Indeksi i Fizibilitetit të premtimit “Rritja e Transparencës dhe Llogaridhënies në Menaxhimin e Financave Publike”

Qartësia e Premtimit ✅Ky premtim është i qartë dhe i matshëm, pasi synon rritjen e transparencës dhe llogaridhënies në menaxhimin e financave publike. Ai përfshin përmirësimin e sistemeve dhe procedurave për monitorimin dhe raportimin e shpenzimeve publike, duke mundësuar verifikimin e tij përmes përmirësimeve të dukshme në proceset e menaxhimit të financave dhe rritjes së besimit të qytetarëve dhe investitorëve.

Korniza Ligjore dhe Institucionale ⚠️Pengesat mund të përfshijnë:

• Krijimi dhe implementimi i sistemeve të reja për monitorimin dhe raportimin e shpenzimeve publike.
• Ndërhyrjet ligjore dhe institucionalizimi i transparencës mund të kërkojnë kohë dhe mund të sfidojnë struktura ekzistuese.
• Përmirësimi i transparencës kërkon bashkëpunim të ngushtë me administratën tatimore dhe agjencitë qeveritare për të siguruar informacion të saktë dhe të kuptueshëm për qytetarët.

Mbështetja Buxhetore dhe Financimi ⚠️Llogaritja e Kostos:

• Investimet në Teknologji dhe Sisteme: Për zhvillimin e sistemeve të monitorimit dhe raportimit të shpenzimeve publike, investimi mund të arrijë në 5-10 milionë euro. Kjo përfshin zhvillimin e platformave IT dhe sigurinë e sistemeve për ruajtjen dhe publikimin e të dhënave.
• Trajnimi i Stafit: Trajnimi i stafit administrativ dhe punonjësve të sektorit publik mund të kërkojë një buxhet prej 2-4 milionë euro për sesione trajnimi dhe workshop-e për ngritjen e kapaciteteve.
• Përkthimi dhe Shpërndarja e Informacionit: Për krijimin e informacionit të kuptueshëm dhe publikimin e tij në platforma të aksesueshme mund të kërkohen 1-2 milionë euro për zhvillimin e materialeve, përkthime dhe përmirësime vizuale të të dhënave.
• Kosto totale e estimuar: 8-16 milionë euro për implementimin e transparencës dhe llogaridhënies.

Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

• Rritja e transparencës dhe llogaridhënies mund të rrisë besimin e qytetarëve në menaxhimin e financave publike, duke stimuluar investimet dhe duke krijuar një mjedis më të qëndrueshëm ekonomik.
• Ky përmirësim mund të kontribuoni në përdorimin më efikas të burimeve publike dhe ndihmon në optimizimin e politikave ekonomike që ndikojnë në sektorët e tjerë.

Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ ✅

• Ky premtim ka mbështetje politike, pasi rritja e transparencës dhe llogaridhënies është një prioritet për shumë shtete që synojnë të përmirësojnë qeverisjen dhe të luftojnë korrupsionin.
• Kapaciteti administrativ është i mjaftueshëm për të mbështetur një program të tillë, duke përfshirë zhvillimin e sistemeve dhe implementimin e procedurave për transparencën dhe llogaridhënien.

Implementimi dhe Afati i Zbatimit ✅

• Ky premtim mund të zbatohet shpejt përmes implementimit të sistemeve të teknologjisë informative që mundësojnë transparencën e financave publike dhe publikimin e informacionit në mënyrë të kuptueshme.
• Megjithatë, mund të kërkojë një periudhë kohore për trajnimin e stafit dhe për krijimin e një kulture të fortë të llogaridhënies.

Ndikimi në Sektoret e Tjerë ✅

• Përmirësimi i transparencës në menaxhimin e financave publike do të përmirësojë efikasitetin e përdorimit të burimeve publike, duke kontribuar në zhvillimin e sektorëve të tjerë ekonomikë.
• Rritja e besimit të investitorëve do të ndihmojë gjithashtu në stimulimin e investimeve në ekonomi.
• Kjo mund të sjellë përmirësime në përdorimin e burimeve për shërbime publike si arsimi, shëndetësia dhe infrastruktura.

Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit📊 Indeksi i Fizibilitetit: 4.1/5

Përmbledhje e Vlerësimit:

• Qartësia e Premtimit: ✅ (I qartë dhe i matshëm)
• Korniza Ligjore dhe Institucionale: ⚠️ (Krijimi i kushteve për transparencë dhe llogaridhënie mund të kërkojë kohë dhe burime të konsiderueshme)
• Mbështetja Buxhetore dhe Financimi: ⚠️ (Kosto e moderuar për investime dhe trajnime, mund të kërkojë financim shtesë për zhvillimin e sistemeve)
• Ndikimi Ekonomik dhe Social: ✅ (Pozitiv për rritjen e besimit dhe efikasitetin e përdorimit të burimeve)
• Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ: ✅ (Mbështetje politike dhe mundësi për implementimin administrativ)
• Implementimi dhe Afati i Zbatimit: ✅ (Përmirësimet mund të realizohen shpejt, por mund të kërkojnë kohë për trajnime dhe integrimin e sistemeve)
• Ndikimi në Sektoret e Tjerë: ✅ (Përmirëson efikasitetin e përdorimit të burimeve dhe mund të ndihmojë në zhvillimin e sektorëve të tjerë)

📌 Ky premtim ka potencial për të ndikuar pozitivisht në zhvillimin ekonomik dhe social të vendit, duke përmirësuar transparencën dhe llogaridhënien në menaxhimin e financave publike.

Ai mund të ndihmojë në rritjen e besimit të qytetarëve dhe investitorëve dhe të sigurojë përdorim më efikas të burimeve publike.

Megjithatë, implementimi i tij kërkon burime dhe angazhim të konsiderueshëm për zhvillimin e sistemeve të nevojshme dhe trajnimin e stafit administrativ.

Indeksi i Fizibilitetit të premtimit “Defiskalizimi i Kompanive që krijojnë Vende Pune”

✅ 1. Qartësia e PremtimitPesha në indeks: 10% | Vlerësim: 4/5

Analizë:Premtimi është i qartë dhe ka objektiva të matshëm, përfshirë:

• Krijimin e një politike fiskale që mbështet investimet në kompani që krijojnë vende pune.
• Ofrimin e përjashtimeve tatimore për të nxitur zhvillimin e industrive të reja dhe inovacionin.

Tregues matës:

• Numri i vendeve të punës të krijuara nga kompanitë përfituese.
• Shuma e përjashtimeve tatimore të dhëna.
• Rritja e investimeve në industri të reja dhe inovative.

⚖️ 2. Korniza Ligjore dhe InstitucionalePesha: 20% | Vlerësim: 3/5

Forca:

• Mundësia e përditësimit të legjislacionit ekzistues për të mbështetur defiskalizimin.

Pengesat:

• Krijimi i një kornize ligjore të qartë për përjashtimet tatimore.
• Nevoja për mekanizma të forta mbikëqyrjeje për të parandaluar abuzimet.
• Rreziku i krijimit të diskriminimit mes kompanive që përfitojnë dhe atyre që nuk përfitojnë.

💶 3. Mbështetja Buxhetore dhe FinancimiPesha: 20% | Vlerësim: 3/5

Kosto e mundshme:

• Implementimi mund të shkaktojë humbje të të ardhurave për buxhetin shtetëror për shkak të përjashtimeve tatimore.

Mundësi kompensimi:

• Rritja e të ardhurave nga taksat dhe TVSH.
• Përmirësimi i mbledhjes së taksave nga sektori informal.

📈 4. Ndikimi Ekonomik dhe SocialPesha: 15% | Vlerësim: 4/5

Efekte pozitive:

• Krijimi i mundësive të reja pune dhe zhvillimi i industrive të reja.
• Diversifikimi i ekonomisë dhe rritja e mundësive të punësimit, veçanërisht në sektorët inovativë si IT dhe teknologji.

🏛️ 5. Vullneti Politik dhe Kapaciteti AdministrativPesha: 10% | Vlerësim: 4/5

Pozitiv:

• Ka mbështetje politike të mundshme, pasi mbështet zhvillimin ekonomik dhe mundësitë e punësimit.
• Kapaciteti administrativ është i mundshëm, por kërkon forcimin e strukturave për monitorim dhe menaxhim të politikës fiskale.

⏱️ 6. Implementimi dhe Afati i ZbatimitPesha: 15% | Vlerësim: 4/5

Pozitiv:

• Ky premtim mund të zbatohet në një periudhë të shkurtër, pasi ndryshimet ligjore dhe politikat fiskale mund të realizohen shpejt.
• Nuk kërkon investime kapitale të mëdha për implementim.

🚀 7. Ndikimi në Sektoret e TjerëPesha: 10% | Vlerësim: 4/5

Pozitiv:

• Ky premtim mund të ndikojë pozitivisht në zhvillimin e sektorëve të rinj dhe inovativë, si IT dhe teknologjia.
• Mund të stimulojë rritjen e industrive që krijojnë mundësi pune dhe diversifikojnë ekonominë.

Matrica e Vlerësimit të Fizibilitetit

Kriteri	Pesha	Vlerësim (1–5)	Pikë të ponderuara
Qartësia e Premtimit	10%	4	0.4
Korniza Ligjore dhe Institucionale	20%	3	0.6
Mbështetja Buxhetore dhe Financimi	20%	3	0.6
Ndikimi Ekonomik dhe Social	15%	4	0.6
Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ	10%	4	0.4
Implementimi dhe Afati i Zbatimit	15%	4	0.6
Ndikimi në Sektoret e Tjerë	10%	4	0.4
Totali i Pikëve të Ponderuara	100%		3.6/5

Përfundim i Vlerësimit

📌 Indeksi i Fizibilitetit: 3.6/5

Ky premtim ka potencial të madh për të stimuluar zhvillimin e industrive të reja dhe krijimin e mundësive të punësimit.

Megjithatë, ai kërkon një menaxhim të kujdesshëm të politikës fiskale për të shmangur humbjen e të ardhurave dhe për të siguruar që përjashtimet tatimore nuk abuzohen.

Implementimi është i mundshëm dhe mund të realizohet brenda një periudhe të shkurtër, por kërkon forcimin e strukturave administrative dhe monitoruese.

Indeksi i Fizibilitetit te premtimit për “Taksimin e Sheshtë 10% mbi të Ardhurat, Fitimet dhe Kapitalin”

Të dhëna bazë për llogaritje

Parametri	Vlera
Popullsia totale	2,400,000 banorë
Numri i tatimpaguesve aktivë	700,000 individë
Paga mesatare mujore	770 euro
Kursi zyrtar i këmbimit	1 euro = 100 lekë
Paga mesatare mujore në lekë	77,000 lekë
Të ardhura vjetore për tatimpagues	924,000 lekë
Të ardhura totale tatueshme	646.8 miliardë lekë

2. Tatimi total i mbledhur sipas dy modeleve:

Modeli i Taksimit	Tatimi Total (lekë)
Modeli Aktual Progresiv	69.3 miliardë lekë
Taksimi i Sheshtë 10%	64.68 miliardë lekë
Ndryshimi neto në të ardhura	🔻 -4.62 miliardë lekë

✅ Qartësia e Premtimit

Premtimi është i qartë: një taksë e sheshtë 10% për të ardhurat, fitimet dhe kapitalin.

Matja është e mundur nëpërmjet analizës së strukturës së të ardhurave dhe impaktit në sistemin ekzistues.

Analizë:

• Premtimi përcakton qartë normën e taksës (10%) dhe fushat e zbatimit (të ardhura, fitime, kapital).
• Struktura e tij e thjeshtë lejon matjen e drejtpërdrejtë nëpërmjet treguesve si: rritja e të ardhurave tatimore, ulja e informalitetit, numri i tatimpaguesve aktivë.
• E përkthyeshme lehtësisht në legjislacion dhe e kuptueshme për publikun dhe bizneset.

⚠️ Korniza Ligjore dhe Institucionale

Vlerësim: Kërkohen ndryshime të thella ligjore në ligjin për të ardhurat personale, tatimin mbi fitimin dhe tatimin mbi kapitalin.

Duhet transformim institucional i administratës tatimore për të mbështetur thjeshtësimin dhe mbledhjen efektive.

Analizë:

• Implementimi kërkon ndryshime në ligjin për tatimin mbi të ardhurat, tatimin mbi fitimin dhe në kodin tatimor.
• Kërkohet rishikim i kuadrit ligjor që trajton përjashtimet, kreditimet dhe shkallët tatimore progresive.
• Nevojë për përshtatje të strukturave të administratës tatimore për të mbështetur sistemin e ri në mënyrë efektive dhe të drejtë.

⚠️ Mbështetja Buxhetore dhe Financimi

Vlerësim: Kosto fillestare e konsiderueshmeAnalizë:

• Ulja e taksës për individët dhe subjektet me të ardhura të larta sjell humbje fillestare në të ardhurat buxhetore. Implementimi do të reduktonte të ardhurat vjetore me rreth 4.6 miliardë lekë.
• Përdorimi i një norme unike kërkon zgjerim të bazës tatimore për të kompensuar mungesën e progresivitetit.
• Do të nevojiten investime në trajnimin e administratës dhe në dixhitalizimin për të përballuar flukset e raportimit dhe kontrollit.
• Kjo humbje mund të përballet me masa shtesë për formalizim apo zgjerim të bazës tatimore

✅ Ndikimi Ekonomik dhe Social

Vlerësim: Pozitiv për klimën e biznesit, me rreziqe për pabaraziAnalizë:

• Sistemi i thjeshtuar nxit përmirësimin e klimës së të bërit biznes, rrit motivimin për të deklaruar të ardhura dhe investuar.
• Rrit ndjenjën e drejtësisë horizontale – të gjithë paguajnë një normë të njëjtë.
• Mund të thellojë pabarazitë ekonomike për shkak të mungesës së taksimit progresiv që ndihmon shtresat me të ardhura të ulëta.

✅ Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ

Vlerësim: I arritshëm me angazhim të qartë politikAnalizë:

• Mbështetja politike është e mundshme, sidomos nga komuniteti i biznesit që kërkon thjeshtësi dhe parashikueshmëri.
• Administrata tatimore ka përvojë në reforma fiskale, por kërkohet një plan tranzicioni për zbatim të suksesshëm.
• Trajnimet dhe përmirësimi i kapaciteteve teknike janë faktorë vendimtarë për suksesin e implementimit.

✅ Implementimi dhe Afati i Zbatimit

Vlerësim: I zbatueshëm në afat të mesëmAnalizë:

• Mund të hyjë në fuqi brenda një viti fiskal, nëse nis menjëherë me përgatitjet ligjore dhe administrative.
• Kërkohet një periudhë tranzicioni 6–12 muaj për përshtatjen e sistemit dhe aktorëve tatimpagues.
• Procesi i zbatimit mund të ndihmohet nga dixhitalizimi dhe përfshirja e platformave të raportimit elektronik.

✅ Ndikimi në Cilësinë e Bizneseve

Vlerësim: Përmirëson mjedisin konkurrues dhe eficiencënAnalizë:

• Lehtësimi i barrës administrative dhe qartësia në normë ndihmon bizneset të planifikojnë më mirë aktivitetin e tyre.
• Mjedisi më i favorshëm fiskal nxit formalizimin dhe rrit mundësitë për investime të reja.
• Mund të ndihmojë zhvillimin e sektorëve të rinj dhe të ndërmarrjeve të vogla e të mesme (NVM).

📊 Indeksi i Fizibilitetit: 3.2/5

📌 Përmbledhje e Vlerësimit Final

Kriteri	Vlerësim	Koment
Qartësia e Premtimit	✅	Premtim i qartë dhe i matshëm, me objektiva të thjeshtëzuar
Korniza Ligjore dhe Institucionale	⚠️	Kërkon reforma të thella në legjislacion dhe sistem administrativ
Mbështetja Buxhetore dhe Financimi	⚠️	Ka kosto fillestare, kërkon zgjerim të bazës dhe efikasitet fiskal
Ndikimi Ekonomik dhe Social	✅	Nxit biznesin dhe formalizimin, me rreziqe për pabarazi sociale
Vullneti Politik dhe Kapaciteti Adm.	✅	Mbështetje e mundshme, por kërkohet rritje kapacitetesh
Implementimi dhe Afati i Zbatimit	✅	I zbatueshëm në periudhë mesatare me tranzicion të planifikuar
Ndikimi në Cilësinë e Bizneseve	✅	Pozitiv për investime, formalizim dhe përmirësim të konkurrencës

Ky premtim është politikisht atraktiv dhe ekonomikisht stimulues për një pjesë të konsiderueshme të sektorit privat, veçanërisht për segmentin e mesëm të bizneseve.

Megjithatë, humbja fillestare e të ardhurave dhe rreziku i rritjes së pabarazisë kërkojnë masa shoqëruese për të garantuar fiskalitet të qëndrueshëm dhe drejtësi sociale.

Premtimi për taksimin e sheshtë 10% është i realizueshëm nëse mbështetet nga një plan i detajuar tranzicioni, ndryshime të strukturuara ligjore dhe një strategji për të ruajtur qëndrueshmërinë fiskale.

Ai paraqet përfitime të drejtpërdrejta për bizneset dhe formalizimin e ekonomisë, por ka nevojë për kujdes në menaxhimin e impakteve buxhetore dhe sociale për të ruajtur barazinë dhe eficiencën ekonomike

Indeksi i Fizibilitetit i Premtimit: “Përjashtimi i Bizneseve të Vogla nga TVSH dhe Tatimi mbi Fitimin”

✅ 1. Qartësia e Premtimit

Pesha në indeks: 10% | Vlerësim: 5/5

Analizë:Premtimi është i formuluar qartë dhe ka objektiva të matshëm:

• Përjashtimi i bizneseve të vogla nga tatimi mbi fitimin dhe TVSH.
• Mbështetje për zhvillimin dhe konkurrueshmërinë e sektorit të vogël privat.

Tregues matës:

• Numri i bizneseve të përjashtuara;
• Ndikimi në qarkullimin dhe fitimin e tyre;
• Ritmi i hapjes së bizneseve të reja pas zbatimit.

⚖️ 2. Korniza Ligjore dhe Institucionale

Pesha: 20% | Vlerësim: 2/5

Forca:

• Legjislacioni ekzistues mund të pësojë ndryshime për të përcaktuar pragun e përjashtimit, sipas nivelit të qarkullimit (siç është aplikuar më parë).

Pengesat:

• Ndryshimet ligjore kërkojnë miratim nga Kuvendi dhe koordinim me institucionet zbatuese (DPT, KLSH);
• Rreziku i abuzimit përmes ndarjes artificiale të bizneseve për të shmangur taksat.
• Nevoja për kontroll efektiv për të mos deformuar konkurrencën dhe për të parandaluar evazionin.

Rekomandim:Hartimi i një mekanizmi anti-abuzim dhe përcaktimi i qartë i kritereve të përjashtimit në ligj.

💶 3. Mbështetja Buxhetore dhe Financimi

Pesha: 20% | Vlerësim: 2/5

Kosto e mundshme:

• Bizneset e vogla përbëjnë rreth 83% të NIPT-ve aktive në Shqipëri.
• Përjashtimi nga tatimi mbi fitimin (15% për fitime > 14 mln lek) dhe TVSH-ja (>10 mln lek qarkullim) mund të ulë të ardhurat buxhetore me ~50–70 milionë euro/vit.

Mundësi kompensimi:

• Rritja e efikasitetit të mbledhjes në sektorët e mëdhenj.
• Zgjerimi i bazës tatimore për bizneset e mesme dhe të mëdha.
• Kursime në shpenzimet operative të administratës për ndjekjen e bizneseve të vogla.

📈 4. Ndikimi Ekonomik dhe Social

Pesha: 15% | Vlerësim: 4/5

Efekte pozitive:

• Ulje e barrës fiskale për mijëra biznese;
• Nxitje për vetëpunësim dhe formalizim në sektorin e vogël;
• Mbështetje për zhvillimin e ekonomisë lokale dhe rritje të punësimit informal drejt formalizimit.

Kufizime:

• Në mungesë të mbikëqyrjes, mund të krijojë konkurrencë të padrejtë me biznese të mesme që mbeten të tatueshme.

🏛️ 5. Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ

Pesha: 10% | Vlerësim: 4/5

Pozitiv:

• Masa ka mbështetje politike të lartë pasi është popullore dhe e drejtuar drejt një grupi të gjerë votuesish.
• Përvoja e mëparshme e implementimit ekziston (deri në vitin 2022 ishte aplikuar).

Kusht për sukses:

• Administrata tatimore duhet të përmirësojë sistemin e monitorimit dhe raportimit për të parandaluar përdorimin e kësaj lehtësie për shmangie fiskale.

⏱️ 6. Implementimi dhe Afati i Zbatimit

Pesha: 15% | Vlerësim: 5/5

Pozitiv:

• Masa mund të hyjë në fuqi brenda 6 muajve me miratim ligjor dhe rregullore të zbatimit.
• Nuk kërkon investime kapitale apo infrastrukturë të re – mbështetet te sistemet ekzistuese.

Përvoja pozitive:

• Aplikuar në mënyrë efektive më parë për periudha të caktuara, veçanërisht gjatë pandemisë.

🚀 7. Ndikimi në Cilësinë e Bizneseve

Pesha: 10% | Vlerësim: 3/5

Pozitiv:

• Lehtësimi fiskal mund të lejojë investim në cilësi dhe rritje të efikasitetit të bizneseve të vogla.

Pengesë:

• Mungesa e presionit tatimor mund të ulë nxitjen për përmirësim të menaxhimit dhe inovacionit në disa raste.

📊 Matrica e Vlerësimit të Fizibilitetit

Kriteri	Pesha	Vlerësim (1–5)	Pikë të ponderuara
Qartësia e Premtimit	10%	5	0.5
Korniza Ligjore dhe Institucionale	20%	2	0.4
Mbështetja Buxhetore dhe Financimi	20%	2	0.4
Ndikimi Ekonomik dhe Social	15%	4	0.6
Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ	10%	4	0.4
Implementimi dhe Afati i Zbatimit	15%	5	0.75
Ndikimi në Cilësinë e Bizneseve	10%	3	0.3
Totali i Pikëve të Ponderuara	100%		3.35 / 5

✅ Përfundim i Vlerësimit

📌 Indeksi i Fizibilitetit: 3.4 / 5Premtimi është i realizueshëm, por kërkon:

• Një qasje të kujdesshme ligjore dhe institucionale,
• Mbikëqyrje të fortë për të shmangur abuzimet,
• Strategji fiskale alternative për të kompensuar humbjen në të ardhurat buxhetore.

Ky vlerësim sugjeron që masa është e zbatueshme dhe politike e drejtë, por nuk duhet të jetë pa kushte.