Indeksi i fizibilitetit për premtimet “Për shkollat shqipe në diasporë”

Për të analizuar indeksin e fizibilitetit për premtimet lidhur me shkollat shqipe në diasporë, do të përdorim të njëjtën strukturë analitike, duke marrë parasysh nevojën për të mbështetur fëmijët shqiptarë jashtë Shqipërisë dhe për të ruajtur lidhjen e tyre me gjuhën dhe kulturën.

📘 Premtimet për Shkollat Shqipe në Diasporë

Nr	Përmbajtja
26	Hapja e klasave të gjuhës shqipe në komunitetet me mbi 100 fëmijë
27	Pagesa e mësuesve në diasporë, ku komuniteti ofron ambiente falas për shkollat
28	Abetare falas për çdo fëmijë të regjistruar në këto klasa
29	Krijimi i Fondit për Financimin e shkollave shqipe në diasporë, me kontribute të shqiptarëve jashtë vendit dhe mbulim të diferencave nga shteti

Analiza e fizibilitetit

1. ✅ Qartësia e Premtimeve

📊 Vlerësim: 4.8/5

• Premtimet janë të qarta dhe me fokus të drejtpërdrejtë në mbështetje të shkollave shqipe në diasporë.

• Duhet një sqarim më i detajuar për procesin e krijimit të fondit, si dhe kriteret e pranimit për fëmijët.

2. 📌 Gjendja aktuale në Diasporë

📊 Vlerësim: 3.5/5

• Shumë komunitete shqiptare jashtë vendit tashmë ofrojnë shkolla dhe kurse të gjuhës shqipe, por ato janë shpesh në nivel vullnetar dhe jo gjithmonë të mbështetura nga shteti shqiptar.

• Mungesa e strukturave të qëndrueshme financiare dhe të mbështetjes administrative e bën shpesh të vështirë ofrimin e një arsimi cilësor dhe të qëndrueshëm.

• Një fond për shkollat shqipe në diasporë mund të jetë gjenerues i një burimi të qëndrueshëm financimi, por kërkon një strukturë menaxhimi të duhur.

3. ⚙️ Masat për zbatim

📊 Vlerësim: 4.2/5

Masa	Zbatueshmëri	Komente
Hapja e klasave për fëmijët	✅	Shumë komunitete kanë nevojë për mbështetje për të hapur dhe mbajtur shkolla. Mund të nisë në disa qytete me numër të konsiderueshëm fëmijësh
Pagesa e mësuesve	✅	Mësuesit mund të punojnë si kontraktorë për shkollat dhe mund të mbështeten nga fondi shtetëror
Abetare falas	✅	Realizimi është i mundur përmes një shpërndarjeje të organizuar dhe kërkesës që mund të bëhet nga prindërit
Krijimi i Fondit për Financim	⚠️	Kërkon një plan të qartë për menaxhimin e fondeve dhe angazhimin e diasporës në mbështetje të projektit

4. 💰 Kostoja dhe Burimet

📊 Vlerësim: 4.0/5

Hapja e klasave

• Për hapjen e 10 klasave (në qytete me mbi 100 fëmijë) dhe për secilën klasë, nëse supozojmë 20 fëmijë për klasë dhe një mësues, kostoja për 1 vit mund të jetë rreth 30,000 € për çdo klasë.

• 10 klasë x 30,000 € = 300,000 €

Pagesa e mësuesve

• Nëse 5,000 mësues paguhen me nga 800 €/muaj për 9 muaj shkollor: 6 milion € për 1 vit.

Abetare falas

• 10,000 abetare x 10 € = 100,000 € për shpërndarje të materialeve për fëmijët.

Krijimi i Fondit

• Kosto e mundshme për administrimin e Fondit dhe aktiviteteve promocionale për të nxitur kontributet nga diaspora: 50,000 € (administrim dhe mbledhje fondesh).

Kostoja e përgjithshme për zbatimin e këtyre masave është e përballueshme, por kërkon një menaxhim të kujdesshëm të burimeve dhe mbështetje të qëndrueshme financiare.

5. 🌱 Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.5/5 ✅

• Ndihmon në ruajtjen e identitetit kulturor dhe gjuhësor të shqiptarëve jashtë vendit.

• Mbështetja e diasporës për shkollat shqipe ka potencial të krijojë një sens të përbashkët dhe lidhje të ngushta mes Shqipërisë dhe emigrantëve.

• Shkollat shqipe mund të nxisin angazhimin e diasporës për të kontribuar në zhvillimin e arsimit dhe shoqërisë shqiptare në përgjithësi.

6. 🕰️ Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 3.8/5

Masa	Afat
Hapja e klasave	Mund të nisë në vitin e parë, me mbështetje të menjëhershme për qytetet kryesore
Pagesa e mësuesve	Mund të zbatohet brenda 1 viti, përmes marrëveshjeve me komunitetet
Abetare falas	Mund të zbatohet menjëherë, me shpërndarje nëpërmjet institucioneve të arsimit
Krijimi i Fondit	Zbatimi mund të kërkojë 2-3 vjet për të krijuar një sistem të qëndrueshëm dhe menaxhimin e fondeve

📌 Indeksi i Fizibilitetit për Shkollat Shqipe në Diasporë: 4.3/ 5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia	4.8	✅
Gjendja aktuale	3.5	⚠️
Masat për zbatim	4.2	✅
Kostoja	4.0	✅
Ndikimi Ekonomik/Social	4.5	✅
Afati i zbatimit	3.8	✅

🔍 Përmbushja e premtimeve për shkollat shqipe në diasporë është shumë e mundshme, por kërkon angazhim të vazhdueshëm nga qeveria, komunitetet dhe diaspora. Shpërndarja e abetarëve, mbështetje për mësuesit dhe krijimi i një fondi financiar janë hapa të mundshëm dhe të nevojshëm për të ruajtur dhe zhvilluar arsimimin shqip jashtë vendit.

Për realizimin e plotë të këtyre objektivave, është e rëndësishme që menaxhimi i fondeve dhe mbështetja nga diaspora të jenë të strukturuara dhe të qëndrueshme.

Indeksi i fizibilitetit për premtimet “Për arsimin profesional”

Për të vlerësuar indeksin e fizibilitetit për premtimet në arsimin profesional, do të ndjekim të njëjtën strukturë analitike të bazuar në logjikën e zbatueshmërisë dhe impaktit:

📘 Premtimet për Arsimin Profesional

Nr	Përmbajtja
23	Bursa për studentët në degë profesionale të nevojshme për ekonominë
24	Zbatim i sistemit dual: teori në shkollë + praktikë në biznes, me marrëveshje me shtetin
25	Paga minimale për studentët praktikantë, përjashtim nga tatimet për bizneset që i punësojnë

ANALIZA E FIZIBILITETIT

1. ✅ Qartësia e Premtimeve

📊 Vlerësim: 4.5/5

• Premtimet janë të formuluara qartë dhe të matshme.

• Pika përjashtimi tatimor ka nevojë për detaje të mëtejshme (p.sh., a përjashtohen plotësisht apo pjesërisht? Për cilat tatime konkretisht?)

2. 📌 Gjendja aktuale në Shqipëri

📊 Vlerësim: 3.0/5

• Aktualisht, arsimi profesional është i nënfinancuar dhe nuk përfaqëson më shumë se 18% të regjistrimeve në arsimin parauniversitar.

• Sistemi dual është pilotuar në disa shkolla profesionale, por jo si politikë kombëtare.

• Marrëveshjet me bizneset janë të fragmentuara dhe jo të institucionalizuara.

• Paga për praktikantët është sporadike dhe shpesh lë në mëshirë të biznesit.

3. ⚙️ Masat për zbatim

📊 Vlerësim: 4.2/5

Masa	Zbatueshmëri	Komente
Bursa për degë me kërkesë në treg	✅	Identifikim i fushave me deficit dhe lidhje me tregun
Sistemi dual	⚠️	Kërkon ristrukturim të rrjetit shkollor + partneritete të detyruara
Paga minimale dhe përjashtim nga tatimet	⚠️	E zbatueshme, por kërkon ndryshim në legjislacionin fiskal dhe kontroll mbi abuzimin

4. 💰 Kostoja dhe Burimet

📊 Vlerësim: 3.7/5

Bursa për degë të kërkuara

• 5,000 studentë x 100 €/muaj x 9 muaj = 5 milion €/vit

Paga minimale për praktikantët (me përjashtim tatimor për bizneset)

• 5,000 studentë praktikë × 350 €/muaj për 3 muaj = 25 milion € kosto totale pune

• Nëse bizneset përjashtohen nga tatimet (20% kontribute + tatim fitimi), shteti humbet rreth 2-1.5 milion €/vit në të ardhura.

Kostoja është e përballueshme, por kërkon buxhet të dedikuar dhe mekanizma kontrolli për të parandaluar abuzimet me kontratat fiktive.

5. 🌱 Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.7/5 ✅

• Ndihmon orientimin e arsimit drejt tregut të punës, një nga sfidat më kritike për Shqipërinë.

• Sistemi dual është një model i suksesshëm në vende si Gjermania, Austria, Zvicra, dhe promovon punësim afatgjatë dhe cilësor.

• Paga minimale për studentët promovon dinjitet dhe përgatitje më serioze, si dhe nxit bizneset të përfshihen në edukim.

6. 🕰️ Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 3.8/5

Masa	Afat
Bursa për degë prioritare	Mund të nisë që në vitin e parë akademik
Sistemi dual	Kërkon të paktën 2–3 vite për shtrirje kombëtare
Pagesa minimale + lehtësira për bizneset	Brenda 1–2 viteve me ligje dhe rregullore të reja

📌 Indeksi i Fizibilitetit për Arsimin Profesional: 4.0/ 5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia	4.5	✅
Gjendja aktuale	3.0	⚠️
Masat për zbatim	4.2	✅
Kostoja	3.7	⚠️
Ndikimi Ekonomik/Social	4.7	✅
Afati i zbatimit	3.8	✅

🔍 Paketa e arsimit profesional përfaqëson një nga elementët më të reformueshëm të sistemit arsimor shqiptar. Ndërhyrja përmes bursave, punësimit të garantuar me pagesë dhe sistemit dual është reformë që e afron arsimin me nevojat reale të ekonomisë.

Suksesi i saj varet nga bashkëpunimi efektiv i qeverisë, biznesit dhe shkollave

Indeksi i fizibilitetit për premtimet “Mbi arsimin e lartë”

Për të vlerësuar indeksin e fizibilitetit për premtimet mbi arsimin e lartë, do të përdorim strukturën logjike të analizës së fizibilitetit në këto shtylla:

1. Qartësia | 2. Gjendja aktuale | 3. Masat për zbatim | 4. Kostoja | 5. Ndikimi | 6. Afati | 7. Indeksi përfundimtar i fizibilitetit

🎯 Përmbledhje e Premtimeve për Arsimin e Lartë

Nr	Premtimi
18	Kredi studentore pa interes për familjet në nevojë, e kthyeshme pas punësimit
19	Buxhet vjetor për mbulimin e interesave të kredive
20	Financim 100% për fëmijët e dëshmorëve dhe policëve të rënë në detyrë
21	Përjashtim tatimor për bizneset që sponsorizojnë studime, për vendet e punës (5 vjet)
22	Programi “Mësues i mirë, komb i arrirë” për nxitjen e degës së mësuesisë me subvencione pagash dhe lehtësim tranzicioni

1. ✅ Qartësia e Premtimeve

📊 Vlerësim: 4.6/5

• Premtimet janë të strukturuara dhe të matshme, veçanërisht në pjesën e subvencioneve dhe mbulimit të kostove.

• Përjashtimi tatimor për bizneset dhe programi për degën e mësuesisë janë të detajuar qartë.

• Nevojitet më shumë qartësi vetëm në:

  • Si do të përkufizohet “punësimi” për kthimin e kredisë.

  • Sa do të jetë masa e lehtësimit tatimor për bizneset?

2. 📌 Gjendja Aktualisht

📊 Vlerësim: 3.3/5

• Shqipëria nuk ka një sistem të mirëfilltë të kredive studentore publike.

• Nuk ka paketë stimuluese për degën e mësuesisë, ndonëse ka mungesë kronike në disa disiplina (matematikë, fizikë, gjuhë të huaja).

• Fëmijët e dëshmorëve kanë disa përfitime (jo gjithmonë 100% të financuara).

• Bizneset nuk kanë aktualisht përjashtime fiskale për mbështetje arsimore.

3. ⚙️ Masat për Zbatim

📊 Vlerësim: 4.0/5

Masa	Vlerësim
Kredia studentore pa interes	✅ E zbatueshme me skemë garantimi shtetëror dhe banka partnere
Buxhet për interesat	✅ I përllogaritshëm dhe me kosto të parashikueshme
Financim 100% për kategori specifike	✅ Me fond të dedikuar të vogël (numër i kufizuar përfituesish)
Lehtësira fiskale për bizneset	⚠️ Kërkon ndërhyrje në ligjin e tatimit mbi fitimin dhe TVSH
Programi për mësuesinë	✅ E zbatueshme përmes bashkëpunimit me universitete publike dhe MASR

4. 💰 Kostoja dhe Burimet

📊 Vlerësim: 3.8/5

18-19: Kreditë studentore pa interes

• 5,000 studentë për vit × interes mesatar 5% për 3 vite = 75 mln €/vit buxhet interesash

• E kthyeshme, pra jo shpenzim i humbur → kosto neto 1.5-2 mln €/vit

20: Financim i plotë për kategori të veçanta

• 200 studentë x 1,000 €/vit = 2 mln €/vit

21: Lehtësira fiskale për bizneset

• E varur nga përmasa e përfshirjes. Nëse 500 vende pune përjashtohen për 5 vjet = 500 x 12 x 50,000 lekë x 15% = ~ 5 mln € humbje fiskale në vit

22: Programi për mësuesinë

• 500 nxënës/1000 studentë x 150–250 €/muaj për 9 muaj = ~2-2.5 mln €/vit

• Kostoja justifikohet nëse plotëson mungesat në sistemin arsimor.

5. 🌱 Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.8/5 ✅

• Nxitja e degës së mësuesisë është ndër reformat më strategjike në arsim afatgjatë.

• Kredia pa interes u ofron studentëve në nevojë akses më të drejtë dhe pa stres financiar.

• Angazhimi i biznesit si partner në arsim krijon lidhje të qëndrueshme midis tregut të punës dhe arsimit të lartë.

• Mbrojtja e kategorive të cenueshme përmes mbështetjes financiare ka impakt të madh pozitiv në përfshirje dhe drejtësi sociale.

6. 🕰️ Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 4.3/5 ✅

Masa	Afati
Kredia studentore	Brenda 1 viti (me bankat dhe buxhetin e interesave)
Financim 100% për kategori	Zbatim i menjëhershëm me VKM
Lehtësira për bizneset	Brenda 2 viteve përmes ndryshimeve ligjore
Programi i mësuesisë	Mund të pilotohet brenda 1 viti akademik

📌 Indeksi i Fizibilitetit: 4.1/ 5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia	4.6	✅
Gjendja aktuale	3.3	⚠️
Masat për Zbatim	4.0	✅
Kostoja	3.8	⚠️
Ndikimi Ekonomik/Social	4.8	✅
Afati i Zbatimit	4.3	✅

🔍 Paketa e reformave për arsimin e lartë është një nga më të balancuarat ndër premtimet arsimore: kombinon aksesin, drejtësinë sociale dhe partneritetin publik-privat.

Sfida më e madhe qëndron në projektimin institucional të skemës së kredive pa interes dhe përfshirjen reale të bizneseve në financimin e edukimit.

Indeksi i Fizibilitetit të premtimeve për “Statusin, trajtimin dhe përzgjedhjen e mësuesve”

Për të analizuar fizibilitetin e premtimeve që lidhen me statusin, trajtimin dhe përzgjedhjen e mësuesve, do të zbërthejmë këto masa sipas strukturës logjike të mëposhtme:1. Qartësia | 2. Gjendja aktuale | 3. Masat për zbatim | 4. Kostoja | 5. Ndikimi | 6. Afati i zbatimit | 7. Indeksi përfundimtar i fizibilitetit.

🎯 Përmbledhje e Premtimeve për Mësuesit

Nr	Premtimi
15	Rritje 25% e pagës së mësuesve çdo vit për 4 vite → Dyfishim i pagës
16	Indeksim i orëve shtesë për mësuesit që punojnë jashtë orarit
17	Drejtorët shkollorë zgjidhen nga prindërit dhe mësuesit, jo emërime nga drejtoritë arsimore

1. ✅ Qartësia e Premtimeve

📊 Vlerësim: 4.5/5

• Të tria masat janë të artikuluara qartë dhe të matshme.

• Rritja e pagës me 25% çdo vit është një objektiv i konkretizuar numerikisht.

• Indeksimi i orëve shtesë kërkon sqarim metodologjik (si do matet, me çfarë tarife).

• Zgjedhja e drejtuesve kërkon përcaktim të procesit zgjedhor (votim? përfaqësim?).

2. 📌 Gjendja Aktualisht

📊 Vlerësim: 3.5/5

• Paga mesatare e mësuesve aktualisht është rreth 82,000 lekë (~820 €) për arsimin parauniversitar.

• Mësuesit nuk paguhen për orë shtesë në mënyrë sistematike, vetëm për detyra të veçanta.

• Drejtorët shkollorë emërohen nga DAR/ZA përmes një procedure të centralizuar, ku ndikimi i komunitetit është minimal.

3. ⚙️ Masat për Zbatim

📊 Vlerësim: 3.7/5

Premtim	Zbatueshmëri
Rritje pagash 25%/vit	✅ Zbatim me vendim të qeverisë dhe miratim në buxhet
Indeksim orësh shtesë	⚠️ Kërkon rregullore të re dhe monitorim të orëve reale
Zgjedhje e drejtorëve nga komuniteti	⚠️ Ndryshim ligjor + krijim mekanizmash demokratikë në shkolla

4. 💰 Kostoja dhe Burimet

📊 Vlerësim: 3.3/5

🔹 Rritja e pagës – efekti buxhetor:

• Sot: 33,000 mësues × 820 € = 27 mln €/muaj → 324 mln €/vit

• Pas 4 vitesh (dyfishimi): 33,000 × 1640 € = 54 mln €/muaj → 648 mln €/vit

• Shtesa vjetore buxhetore: Rreth +81 mln € në vit për çdo rritje 25%.

🔸 Kosto shtesë për orët jashtë orarit:

• E varur nga numri real i orëve shtesë. Nëse llogariten 2 orë shtesë në javë për 20% të mësuesve, kostoja është ~3-5 mln € në vit.

📌 Financimi: Realizueshëm vetëm me rritje të buxhetit për arsimin në nivel 6-7% të PBB, siç është premtuar paralelisht në programin zgjedhor.

5. 🌱 Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.6/5 ✅

• Rritja e pagave ka ndikim të drejtpërdrejtë në motivimin, cilësinë e mësimdhënies dhe tërheqjen e profesionistëve të rinj.

• Vlerësimi i orëve shtesë nxit drejtësi në shpërblim dhe përgjegjshmëri.

• Zgjedhja e drejtuesve nga komuniteti përmirëson transparencën dhe ndjenjën e pronësisë në institucion.

6. 🕰️ Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 4.2/5 ✅

Masë	Afat Realist
Rritja e pagave	Fillohet menjëherë (në buxhetin e vitit)
Indeksimi i orëve	Brenda 1-2 viteve me përgatitje të sistemit monitorues
Reforma në përzgjedhjen e drejtuesve	2-3 vite për ndryshim ligjor dhe pilotim në disa bashki

📌 Indeksi i Fizibilitetit: 4.1/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia	4.5	✅
Gjendja aktuale	3.5	⚠️
Masat për Zbatim	3.7	⚠️
Kostoja	3.3	⚠️
Ndikimi Ekonomik/Social	4.6	✅
Afati i Zbatimit	4.2	✅

🔍 Paketa e premtimeve për mësuesit është ambicioze por e arritshme, sidomos nëse buxheti i arsimit rritet në 6-7% të PBB, siç premtuar. Rritja graduale e pagës është më realiste se një rritje lineare me 25% çdo vit, për shkak të presioneve fiskale.

Reforma në përzgjedhjen e drejtuesve kërkon konsultim kombëtar, standarde dhe pilotim për të shmangur politizimin lokal.

Indeksi Fizibilitetit të premimit për “Transformimin e sistemit të edukimit parauniversitar”

🧩 Përmbledhje e Premtimit

Transformimi i sistemit të edukimit parauniversitar përmes masave që rrisin ndjeshmërinë sociale, barazinë në edukim, kreativitetin dhe identitetin kombëtar.

1. Qartësia e Premtimit

📊 Vlerësim: 4.2/5 ✅

Analizë për çdo pikë:

Nr.	Premtimi	Qartësi
7	Hiqet vlerësimi deri në klasë të tretë	✅ Qartë, kërkon ndryshim të ligjit dhe të praktikës.
8	Theksi në bashkëpunim dhe respekt	⚠️ E vagullt; kërkon përkufizim praktik në kurrikulë.
9	Himni çdo mëngjes	✅ Qartë, kërkon vendim administrativ.
10	Uniforma miratohet nga vetë shkolla	✅ Qartë, decentralizim i vendimmarrjes.
11	Unifikimi i kurrikulës me konkurrim të hapur	⚠️ Nevojitet sqarim për mënyrën e realizimit.
12	Tekste falas për kategori në nevojë	✅ Qartë, vijimësi e politikës ekzistuese.
13	Kodimi si lëndë më vete	✅ Qartë, kërkon reformë didaktike dhe burime.
14	Klasë e mirëkuptimit dhe harmonisë sociale	⚠️ Nevojitet konceptim i programit mësimor për këtë.

2. Gjendja Aktualisht

📊 Vlerësim: 3.6/5

• Sistemi i notimit përdoret që në klasën e parë, por përballë është kritikuar për efekt negativ mbi zhvillimin emocional të fëmijëve.

• Tekstet falas aktualisht mbulohen për klasa të ulëta dhe familjet në ndihmë ekonomike.

• Kodimi ofrohet eksperimental në disa shkolla, por jo si lëndë më vete.

• Kurrikula kombëtare ekziston, por nuk është produkt i konkurrencës publike.

• Uniformat dhe himni nuk janë të detyrueshme në të gjithë vendin.

3. Masat për Zbatim

📊 Vlerësim: 3.8/5

🔹 Masat me zbatim të shpejtë (1 vit):

• Himni kombëtar çdo mëngjes → vendim i thjeshtë administrativ.

• Tekste falas për kategori të zgjeruara → kërkon vetëm rritje buxheti.

• Uniformat vendore → vendim i brendshëm i shkollës.

🔹 Masat me zbatim të moderuar (2-3 vite):

• Heqja e notimit deri në klasë III → kërkon ndryshim të ligjit + trajnime.

• Lënda e kodimit + klasa e mirëkuptimit → konceptim, pilotim, formim mësuesish.

🔹 Masat afatmesme (3-4 vite):

• Unifikimi i kurrikulës me konkurs → kërkon reformë të gjerë arsimore dhe pjesëmarrje publike.

4. Kostoja dhe Financimi

📊 Vlerësim: 3.9/5

Masë	Kostoja Vjetore (përafërsisht)
Tekste falas për kategori më të gjera	3 – 5 mln euro
Zbatimi i lëndës së kodimit	5 – 7 mln euro për trajnime dhe pajisje IT
Klasa e mirëkuptimit	2 mln euro (formim + manuale)
Reformim i kurrikulës (konkurs kombëtar)	1 mln euro + ekspertizë ndërkombëtare

🔸 Burimet:

• Buxheti i shtetit për arsim, projektet IPA, organizatat si UNICEF, UNESCO.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.4/5 ✅

🔹 Efekte pozitive të parashikuara:

• Përmirësim i klimës shkollore (mosvlerësimi në klasat e ulëta).

• Nxitje e edukimit qytetar dhe kohezionit social (himni, mirëkuptimi, bashkëpunimi).

• Zhvillim i aftësive teknologjike që në moshë të hershme (kodimi).

• Rritje e pjesëmarrjes për shkak të mbështetjes me tekste falas.

🔸 Sfida: Sigurimi i trajnim të vazhdueshëm për mësuesit për të përthithur filozofinë e re.

6. Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 4.0/5 ✅

Masë	Afati realist
Himni, uniforma, tekstet	Brenda 1 viti
Kodimi, klasa e mirëkuptimit	2 – 3 vite
Kurrikula e unifikuar me konkurs	3 – 4 vite

🔸 Rreziku: Nëse nuk hartohet një plan 3-vjeçar për trajnime dhe përfshirje të komunitetit mësimor, zbatimi mbetet sipërfaqësor.

📌 Indeksi i Fizibilitetit: 4.0/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia	4.2	✅
Gjendja aktuale	3.6	⚠️
Masat për Zbatim	3.8	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.9	✅
Ndikimi Ekonomik dhe Social	4.4	✅
Afati i Zbatimit	4.0	✅

🔍 Paketa e premtimeve për arsimin parauniversitar është e realizueshme dhe e përputhshme me objektivat strategjikë për një shkollë gjithëpërfshirëse, të barabartë dhe moderne. Premtimet nuk kërkojnë buxhete të papërballueshme, por kërkojnë organizim, trajnim dhe pilotim.

🔸 Politikat më të efektshme janë ato që lidhen me barazinë (tekste falas, mosvlerësim i hershëm), identitetin (himni, uniforma), dhe përgatitjen digjitale (kodimi).

Indeksi i Fizibilitetit për “Paketën e politikave në arsimin fillor dhe 9-vjeçar”

Vleresimi do të kryhet duke aplikuar një strukturë analitike me 6 indikatorë, duke ndarë gjithashtu risqet dhe kërkesat strukturore për zbatim.

🧩 Përmbledhje e Premtimit

Objektivi: Transformimi i shkollës fillore dhe 9-vjeçare në një institucion me orar të zgjatur (08:00–17:00), integrim të fazës mësimore dhe zhvillimit social, me sinkronizim të orarit të punës zyrtare kombëtare.

1. Qartësia e Premtimit

📊 Vlerësim: 4.6/5 ✅

Premtimi është i qartë në koncept dhe strukturë, me ndarje të fazës së detyrueshme dhe asaj me zgjedhje, me ndikime të qarta në:

• Jetën familjare (kujdes ndaj fëmijëve gjatë ditës).

• Produktivitetin e prindërve.

• Integrimin social dhe zhvillimin e kompetencave të buta (muzikë, art, sport).

  🔹 Përparësi: Qasje gjithëpërfshirëse për kujdes, edukim dhe shërbime brenda një vendi të vetëm (shkolla).

2. Situata Aktuale dhe Nevojat Thelbësore

📊 Vlerësim: 3.2/5 ⚠️

• Vetëm një përqindje shumë e vogël e shkollave kanë kapacitete infrastrukturore për qëndrim gjithëditor.

• Rreth 75% e shkollave nuk ofrojnë ushqim ose ambiente çlodhëse, dhe nuk kanë stafe të mjaftueshme për aktivitete jashtë-mësimore.

• Shumë shkolla funksionojnë me dy turne, për shkak të mungesës së klasave.

🔸 Kufizim real: Pa investime të reja, orari i zgjatur është strukturisht i pazbatueshëm në shkollat ekzistuese.

3. Masat e Nevojshme për Zbatim

📊 Vlerësim: 3.8/5 ⚠️

🔹 Për shkollën me orar 08:00–17:00 kërkohet:

• Ndërtime ose zgjerime të shkollave (ambientet e ngrënies, pushimit, aktiviteteve).

• Punësim i edukatorëve të aktiviteteve (muzikë, sport, art), psikologëve, punonjësve socialë.

• Hartimi i një kurrikule të re kombëtare.

🔹 Për ndryshimin e orarit të punës në Shqipëri (09:00–16:00):

• Kërkon vendim politik të nivelit të lartë dhe reformim të Kodit të Punës.

• Ndikon mbi të gjitha administratat publike, sektorin privat, sistemin bankar, transportin dhe marrëdhëniet tregtare.

🔸 Sfida: Koordinim ndërinstitucional dhe testim paraprak në shkolla pilot + institucione publike.

4. Kostoja dhe Financimi

📊 Vlerësim: 3.5/5 ⚠️

🔹 Përllogaritje orientuese e kostove vjetore për 4 vite për 280 mijë nxënës

Element	Vlerësim i kostos (€ në vit)
Ushqimi i subvencionuar për 20% të fëmijëve	15 – 20 mln
Infrastruktura shtesë (në 4 vite)	300 – 400 mln total
Staf shtesë për aktivitete jashtë mësimore	20 – 25 mln
Trajnime dhe kurrikula	3 – 5 mln
Total i përvitshëm për 4 vite	90 – 120 mln/vit

🔹 Burime të mundshme financimi:

• Buxheti i shtetit (zgjatja e ciklit të buxhetit arsimor në 5–7% PBB).

• Instrumente IPA, donacione për arsimin gjithëpërfshirës.

• Kompensim nga prindërit për pjesë jo thelbësore të shërbimeve.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.5/5 ✅

🔹 Efekte pozitive të drejtpërdrejta:

• Lehtësim për prindërit që punojnë.

• Zhvillim i më shumë kompetencave praktike dhe të buta te fëmijët.

• Reduktim i pabarazisë sociale (nëse ushqimi dhe shërbimet mbështeten për shtresat në nevojë).

🔸 Efekte shtesë

• Hapje e tregut të ri të punës për profesionistë në edukim jomësimor.

• Mbështetje për barazinë gjinore (në kujdesin ndaj fëmijëve).

6. Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 3.4/5 ⚠️

🔹 Zbatimi në vitin e 4-t të qeverisjes kërkon përgatitje intensive 3-vjeçare në:

• Ndërtim ose adaptim të shkollave.

• Testim të kurrikulës së re.

• Hartim i akteve ligjore për ndryshimin e orarit të punës dhe funksionimin e sistemit arsimor.

🔸 Rrezik: Nëse përgatitjet nuk fillojnë në vitin e parë të mandatit, objektivi për vitin e 4-t rrezikon të shtyhet ose të zbatohet vetëm pjesërisht.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.8/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.6	✅
Situata dhe Nevojat Aktuale	3.2	⚠️
Masat për Zbatimin	3.8	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomik-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	3.4	⚠️

🔍 Premtimi për transformimin e orarit dhe përmbajtjes së arsimit fillor dhe 9-vjeçar përfaqëson një reformë të thellë me ndikim shoqëror të madh. Ai është i strukturueshëm në terma teknikë dhe ligjorë, por kërkon një reformë të koordinuar në disa nivele: infrastrukturore, ligjore, financiare dhe kulturore.

Nëse nuk mbështetet me një plan strategjik të mirëfinancuar dhe të pilotuar, rrezikon të zbatohet vetëm pjesërisht, dhe të krijojë pabarazi mes zonave urbane dhe rurale.

Për të analizuar fizibilitetin e premtimeve në arsimin parauniversitar, do të ndjekim një strukturë të ndarë në 6 indikatorë vlerësimi: qartësia, gjendja aktuale, masat për zbatim, kostoja, ndikimi, dhe afati, e cila do të përmbyllet me indeksin përfundimtar të fizibilitetit.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Buxheti dhe Infrastruktura në Arsim”

Për analizën e vlerësimit të indeksit do të ndjekim të njëjtën strukturë logjike me vlerësim të ndarë në indikatorë të veçantë, të bazuar në realizueshmëri politike, administrative, fiskale dhe sociale.

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (4.4/5)

Premtimi është i formuluar me objektiva të matshëm:

• Rritje graduale e buxhetit për arsimin publik (nga 3.3% aktual në 5% dhe më pas 7% të PBB-së).

• Rinovim total i infrastrukturës sipas një modeli gjithëpërfshirës (shkolla si cikël i plotë: parashkollor–9-vjeçar–i mesëm).

🔹 Dobësi: Nuk jepen detaje për burimet buxhetore apo për indikatorët e progresit (p.sh. numër shkollash që do rinovohen çdo vit).

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: (3.6/5)

• Buxheti aktual për arsimin në Shqipëri është rreth 3% e PBB-së, më i ulët se mesatarja e vendeve të BE-së (5.0%).

• Shumë shkolla kanë infrastrukturë të amortizuar, mungesë laboratorësh, biblioteka jo-funksionale, ose kushte jo të përshtatshme higjieno-sanitare.

• Mungesë investimesh për zonat rurale dhe shkollat teknike.

🔹 Probleme thelbësore:

• Mungesa e investimeve kapitale të qëndrueshme.

• Fragmentim i përgjegjësive midis pushtetit vendor dhe qendror.

• Mungesa e një regjistri kombëtar të nevojave të infrastrukturës arsimore.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (4.1/5)

🔹 Për rritjen e buxhetit për arsimin:

• Nga 3.3% → 5% → 7% e PBB-së kërkon një rritje graduale të investimeve vjetore prej rreth 120-150 milionë euro çdo vit për katër vite.

🔹 Për rinovimin e infrastrukturës arsimore:

• Kërkon projektim të centralizuar, hartim të standardeve kombëtare dhe një plan shumëvjeçar investimesh.

• Nevojitet koordinim mes Ministrisë së Arsimit dhe Ministrisë së Infrastrukturës, si dhe bashkëpunim me pushtetin vendor.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

📊 Vlerësimi: (3.5/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)
Rritja e buxhetit në 5% (në 2 vite)	250
Rritja e buxhetit në 7% (në 2 vite)	350
Rinovimi i 500 shkollave	100–120 (çdo vit)
TOTAL (për 4 vite)	1.3 – 1.5 miliardë euro

🔹 Burime të mundshme financimi

• Rritja e të ardhurave buxhetore (kërkon rritje reale të PBB-së >4%).

• Kredite të buta nga BERZH, Banka Botërore, BE (IPA III).

• Partneritete Publik-Privat (PPP) të kontrolluara fort në kosto dhe cilësi.

⚠️ Rrezik: Në mungesë të rritjes së të ardhurave ose kontrollit mbi borxhin publik, financimi mund të rrezikojë stabilitetin fiskal.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: (4.3/5)

🔹 Ndikime pozitive

• Investimi në arsim përmirëson kapitalin njerëzor, ul braktisjen shkollore dhe rrit barazinë sociale.

• Efekte afatgjata në produktivitetin e punës, integrimin europian dhe zhvillimin teknologjik.

🔹 Rreziqe të mundshme

• Pa reformim të kurrikulës dhe trajnime për mësuesit, infrastruktura e re nuk përkthehet automatikisht në cilësi arsimore.

• Rreziku i investimeve të pakoordinuara ose me tenderime abuzive.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: (3.8/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Rritje buxheti në 5%, fillimi i rinovimeve pilot në 50 shkolla.
Faza 2	2027 – 2028	Rritje buxheti në 7%, zgjerimi i programit për 200 shkolla në vit.
Faza 3	2029 – 2030	Plotësimi i objektivit dhe matja e impaktit.

🔹 Sfida kryesore:

• Kapacitetet administrative dhe zbatimi real në terren.

• Projektet e mëdha të infrastrukturës shpesh vonohen për arsye burokratike dhe teknike.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.0/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.4	✅
Situata Aktuale	3.6	⚠️
Masat për Zbatimin	4.1	✅
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.3	✅
Afati i Zbatimit	3.8	⚠️

Premtimi për rritjen e buxhetit të arsimit dhe rinovimin e infrastrukturës është politikisht i drejtë, socialisht i justifikueshëm dhe ekonomikisht me ndikim pozitiv afatgjatë. Por, për realizimin e tij kërkohet një ristrukturim buxhetor i thellë, menaxhim efikas i projekteve, dhe transparencë në përdorimin e fondeve publike.

Në mungesë të këtyre elementeve, premtimi rrezikon të mbetet i pjesshëm në realizim dhe i lartë në kosto fiskale.