontrollit të jashtëm, duke përfshirë monitorimin e BE-së dhe organizatave ndërkombëtare për të siguruar që zbatimi i ligjit të jetë i paanshëm dhe efektiv.

🔹 Zbatimi i këtij premtimi kërkon një angazhim të fuqishëm institucional dhe një përqendrim në independencën e gjyqësorit. Mund të ketë vështirësi të mëdha në kalimin përmes niveleve politike, sidomos kur bëhet fjalë për individë të fuqishëm.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Ky premtim mund të kërkojë investime të konsiderueshme në forcimin e institucioneve të drejtësisë, përfshirë:

Mbështetje financiare për SPAK, prokuroritë dhe gjykatat, për të mundësuar hetime dhe gjykime të mëdha dhe të ndërlikuara për raste korrupsioni.
Rritje të burimeve për krijimin e një strukture mbështetëse për ndihmën ligjore dhe administrative që mund të mbështesë këtë proces.

🔹 Investimi fillestar mund të jetë i lartë, por është e mundur që përfitimet në afat të gjatë të jenë të mëdha, duke përfshirë përmirësimin e klimës së biznesit, rritjen e besimit publik në sistemin e drejtësisë dhe përmirësimin e imazhit ndërkombëtar të vendit.

🔸 Një sfidë mund të jetë sigurimi i burimeve financiare të qëndrueshme për zbatimin e këtyre masave, veçanërisht nëse ka nevojë për investime të mëdha infrastrukturore dhe financiare.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim mund të ketë ndikim të përhershëm dhe pozitiv në:

Reduktimin e praktikave korruptive, duke kontribuar në një mjedis të shëndetshëm ekonomik dhe duke ndihmuar në ndërtimin e besimit publik në sistemin e drejtësisë.
Rritjen e transparencës dhe përgjegjshmërisë në sektorët publik dhe privat, duke forcuar institucionet demokratike dhe duke siguruar që abuzimet e pushtetit të ndëshkohen.
Ndikimi në klimën e biznesit, duke përmirësuar konkurrencën dhe duke tërhequr investitorë të huaj të cilët kanë frikë nga korrupsioni.

🔹 Përveç kësaj, kulturë e përgjegjshmërisë do të krijohej në shoqëri, duke dërguar një mesazh të fuqishëm për nevojën e respektimit të ligjit dhe ndëshkimit të abuzimeve me pushtetin.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim mund të zbatohet brenda një periudhe afatmesme, me disa faza të implementimit:

Rritja e kapaciteteve të SPAK dhe forcimin e burimeve gjyqësore.
Miratimi i legjislacionit për sekuestrimin e pasurive dhe zbatimin e tij, si dhe krijimi i një precedenti gjyqësor të fuqishëm.

🔹 Ky afat është i mundshëm dhe i arritshëm, duke pasur parasysh angazhimin e mundshëm të institucioneve të drejtësisë dhe mundësinë e implementimit të një sistemi ligjor më efikas.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.2/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.0	⚠️
Masat për Zbatimin	4.0	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	4.5	✅

Ky premtim ka një potencial të lartë për të reduktuar korrupsionin dhe për të ndihmuar në krijimin e një sistemi më të drejtë dhe transparent.

Megjithatë, do të kërkojë një implementim të fuqishëm dhe burime të konsiderueshme, si dhe mbështetje politike dhe ligjore për të pasur ndikim të plotë.

POLI I TRETË - 2025 Politikë

Mbështetje e plotë për SPAK-un (MUNDËSIA)

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Mbështetje e plotë për SPAK-un”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është i qartë dhe i drejtpërdrejtë: Rritja e kapaciteteve të drejtësisë penale për të ndjekur korrupsionin e nivelit të lartë. Ky është një objektiv i rëndësishëm për përmirësimin e sistemit të drejtësisë dhe luftën kundër korrupsionit.

🔹 Instrumentet për të arritur këtë qëllim janë të qarta:

Rritja e buxhetit dhe logjistikës për SPAK, që do të mundësojë një funksionim më të mirë dhe më të fuqishëm të SPAK-ut.
Pajisje me teknologji të avancuar dhe trajnime të specializuara, që do të rrisin efektivitetin dhe kapacitetin e SPAK-ut për të hetuar dhe ndjekur korrupsionin e nivelit të lartë.

🔸 Ky premtim ka një objektiv të fortë dhe të nevojshëm për përmirësimin e sistemit të drejtësisë dhe luftën kundër korrupsionit. Qartësia është shumë e lartë, dhe ai ka një ndikim të drejtpërdrejtë në forcimin e mekanizmave të hetimit.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Situata Aktuale: Deri tani, SPAK ka qenë një hap i rëndësishëm për luftën kundër korrupsionit, por ka ende sfida të mëdha që lidhen me mungesën e resurseve, presionin politik dhe mungesën e besimit të plotë të publikut në kapacitetet e tij për të luftuar korrupsionin e nivelit të lartë.

🔹 Ky premtim synon të rrisë kapacitetet e SPAK-ut përmes përmirësimit të burimeve financiare dhe logjistikës, si dhe pajisjeve dhe trajnimeve të avancuara që do të mundësojnë një hetim më efikas.

🔸 Megjithatë, sfidat politike dhe rezistenca nga aktorët që përfitojnë nga korrupsioni mund të vazhdojnë të jenë pengesa për realizimin e plotë të këtij premtimi, ndonëse mbështetje financiare dhe teknologjike mund të përmirësojë situatën.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Masat për zbatimin e këtij premtimi janë të mundshme dhe të nevojshme, duke përfshirë:

Rritja e buxhetit dhe resurseve financiare për SPAK.
Furnizimi me teknologji moderne dhe trajnime të specializuara për stafin e SPAK-ut, duke përfshirë software dhe infrastrukturë që mundësojnë hetime më efikase.

🔹 Ky premtim është një masë e drejtë dhe e nevojshme, por mund të kërkojë koha dhe angazhim të plotë për implementimin e tij. Mund të ketë nevojë për një bashkëpunim të ngushtë midis institucioneve të ndryshme dhe përgatitje për implementimin praktik të masave.

🔸 Për këtë premtim, një sfidë mund të jetë implementimi i një sistemi të qëndrueshëm dhe të paanshëm që të mbështesë SPAK-un në mënyrë të qëndrueshme, duke siguruar që ky program të jetë i pavarur dhe i mbështetur nga të gjitha palët.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim do të kërkojë investime të konsiderueshme financiare për të mbështetur SPAK-un me:

Buxhet dhe resurse për pajisjet e nevojshme dhe përgatitjen e personelit të SPAK-ut.
Përmirësime teknologjike dhe ndihmën e ekspertëve të specializuar për trajnimet e kërkuara.

🔹 Megjithatë, investimi në forcimin e SPAK-ut mund të sjellë përfitime të konsiderueshme në afat të gjatë, pasi kjo do të përmirësojë luftën kundër korrupsionit, rris besimin në sistemin e drejtësisë dhe përmirëson imazhin e shtetit shqiptar në sytë e investitorëve dhe qytetarëve.

🔸 Kostoja fillestare mund të jetë e konsiderueshme, por përfitimet fiskale dhe sociale mund të jenë të mëdha në afat të gjatë, duke kontribuar në një klimë më të shëndetshme ekonomike dhe politike.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Pozitiv:

Hetime më efektive dhe të pavarura mund të sjellin rezultate konkrete në luftën kundër korrupsionit, duke rritur besimin e qytetarëve në sistemin e drejtësisë.
Rritje e besimit publik në drejtësi, duke dërguar një mesazh të fortë për ndëshkimin e pandëshkueshmërisë dhe forcimin e shtetit të së drejtës.
Mundësi për dërgimin e shembujve të fortë, që mund të ketë ndikim në zvogëlimin e korrupsionit në administratën publike dhe sektorët e tjerë.

🔹 Negativ:

Mund të ketë rezistencë nga grupe të caktuara që mund të ndihen të kërcënuar nga hetimet dhe ndjekjet e mundshme ligjore.
Mungesa e mbështetjes politike të qëndrueshme mund të pengojë një zbatim të plotë dhe të qëndrueshëm të këtij premtimi.

🔸 Ky premtim ka një ndikim pozitiv të drejtpërdrejtë në transparencën dhe besimin e qytetarëve, duke forcuar kapacitetet e SPAK-ut për të ndjekur korrupsionin dhe për të garantuar një drejtësi më të pavarur dhe më efikase.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim mund të zbatohet në një periudhë të mesme, ndoshta në një afat të 2-4 vjetëve, duke përfshirë:

Rritje të buxhetit dhe burimeve financiare për SPAK.
Pajisje me teknologji moderne dhe implementim të trajnimeve për stafin e SPAK-ut.

🔸 Afati i zbatimit është i arritshëm, duke përfshirë një periudhë që do të mundësojë përgatitje dhe integrim të nevojshëm për SPAK për të funksionuar në mënyrë efikase.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.3/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.0	⚠️
Masat për Zbatimin	4.0	⚠️
Kostoja dhe Financimi	4.0	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	4.5	✅

Ky premtim ka një potencial të lartë për të forcuar kapacitetet e SPAK-ut dhe për të siguruar një luftë më të suksesshme kundër korrupsionit.

Masat e propozuara janë të drejtpërdrejta dhe të nevojshme, por për t’u realizuar plotësisht, nevojiten burime të mjaftueshme financiare dhe mbështetje politike të qëndrueshme.

Ky premtim mund të sjellë përfitime të rëndësishme për shoqërinë dhe shtetin, duke rritur besimin në sistemin e drejtësisë dhe duke dërguar një mesazh të fortë kundër korrupsionit.

POLI I TRETË - 2025 Të përgjithshme

Automatizimi i Lejeve të ndërtimit me Inteligjencë Artificiale (MUNDËSIA)

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Automatizimi i Lejeve të ndërtimit me Inteligjencë Artificiale”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është i shprehur qartë: automatizimi i procedurave për lejet e ndërtimit për të rritur transparencën dhe reduktuar korrupsionin.

🔹 Instrumenti është i njëtrajtshëm – përdorimi i Inteligjencës Artificiale, edhe pse mungojnë detajet për shkallën e automatizimit (procesverbalë, analiza topografike, vendimmarrje e plotë automatike apo asistuar?).

🔸 Sugjerohet të qartësohet nëse IA do të jetë:

Vetëm asistuese në shqyrtim dhe verifikim,
Apo do të ketë edhe kompetenca vendimmarrëse, çka ka implikime ligjore.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.2/5

🔹 Procesi i lejeve të ndërtimit në Shqipëri është një nga fushat më të kritikuara për:

Korrupsion të përhapur, konflikt interesi dhe ndërhyrje politike;
Proces të ngadalshëm dhe jo transparent, me mungesë të qasjes publike në vendimmarrje;
Procedura të decentralizuara, shpesh me standarde të ndryshme midis bashkive.

🔸 Ekziston platforma elektronike e-LEJE, por ajo nuk përfshin logjikë automatike të vendimmarrjes – është më shumë një sistem komunikimi dhe ngarkimi dokumentesh.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.1/5

🔹 Automatizimi me IA kërkon:

Digjitalizim të plotë të të gjithë dokumentacionit teknik, urbanistik dhe ligjor (planifikim vendor, rregullore ndërtimi, kufizime ligjore);
Sisteme interoperabile mes agjencive (ALUIZNI, Kadastra, INUK, Bashkitë, Ministria e Infrastrukturës);
Krijimin e një modeli të bazuar në rregulla (rule-based IA) dhe/ose trajnimin e një algoritmi të ndërlikuar (machine learning).

🔸 Duhet gjithashtu ndryshim i kuadrit ligjor, pasi vendimmarrja automatike mbi leje ndërtimi ka nevojë për bazë të qartë ligjore dhe mbikëqyrje njerëzore për raste të ndërlikuara.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Kosto e lartë fillestare:

Investim në softuer inteligjent, integrim me sistemet ekzistuese dhe trajnime për përdoruesit publikë;
Auditime të vazhdueshme për të ruajtur neutralitetin e algoritmeve dhe për të shmangur diskriminimin apo gabimet sistemike.

🔸 Burimet potenciale:

Mund të realizohet me fonde IPA të BE-së, programe digjitalizimi ose partneritete publike-private për zhvillimin teknologjik.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Pozitive:

Rrit besimin në institucionet publike dhe transparencën në një sektor me rrezik të lartë;
Ul kostot transaksionale dhe kohën e pritjes për ndërtuesit e ligjshëm;
Nxit një klimë më të mirë investimi në ndërtim, përfshirë investitorë të huaj.

🔹 Negativisht:

Rrezik nëse IA nuk është e saktë apo nuk reflekton përjashtimet ligjore, mund të prodhojë vendime arbitrare;
Nëse nuk kombinohet me kontroll njerëzor të saktë, rrit rrezikun për abuzim “nga prapaskena” duke manipuluar të dhënat hyrëse.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Nëse fokusohet në automatizim të pjesshëm (asistencë IA për verifikime), mund të arrihet brenda 2–3 viteve, sidomos në bashki më të mëdha.

🔹 Automatizimi i plotë i vendimmarrjes kërkon:

5+ vite, pasi duhet bazë të dhënash e konsoliduar, algoritme të besueshme, dhe adaptim ligjor.

🔸 Realizueshmëria varet nga:

Vullneti politik për digjitalizim real, jo thjesht platforma fasadë;
Kapaciteti për bashkëpunim ndërinstitucional dhe transparencë të kodit të sistemit IA.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.7/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.2	✅
Masat për Zbatimin	3.1	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.0	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.0	✅
Afati i Zbatimit	3.2	⚠️

Ky premtim është konkret, i lidhur ngushtë me një problem real dhe me potencial për përmirësim të qeverisjes publike, por:

Kërkon përgatitje të gjatë teknike dhe ligjore;
Duhet kombinuar me mbikëqyrje njerëzore dhe auditim të pavarur, për të shmangur rreziqet e “IA të errët”.

👉 Rekomandohet fillimi me projekte pilot në bashki të mëdha (Tiranë, Durrës, Fier), me përdorim të IA si asistent vendimmarrjeje, përpara zgjerimit në shkallë kombëtare.

EKONOMIA POLI I TRETË - 2025

Adoptimi i Euros si monedhë kombëtare (MUNDËSIA)

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Adoptimi i Euros si monedhë kombëtare”

1. Qartësia e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Qëllimi i premtimit është i qartë – stabilitet monetar dhe ulje e rrezikut valutor – por:

Nuk përcaktohet nëse bëhet fjalë për përdorim të njëanshëm të euros (unilateral euroisation) apo për anëtarësim të plotë në Eurozonë, gjë që kërkon anëtarësim në BE dhe në ERM-II.
Mungon përshkrimi i hapat konkretë, periudhës së tranzicionit dhe autoriteteve përgjegjëse për konvertimin.

🔸 Në mungesë të një kornize të detajuar, premisa mbetet më shumë deklarative sesa operative.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.3/5

🔹 Ekonomia shqiptare ka:

Nivel shumë të lartë euroizimi de facto (mbi 50% e depozitave dhe kredive janë në euro);
Varësi nga remitancat dhe tregtia me BE;
Pasiguri valutore për shkak të luhatshmërisë së kursit të këmbimit.

🔸 Stabiliteti i lekut ka qenë relativisht i lartë në vitet e fundit, por zhvillimet e fundit (krizat gjeopolitike, inflacioni) rrisin rrezikun e pasigurive valutore afatgjata.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 2.7/5

🔹 Kalimi në euro kërkon:

Në rast përdorimi të njëanshëm: heqje dorë nga politika monetare pa mbështetje institucionale nga Banka Qendrore Europiane;
Në rast zyrtarizimi përmes BE-së: hyrje në ERM-II, plotësim i kritereve të Maastricht, dhe anëtarësim formal në BE – një proces që kërkon vite.

🔸 Asnjë prej këtyre nuk është aktualisht i garantuar, ndërsa Banka e Shqipërisë nuk ka përgatitur një plan për euroizim të plotë.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 2.9/5

🔹 Kalimi në euro do të sjellë:

Kosto të larta administrative dhe operative (ndryshim i sistemit bankar, tatimor, IT, edukim publik);
Humbje të të ardhurave nga politikat monetare, pasi Shqipëria nuk do të ketë më të ardhura nga emetimi i valutës (senjorazhi);
Nevojë për mbajtje të rezervave valutore të mjaftueshme për të kryer konvertimin e monedhës.

🔸 Nuk ka asnjë analizë fiskale nga qeveria apo BSH mbi këto kosto, dhe as ndonjë fond rezervë për përballimin e tyre.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Pozitive:

Redukton rrezikun valutor për borxhet dhe eksportuesit;
Nxit transparencën dhe ul kostot për tregtinë dhe remitancat;
Potencialisht, ul normat e interesit.

🔹 Negativisht:

Shqipëria humb kontrollin mbi politikën monetare (norma interesi, likuiditet, krizë);
Mund të përkeqësojë fleksibilitetin ekonomik në rast goditjesh (mungesa e një “valute amortizuese”);
Rritje e kostove për grupet vulnerabël nëse çmimet rriten gjatë tranzicionit.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 2.5/5

🔹 Nëse përdoret euroizim i njëanshëm:

Teorikisht i realizueshëm brenda 3–5 viteve;
Politikisht i diskutueshëm dhe pa mbështetje nga BE.

🔹 Nëse synohet anëtarësim në Eurozonë:

Afat shumë i gjatë (10+ vite);
Varet nga progresi në integrimin europian, i cili aktualisht është i ngadalësuar dhe me shumë kushtëzime.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.0/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	3.0	⚠️
Situata Aktuale	4.3	✅
Masat për Zbatimin	2.7	⚠️
Kostoja dhe Financimi	2.9	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	3.2	⚠️
Afati i Zbatimit	2.5	⚠️

Adoptimi i euros është një premtim me qëllim të kuptueshëm dhe mbështetje të pjesshme nga realiteti ekonomik, por:

Kërkon kushtet shumë më të avancuara politike, ekonomike dhe integruese se sa çfarë ekziston aktualisht;
Ka risqe të larta teknike, fiskale dhe sovrane, të cilat nuk janë të detajuara në program;
Është më realist të flitet për rritje të formalizimit të përdorimit të euros, dhe përgatitje graduale në kuadër të procesit të integrimit në BE.

👉 Rekomandohet gjithsesi, përgatitje e një strategjie zyrtare të “menaxhimit të euroizimit” nga Banka e Shqipërisë, përpara se të propozohet euro si monedhë zyrtare.

EKONOMIA POLI I TRETË - 2025

Tërheqja e Investimeve të Huaja dhe stabiliteti ekonomiko-ligjor (MUNDËSIA)

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Tërheqja e Investimeve të Huaja dhe stabiliteti ekonomiko-ligjor”

1. Qartësia e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Premtimi është strategjik dhe i rëndësishëm për rritjen ekonomike, por:

Nuk janë të qarta mekanizmat konkretë që do përdoren për të “stabilizuar ligjin” apo “siguruar ambientin”.
Përdoren terma shumë të gjerë si “stimuli i kapitalit të huaj” apo “siguri për investitorët”, pa specifikime për:
- Garancitë ligjore që do ofrohen;
- Zonat ekonomike apo incentivat tatimore të reja;
- Reformat në drejtësi, administratë apo politikë fiskale.

🔸 Premtimi ka qëllim të kuptueshëm, por mungon konkretizimi i instrumenteve në nivel politikash specifike.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.3/5

🔹 Shqipëria ka një ambient të paqëndrueshëm për investime të huaja, për shkak të:

Mungesës së besimit në sistemin gjyqësor dhe shtetin e së drejtës;
Rasteve të konflikteve kontraktore me investitorë (arbitrazhe ndërkombëtare);
Ndryshimeve të shpeshta ligjore pa konsultim;
Korrupsionit të lartë në administratë dhe barrierave burokratike.

🔸 Megjithatë, ekziston potencial në fusha si energjia, agroturizmi, përpunimi ushqimor, teknologjia, por ato kërkojnë stabilitet dhe garanci reale për investitorët.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.3/5

🔹 Krijimi i një ambienti të qëndrueshëm kërkon:

Reforma në drejtësi dhe administratë, për të garantuar zbatimin e kontratave;
Ligje që nuk ndryshojnë shpesh dhe në mënyrë të njëanshme;
Zonim i qartë ekonomik për investime strategjike;
Marrëveshje të mbrojtjes së investimeve, të respektuara me rigorozitet.

🔸 Masa të tilla janë komplekse dhe afatgjata, kërkojnë stabilitet politik dhe konsensus institucional – vështirësia është në implementimin praktik, jo në njohjen e nevojës.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.4/5

🔹 Investitorët shpesh kërkojnë:

Incentiva tatimore (p.sh. TVSH e reduktuar, tatim fitimi i përjashtuar për disa vite);
Garanci infrastrukturore (akses, energji, logjistikë);
Trajtim të përparuar në shërbime dhe në proceset gjyqësore.

🔸 Këto masa sjellin ulje të të ardhurave publike në afatshkurtër, por potencialisht përkthehen në rritje të investimeve, punësimit dhe të ardhurave tatimore në afatgjatë.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Potenciali për ndikim pozitiv është i lartë:

Tërheqja e kapitalit të huaj mund të sjellë teknologji të reja, krijim të vendeve të punës dhe rritje të produktivitetit.
Rritja e konkurrencës nga hyrja e operatorëve të huaj përmirëson cilësinë e shërbimeve dhe ul çmimet.

🔸 Përfituesit janë të gjithë aktorët ekonomikë – punëtorë, konsumatorë dhe shteti – por kërkohet balancë midis mbrojtjes së investitorëve dhe interesit publik.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Reformat për klimën e investimeve janë strukturore dhe kërkojnë kohë:

Faza	Periudha	Përshkrimi
Faza 1	2025	Hartimi i reformave për stabilitet ligjor dhe klimë biznesi
Faza 2	2026–2027	Implementimi i sistemit të garancive dhe incentivave për investitorët
Faza 3	2028+	Rritje graduale e investimeve të huaja dhe vlerësim i impaktit

🔸 Një pjesë e efekteve do shfaqet në afatin afatgjatë (3–5 vjet), sidomos në sektorët ku kërkohen investime kapitale afatgjata.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.7/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	3.2	⚠️
Situata Aktuale	4.3	✅
Masat për Zbatimin	3.3	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.4	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	3.2	⚠️

Premtimi për tërheqjen e investimeve të huaja është politikisht i rëndësishëm dhe ekonomikisht potencialisht fitimprurës, por kërkon:

Reforma të thella në drejtësi, administratë dhe klimë biznesi;
Stabilitet ligjor dhe politik në afatgjatë;
Kapacitete shtetërore për të monitoruar marrëveshjet dhe menaxhuar rreziqet e pabarazisë kontraktore.

👉 Rekomandohet krijimi i një Plani Kombëtar për Investimet e Huaja (PKIH), me objektiva të matshëm dhe indikatorë monitorimi për periudhën 2025–2030.

EKONOMIA POLI I TRETË - 2025

Anulimi i koncesioneve dhe PPP-ve abuzive (MUNDËSIA)

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Anulimi i koncesioneve dhe PPP-ve abuzive”

Qartësia e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.3/5

🔹 Premtimi përcakton objektiva të rëndësishëm (eliminim i abuzimeve dhe rikthim i fondeve publike), por:

Nuk përcakton çfarë konsiderohet “abuziv”: shkelje ligjore, mungesë eficience, kosto të ekzagjeruara, apo probleme me tenderimin?
Nuk identifikon kriteret që do përdoren për përzgjedhjen e kontratave për anulim.
Mungon qartësia mbi procesin juridik të anulimit dhe probabilitetin për kthim të fondeve.

🔸 Në mungesë të specifikimeve, premisa mbetet politikisht e fuqishme, por teknikisht e paqartë.

Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.4/5

🔹 Shqipëria ka një numër të madh koncesionesh/PPP të kontestuara:

Rreth 200 kontrata PPP të miratuara në dekadën e fundit, shumica pa konkurrencë reale ose me parashikime financiare të rënda për buxhetin.
Fushat më të kritikuara: shëndetësia (check-up, sterilizimi, laboratorët), rrugët (Milot-Balldren, Orikum-Dukat), inceneratorët, etj.

🔸 Raportet e KLSH, FMN, dhe Kontrollit të Lartë të Financave kanë evidentuar kosto të larta, mungesë transparence, dhe marrëveshje të pabarabarta për shtetin.

Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Zbatimi kërkon:

Auditim juridik dhe financiar të çdo kontrate, për të përcaktuar nëse janë abuzive dhe të anuluara pa penalitete.
Rinegociim të kontratave, kur anulimi total sjell kosto më të larta se përfitimi.
Ndjekje ligjore të personave përgjegjës – përfshirë drejtues publikë, firma konsulente dhe kompani private.

🔸 Këto masa kërkojnë:

Kapacitete të larta juridike dhe negociuese.
Bashkëpunim me prokurorinë, SPAK, KLSH dhe institucione ndërkombëtare.
Mund të përballen me kundërpadi të kushtueshme në gjykatat arbitrazhi ndërkombëtare.

Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.1/5

🔹 Në rastin më të mirë:

Anulimi ndalon rrjedhjen e mëtejshme të fondeve publike (vlera në miliarda lekë në vit).
Mund të ketë kthim të pjesshëm të fondeve, nëse provohet mashtrim apo shkelje kontrate.

🔹 Në skenarin më të vështirë:

Shteti detyrohet të paguajë dëmshpërblime në gjykata ndërkombëtare (për prishje të njëanshme kontrate).
Kosto për avokim, auditim, ekspertizë ndërkombëtare.

🔸 Gjithsesi, mund të zbusë barrën buxhetore në afatmesëm, nëse selektimi bëhet i kujdesshëm dhe juridikisht korrekt.

Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.2/5

🔹 Efektet pozitive përfshijnë:

Rritje të besimit të qytetarëve dhe bizneseve në shtetin e së drejtës.
Kthim i kontrollit publik mbi shërbime kritike dhe transparencë më e lartë në financat publike.

🔸 Rreziku afatshkurtër:

Pengesë për investime private, nëse procesi perceptohet si politik dhe jo ligjor.
Ndikim negativ në bilancet buxhetore, nëse kontratat anulohen pa mbështetje ligjore të fortë.

Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Zbatimi do të jetë i përshkallëzuar dhe kompleks:

Faza	Periudha	Përshkrimi
Faza 1	2025	Auditim i kontratave dhe kategorizim sipas rrezikut
Faza 2	2026–2027	Ngritje çështjesh në gjykata, anulime ose rinegociime
Faza 3	2027–2029	Implementim i alternativave ose rikthim fondesh

🔸 Procesi është politikisht ndjeshëm, kërkon institucione të pavarura dhe gjykata funksionale, si dhe presion ndërkombëtar për ruajtjen e investimeve.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.5/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	3.3	⚠️
Situata Aktuale	4.4	✅
Masat për Zbatimin	3.0	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.1	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.2	✅
Afati i Zbatimit	3.2	⚠️

Premtimi për anulimin e PPP-ve abuzive është politikisht i fuqishëm dhe publikisht i mbështetur, por kërkon një proces shumë të strukturuar, juridikisht të mbrojtur dhe institucionalisht të paanshëm.

Zbatueshmëria varet nga aftësia për të:

Evidentuar kontratat me probleme reale,
Justifikuar anulimin në mënyrë të mbrojtur juridikisht,
Negociuar pa kosto të tepruara për buxhetin publik.

👉 Rekomandohet krijimi i një “Komisioni të Posaçëm të Vlerësimit të PPP-ve” me transparencë të lartë publike dhe përfaqësim të gjerë institucional.

Newer Posts

Older Posts

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Punësimi i drejtpërdrejtë i profesionistëve nga vendet e BE-së”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Instrumentet janë të qarta:

Rekrutim i ekspertëve për pozita këshillimore ose ekzekutive në sistemin e drejtësisë.

Transferimi i dijeve dhe kulturës profesionale nga vendet e BE-së për të përmirësuar kapacitetet e sistemit të drejtësisë.

🔸 Ky premtim është i realizueshëm, pasi integrimi i ekspertëve të jashtëm mund të sjellë përmirësime të dukshme në administrimin e drejtësisë, si dhe të sjellë përvojë të vlefshme nga sistemi ligjor evropian.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim është shumë i nevojshëm për përmirësimin e situatës aktuale, por ai mund të përballet me rezistencë nga aktorët lokalë që mund të shohin angazhimin e profesionistëve të huaj si një sfidë për pozitat e tyre.

🔸 Kjo mund të jetë një sfidë politike, pasi mund të ketë presione nga aktorët lokalë që janë të përfshirë në administratën e drejtësisë dhe që mund të kundërshtojnë angazhimin e ekspertëve të jashtëm.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Masat për zbatimin janë të mundshme dhe kërkojnë disa hapa kyç:

Vlerësimi i pozicionave dhe nevojave për ekspertizë të huaj, për të identifikuar pozitat më të përshtatshme për angazhimin e profesionistëve të BE-së.

Procedura të qarta dhe transparente për rekrutimin e këtyre profesionistëve dhe integrimin e tyre në sistemin e drejtësisë.

Programet e trajnimit dhe transferimit të dijeve për të siguruar që kjo ekspertizë do të jetë e qëndrueshme dhe efektive në afatgjatë.

🔹 Ky premtim është i realizueshëm brenda 1-2 viteve, duke u fokusuar në krijimin e mekanizmave të qartë rekrutimi dhe trajnimi për ekspertët e huaj dhe sigurimin e një integrimi të shpejtë dhe të qëndrueshëm të këtij personeli.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Ky premtim do të ketë një kosto fillestare për rekrutimin dhe integrimin e profesionistëve të huaj. Disa nga kostot përfshijnë:

Kosto për shpalljen e pozita për ekspertët e huaj dhe procedura rekrutimi.

Kosto për trajnime të avancuara dhe ndihmës për të siguruar që ekspertët të mund të kontribuojnë në sistemin shqiptar të drejtësisë.

Shpenzime për mbështetje administrative dhe logjistikë që lidhen me integrimin e këtyre profesionistëve.

🔹 Përfitimet afatgjata mund të jenë të shumta, duke përfshirë përmirësimin e kapaciteteve të sistemit të drejtësisë dhe uljen e korrupsionit dhe ndërhyrjeve politike. Megjithatë, përpjekjet për të siguruar fonde dhe burime për këtë angazhim mund të përballen me sfida.

🔸 Duhet të vlerësohet një balancë e mirë mes kostove të fillimit dhe përfitimeve të mundshme afatgjata.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ky premtim ka një ndikim shumë të rëndësishëm, përfshirë:

Rritja e cilësisë dhe efikasitetit të administratës së drejtësisë, duke u afruar më shumë me standardet evropiane.

Rritja e besimit publik në sistemin e drejtësisë, duke sjellë një nivel të lartë integriteti dhe profesionalizmi.

Përshpejtimi i reformës në drejtësi, që do të ndihmojë në përmirësimin e klimës së investimeve dhe në rritjen e transparencës.

🔹 Ky premtim do të forcojë kapacitetet e institucioneve dhe do të krijojë mundësi më të mëdha për zhvillim të qëndrueshëm dhe të drejtë.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim mund të zbatohet brenda një periudhe afatmesme, përfshirë:

Rekrutimin e profesionistëve të huaj, duke kaluar nëpër një proces seleksioni të qartë dhe transparent.

Integrimin e ekspertëve në sistemin e drejtësisë dhe fillimin e trajnimeve për metodologjitë e reja.

🔹 Ky premtim kërkon një periudhë prej 1-2 viteve për realizim, pasi angazhimi i ekspertëve të huaj dhe trajnimi i tyre është një proces që mund të kërkojë koordinim dhe planifikim të mirëfilltë.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.2/5

Kategori

Vlerësim

Simboli

Qartësia e Premtimit

4.5

✅

Situata Aktuale

4.0

⚠️

Masat për Zbatimin

4.5

✅

Kostoja dhe Financimi

3.5

⚠️

Ndikimi Ekonomiko-Social

4.5

✅

Afati i Zbatimit

4.0

✅

Ky premtim është i përgjegjshëm dhe i realizueshëm, por kërkon angazhim të lartë institucional dhe bashkëpunim të ngushtë me BE-në për të siguruar angazhimin e profesionistëve të huaj në një mënyrë të qëndrueshme dhe efektive.

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Rritja e transparencës në tenderat publikë”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 5/5

🔹 Qëllimi është i qartë dhe shumë i drejtpërdrejtë: Ndalimi i klientelizmit dhe përzgjedhjes së padrejtë të fituesve të kontratave publike, me një fokus të theksuar te transparenca në tenderat publikë.

🔹 Instrumentet janë gjithashtu të përshtatshme për realizimin e këtij qëllimi, përfshirë:

Platforma dixhitale për publikimin në kohë reale të procedurave dhe rezultateve të tenderëve.

Monitorimi i pavarur nga organizata të shoqërisë civile dhe media, duke siguruar mbikëqyrje të jashtme dhe pavarësinë e procesit.

🔸 Ky premtim është shumë i qartë dhe mund të zbatohet për të përmirësuar konkurrencën dhe eliminimin e praktikat klienteliste.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim është një hap i rëndësishëm për përmirësimin e situatës, por ai do të përballet me sfida institucionale dhe rezistencë nga grupet me interes që mund të kenë përfitime nga sistemet klienteliste të deritanishme.

🔸 Ky premtim mund të përballet me pengesa të ndihmuara nga burokraci, që shpesh janë të interesuar për ruajtjen e praktikave klienteliste dhe të pastrimit të procedurave.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Masat për zbatimin janë shumë të mundshme dhe kërkojnë disa hapa kyç:

Krijimi dhe administrimi i një platforme dixhitale të transparentë që mundëson akses të drejtpërdrejtë dhe në kohë reale për procedurat dhe rezultatet e tenderëve.

Fuqizimi i organizatave të shoqërisë civile dhe mediat për të monitoruar proceset e prokurimit dhe për të siguruar mbikëqyrje të pavarur.

🔹 Ky premtim mund të zbatohet në një periudhë afatshkurtër, duke implementuar sisteme dixhitale dhe duke ofruar mundësi për organizatat e shoqërisë civile dhe media për të monitoruar e audituar procesin e tenderëve.