Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin: “Transparenca e fondeve Europiane për fermerët shqiptarë”
1. Qartësia e Premtimit
📊 Vlerësimi: 4.9/5
🔹 Premtimi është qartësisht i strukturuar, me një qëllim të identifikueshëm: sigurimi i shpërndarjes së drejtë dhe të paanshme të fondeve të BE-së për bujqësinë, sidomos programet si IPARD.🔹 Përcaktohen edhe mjetet (kriteret e përzgjedhjes dhe eliminimi i ndikimeve politike), si dhe rezultatet e pritshme (qasja e barabartë dhe zhvillimi i qëndrueshëm), duke e bërë premtimin të matshëm dhe të gjykueshëm.🔹 Ka fokus të qartë mbi problemin aktual – mungesa e transparencës dhe ndikimi i interesave politike në shpërndarjen e fondeve.
2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️
📊 Vlerësimi: 4.5/5
🔹 Shqipëria ka pasur probleme të përsëritura me absorbimin dhe shpërndarjen e fondeve IPARD, ku burokracitë, kapaciteti i ulët institucional dhe ndikimet jo-teknike (politike ose klienteliste) kanë cenuar procesin.🔹 Mungesa e kriterieve të qarta të përzgjedhjes, mungesa e një sistemi të hapur të monitorimit, dhe akses i kufizuar për fermerët e vegjël dhe periferikë janë probleme të dokumentuara.🔹 Megjithatë, pjesë të administratës janë tashmë të përfshira në reforma që synojnë përmirësimin e këtij procesi, gjë që krijon një bazë për ndryshim.
3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️
📊 Vlerësimi: 4.4/5
🔹 Për të garantuar transparencë reale, nevojitet:
  • Rishikim dhe standardizim i kritereve të përzgjedhjes, të publikuara dhe të aksesueshme për të gjithë.
  • Digitalizim i aplikimeve dhe vlerësimeve, me gjurmë të qarta të vendimmarrjes.
  • Sisteme të pavarura të monitorimit dhe auditeve për të verifikuar zbatimin në terren.
  • Trajnim për fermerët dhe për administratën publike, për të reduktuar hapësirat për ndikime arbitrare.
    🔹 Këto masa kërkojnë një angazhim të qëndrueshëm politik dhe ndërinstitucional dhe mund të hasin rezistencë nga grupe me interesa të caktuara.
4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Nevojshme ⚠️
📊 Vlerësimi: 4.2/5
🔹 Financiarisht, premtimi nuk ka kosto të drejtpërdrejtë shumë të lartë për buxhetin kombëtar, pasi vetë fondet janë të huaja (nga BE).🔹 Por, kostoja institucionale është e konsiderueshme: për ngritjen e sistemit të transparencës, auditimit dhe trajnimeve.🔹 Burimet njerëzore dhe teknike (si sistemi digjital për aplikime, verifikime në terren dhe auditime të pavarura) kërkojnë investim fillestar dhe mbështetje të vazhdueshme.🔹 Megjithatë, investimi në transparencë përkthehet në rritje të besueshmërisë dhe të nivelit të absorbimit të fondeve, duke gjeneruar fitime neto afatgjata.
5. Ndikimi Ekonomik dhe Social
📊 Vlerësimi: 5/5
🔹 Zbatimi i drejtë dhe transparent i këtij premtimi do të çojë në:
  • Rritje të ndjeshme të aksesit në fonde nga fermerët e vegjël dhe në zonat e pazhvilluara.
  • Zhvillim më të barabartë rajonal të bujqësisë, duke reduktuar hendekun mes qendrave dhe periferive.
  • Besim më të madh në institucionet publike dhe në kapacitetin për të menaxhuar fondet e BE-së.
    🔹 Këto efekte do të kenë ndikim të rëndësishëm në stabilitetin ekonomik rural dhe rritjen e qëndrueshme të sektorit agro-ushqimor.
6. Afati i Zbatimit ⚠️
📊 Vlerësimi: 4.3/5
🔹 Procesi kërkon kohë për ngritjen e sistemit të ri të transparencës dhe krijimin e infrastrukturës digjitale dhe të mekanizmave mbikëqyrës të pavarur.🔹 Reformat mund të ndeshin pengesa administrative dhe politike, sidomos nëse preken interesa të konsoliduara.🔹 Një pjesë e masave mund të zbatohen brenda 1–2 vitesh, por funksionimi i plotë dhe me ndikim i sistemit kërkon një periudhë 3–5 vjeçare me vullnet të qëndrueshëm politik.
📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.5/5
Kategori
Vlerësim
Simboli
Qartësia e Premtimit
4.9
Situata Aktuale
4.5
⚠️
Masat për Zbatimin
4.6
⚠️
Kostoja dhe Financimi
4.2
⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social
5
Afati i Zbatimit
4.3
⚠️
Ky premtim është i rëndësishëm dhe shumë i nevojshëm për sektorin bujqësor shqiptar, veçanërisht për të rritur besimin dhe aksesin në fondet IPARD.
Ndërhyrja për transparencë dhe shpërndarje të drejtë është e realizueshme, por kërkon masa të strukturuara, koordinim institucional dhe vullnet politik të qëndrueshëm.
Ndikimi i pritshëm është shumë pozitiv në planin social dhe ekonomik, veçanërisht për fermerët e vegjël dhe zonat më të varfra të vendit.
Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Përkrahjen e Zhvillimit të Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural”
Premtimet
Nr
Përmbajtja
1
Subvencionimi i Sektorit Bujqësor: Dedikimi i një pjesë të buxhetit (rreth 5%) për mbështetje direkte për fermerët, me fokus të veçantë në subvencionimin për arritjen e nivelit të konkurrencës me vendet e rajonit.
2
Pronësia e Tokës: Zgjidhja e çështjes së pronësisë së tokës për të siguruar bazën e zhvillimit të qëndrueshëm të bujqësisë dhe për të mundësuar zbatimin e politikave zhvillimore.
1. Qartësia e Premtimeve
📊 Vlerësim: 4.9/5
Premtimet janë të qarta dhe të drejtpërdrejta, duke përfshirë dy elementë të rëndësishëm: subvencionimin e fermerëve për t’u përballur me konkurrencën dhe sigurimin e pronësisë së tokës. Ky është një hap i nevojshëm për rritjen e qëndrueshmërisë dhe konkurueshmërisë së bujqësisë shqiptare në nivelin rajonal dhe ndërkombëtar.
2. Gjendja Aktuale dhe Nevoja Sociale
📊 Vlerësim: 4.8/5
  • Subvencionimi i bujqësisë është një nevojë e domosdoshme për të rritur konkurrencën dhe për të mbështetur fermerët shqiptarë të cilët ndodhen përballë një konkurrencë të ashpër nga rajoni, veçanërisht në prodhimin e bujqësisë organike dhe produkteve të certifikuara.
  • Çështja e pronësisë së tokës ka qenë një pengesë për zhvillimin e qëndrueshëm të bujqësisë, pasi pa një status të qartë të pronësisë, fermerët nuk mund të investojnë dhe të zhvillojnë më tej bujqësinë e tyre.
3. Masat për Zbatim
📊 Vlerësim: 4.6/5
Masa
Zbatueshmëri
Komente
Dedikimi i një pjesë të buxhetit për subvencionimin e fermerëve
Ky subvencionim i drejtpërdrejtë është një masë që do të mundësojë rritjen e konkurueshmërisë dhe do të ndihmojë fermerët të përballojnë vështirësitë ekonomike.
Zgjidhja e çështjes së pronësisë së tokës
Zgjidhja e problemit të pronësisë është thelbësore për sigurimin e stabilitetit në sektorin bujqësor, duke i dhënë fermerëve mundësinë për të zhvilluar politikat e qëndrueshme zhvillimore.
4. Kostoja dhe Burimet
📊 Vlerësim: 4.7/5
Kostoja e Zbatimit dhe Burimet e Nevojshme:
  • Subvencionimi i fermerëve kërkon një dedikim të konsiderueshëm të burimeve buxhetore, rreth 5% të buxhetit të shtetit, që do të mbështesë bujqësinë dhe do të rrisë konkurrencën, por gjithashtu mund të ketë presion mbi buxhetin e shtetit.
  • Zgjidhja e çështjes së pronësisë kërkon investime të mëdha në sistemin e regjistrimit të pronës dhe zbatimin e legjislacionit për të garantuar të drejtat e pronarëve dhe fermerëve, si dhe për të siguruar qasjen në financim dhe investime.
5. Ndikimi Ekonomik dhe Social
📊 Vlerësim: 5/5
Kategoria
Ndikimi
Rritja e konkurueshmërisë dhe zhvillimi i qëndrueshëm
Subvencionimi i fermerëve do të kontribuoni në rritjen e konkurueshmërisë dhe në përmirësimin e të ardhurave të fermerëve, duke i mundësuar atyre të përballojnë sfidat e tregut të brendshëm dhe të jashtëm.
Stabiliteti dhe investimet në bujqësi
Zgjidhja e pronësisë së tokës do të sjellë një ambjent më të qëndrueshëm dhe do të nxisë investime afatgjata në sektorin e bujqësisë.
Ndihma për zhvillimin rural
Përkrahja financiare për bujqësinë do të sjellë përfitime të drejtpërdrejta edhe për zonat rurale, duke përmirësuar jetesën dhe mundësitë e punësimit për banorët e këtyre zonave.
6. Afati i Zbatimit
📊 Vlerësim: 4.8/5
Masa
Afat
Dedikimi i një pjesë të buxhetit për subvencionimin e fermerëve
12 – 24 muaj
Zgjidhja e çështjes së pronësisë së tokës
24 – 36 muaj
7. Vlerësimi Përfundimtar
📊 Vlerësim: 4.8/5
Premtimi për përkrahjen e zhvillimit të bujqësisë dhe zhvillimit rural është i domosdoshëm për përmirësimin e qëndrueshmërisë ekonomike të sektorit bujqësor dhe për rritjen e mundësive të punësimit në zonat rurale. Subvencionimi i sektorit bujqësor dhe zgjidhja e çështjes së pronësisë së tokës janë hapa të rëndësishëm për rritjen e konkurrencës dhe investimeve, duke siguruar një të ardhme më të qëndrueshme dhe zhvillim të qëndrueshëm për Shqipërinë.
Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Sigurimin e Prodhimit dhe Përdorimin e Teknologjive të Reja në Bujqësi”
Premtimet
Nr
Përmbajtja
1
Fabrika e Inputeve Bujqësore: Krijimi i një fabrike për prodhimin e plehrave kimikë dhe preparateve bujqësore, me çmime të ulëta dhe në përputhje me standardet e BE-së.
2
Menaxhimi i Riskut nga Fatkeqësitë Natyrore: Sigurimi i produkteve bujqësore nga rreziqet natyrore si përmbytjet, breshëri dhe thatësira përmes sigurimeve dhe masave mbështetëse të shtetit.
3
Konsolidimi i Praktikave të Mira Bujqësore (GAP dhe HACCP): Nxitja e certifikimeve për Praktikat e Mira Bujqësore dhe standardet e sigurisë ushqimore për rritjen e mundësive të eksportit të produkteve organike dhe të certifikuara.
1. Qartësia e Premtimeve
📊 Vlerësim: 4.8/5
Premtimet janë të qarta dhe konkrete, duke synuar sigurimin e një infrastrukture të qëndrueshme dhe mbështetje për zhvillimin e sektorit bujqësor në Shqipëri. Krijimi i një fabrike të inputeve bujqësore, menaxhimi i riskut natyror dhe konsolidimi i praktika të mira janë masat që mund të kenë ndikim të drejtpërdrejtëpërmirësimin e cilësisë dhe rendimentit të bujqësisë shqiptare.
2. Gjendja Aktuale dhe Nevoja Sociale
📊 Vlerësim: 4.7/5
  • Inputet bujqësore të përballueshme dhe cilësore janë një nevojë e madhe për fermerët shqiptarë, duke pasur parasysh se shumë prej tyre janë të varur nga plehrat kimikë dhe preparatet nga tregu i jashtëm që shpesh kanë çmime të larta dhe standarde të ndryshme nga ato të BE-së.
  • Risku nga fatkeqësitë natyrore është një sfidë e vazhdueshme për sektorin bujqësor, dhe një skemë sigurimi për fermerët është një nevojë emergjente për të siguruar që ata të kenë mundësi për të kompensuar humbjet.
  • Praktikat e Mira Bujqësore janë një mundësi për të përmirësuar cilësinë e produkteve dhe për të rritur mundësitë e eksportit, duke siguruar që prodhimet bujqësore të jenë konform me kërkesat ndërkombëtare.
3. Masat për Zbatim
📊 Vlerësim: 4.6/5
Masa
Zbatueshmëri
Komente
Krijimi i Fabrikës së Inputeve Bujqësore
Krijimi i kësaj fabrike është një masë që mund të sigurojë inpute bujqësore të përballueshme dhe të kualitetit të lartë, si dhe të redukojë varësinë nga importet.
Sigurimi i Produkteve Bujqësore nga Fatkeqësitë Natyrorë
Implementimi i një skeme sigurimi për rreziqet natyrore do të ndihmojë në reduktimin e humbjeve të fermerëve, duke i dhënë mundësi atyre të rimbursojnë humbjet dhe të sigurojnë qëndrueshmëri.
Nxitja e Certifikimeve për Praktikat e Mira Bujqësore
Mbështetje për certifikimin e praktikave të mira bujqësore do të rrisë besueshmërinë dhe eksportet, duke u fokusuar në produkte organike dhe me standardet më të larta për sigurinë ushqimore.
4. Kostoja dhe Burimet
📊 Vlerësim: 4.7/5
Kostoja e Zbatimit dhe Burimet e Nevojshme:
  • Krijimi i fabrikës së inputeve bujqësore kërkon një investim të shumë të madh në infrastrukturë dhe pajisje, por do të mundësojë uljen e çmimeve dhe do të përmirësojë furnizimin me inpute të nevojshme për bujqësinë.
  • Skema e sigurimeve për fermerët mund të ketë një kosto fillestare, por do të mbështesë sektorin dhe do të ndihmojë në mbajtjen e qëndrueshmërisë ekonomike të fermerëve në periudha të fatkeqësive natyrore.
  • Nxitja e certifikimeve kërkon investime në trajnime dhe mbështetje për fermerët, por mund të paguhet me mundësitë e eksportit të produkteve që janë të certifikuara dhe të kërkuara ndërkombëtarisht.
5. Ndikimi Ekonomik dhe Social
📊 Vlerësim: 5/5
Kategoria
Ndikimi
Rritja e efikasitetit në prodhimin bujqësor
Krijimi i fabrikës dhe ulja e çmimeve të inputeve do të përmirësojë efikasitetin e prodhimit bujqësor, duke ndihmuar fermerët të kenë një kosto më të ulët dhe të prodhojnë produkte më të lira dhe më cilësore.
Sigurimi i fermerëve nga rreziqet natyrore
Sigurimi i fermerëve do të kontribuoni në përmirësimin e sigurisë dhe qëndrueshmërisë së sektorit bujqësor dhe do të ulë ndikimin e fatkeqësive natyrore në jetën e fermerëve.
Rritja e mundësive të eksportit
Certifikimi i praktikave të mira bujqësore do të nxisë mundësitë e eksportit, veçanërisht për produkte organike dhe të certifikuara, duke i mundësuar një shtrirje të gjerë në tregjet ndërkombëtare.
6. Afati i Zbatimit
📊 Vlerësim: 4.7/5
Masa
Afat
Krijimi i fabrikës së inputeve bujqësore
12 – 24 muaj
Implementimi i skemës së sigurimeve për fermerët
6 – 12 muaj
Nxitja e certifikimeve për praktikat e mira bujqësore
6 – 12 muaj
7. Vlerësimi Përfundimtar
📊 Vlerësim: 4.8/5
Premtimi për sigurimin e prodhimit dhe përdorimin e teknologjive të reja është shumë i rëndësishëm për përmirësimin e sektorit bujqësor, duke përfshirë fabrikimin e inputeve bujqësore të cilësisë së lartë dhe çmimeve të përballueshme, sigurimin e fermerëve nga fatkeqësitë natyrore, dhe rritjen e mundësive të eksportit përmes praktikave të mira bujqësore.
Kjo paketë masash është e kompletuar dhe e domosdoshme për zhvillimin e qëndrueshëm të bujqësisë në Shqipëri.
Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Përmirësimin e Infrastrukturës dhe Shërbimeve Bujqësore”
Premtimet
Nr
Përmbajtja
1
Bordi Kombëtar i Kullimit dhe Vaditjes: Krijimi i Bordit për të marrë përgjegjësinë për sistemet e kullimit dhe vaditjes, përfshirë riparimin e digave dhe pastrimin e kanaleve.
2
Investime në Infrastrukturën Bujqësore: Investime në stafin e këshilluesve bujqësorë, për trajnimin e tyre mbi skemat kombëtare dhe fondet IPARD, si dhe për ofrimin e mbështetjes për fermerët për aplikimin e fondeve dhe zhvillimin e planeve të biznesit.
3
Bashkëpunimi Ndërmjet UBT dhe QTTB-ve: Nxitja e kërkimit shkencor dhe aplikimin e teknologjive të reja në bujqësi përmes bashkëpunimit ndërmjet Universitetit Bujqësor të Tiranës dhe Qendrave Teknike Bujqësore.
1. Qartësia e Premtimeve
📊 Vlerësim: 4.7/5
Premtimet janë të qarta dhe të realizueshme, duke u fokusuar në përmirësimin e infrastrukturës bujqësore dhe në mbështetje të fermerëve dhe institucioneve bujqësore. Ato kanë një orientim strategjik për të përmirësuar menaxhimin e resurseve ujore dhe për të përforcuar kapacitetet e kërkimit shkencor në bujqësi, që është thelbësor për zhvillimin e këtij sektori.
2. Gjendja Aktuale dhe Nevoja Sociale
📊 Vlerësim: 4.5/5
  • Sistemet e kullimit dhe vaditjes në Shqipëri janë shpesh të neglizhuara dhe kërkojnë një mirëmbajtje më të mirë dhe rinovim për të siguruar produktivitetin dhe qëndrueshmërinë e bujqësisë.
  • Mbështetje për fermerët në aspektin e aplikimit për fonde dhe zhvillimin e planeve të biznesit është e nevojshme për të ndihmuar ata të përfitojnë nga mundësitë e ofruara nga IPARD dhe skemat kombëtare.
  • Bashkëpunimi ndërmjet universiteteve dhe qendrave teknike bujqësore mund të nxisë rritjen e përdorimit të teknologjive të reja që janë thelbësore për përmirësimin e rendimentit dhe cilësisë së prodhimeve bujqësore.
3. Masat për Zbatim
📊 Vlerësim: 4.6/5
Masa
Zbatueshmëri
Komente
Krijimi i Bordit Kombëtar të Kullimit dhe Vaditjes
Kjo masë është kritike për të menaxhuar resurset ujore dhe për të siguruar që fermerët të kenë akses të qëndrueshëm në ujë për vaditje.
Investime në infrastrukturën bujqësore dhe trajnimin e këshilluesve
Ky hap është thelbësor për të përmirësuar aftësitë e fermerëve dhe për t’i mundësuar atyre të aplikojnë për fonde të dedikuara për zhvillimin e bujqësisë.
Bashkëpunimi ndërmjet UBT dhe QTTB-ve
Ky bashkëpunim do të nxisë përdorimin e teknologjive inovative dhe kërkimin shkencor, duke përmirësuar praktikën dhe teknikat bujqësore në Shqipëri.
4. Kostoja dhe Burimet
📊 Vlerësim: 4.7/5
Kostoja e Zbatimit dhe Burimet e Nevojshme:
  • Krijimi i Bordit Kombëtar të Kullimit dhe Vaditjes mund të kërkojë burime financiare për rinovimin e digave dhe pastrimin e kanaleve, por ky investim mund të shpërblehet me përmirësimin e efikasitetit të ujitjes dhe rritjen e prodhimit bujqësor.
  • Investimet në këshilluesit bujqësorë dhe zhvillimin e planeve të biznesit mund të kenë një kosto fillestare, por ato janë të nevojshme për të siguruar që fermerët të kenë mundësi të përdorin skemat financiare të shtetit dhe të BE-së.
  • Bashkëpunimi ndërmjet UBT dhe QTTB-ve mund të kërkojë një investim të moderuar në kërkimin shkencor dhe zhvillimin e teknologjive, por do të paguhet me përmirësimin e përdorimit të teknologjisë në bujqësi dhe zbatimin e praktikave të qëndrueshme.
5. Ndikimi Ekonomik dhe Social
📊 Vlerësim: 5/5
Kategoria
Ndikimi
Rritja e efikasitetit në menaxhimin e ujit
Investimi në pastrimin e kanaleve dhe riparimin e digave do të sigurojë një menaxhim më të mirë të burimeve ujore, duke përmirësuar mundësitë e ujitjes për fermerët dhe rritur produktivitetin.
Mbështetje për fermerët dhe përdorimi i fondeve
Investimet në mbështetje dhe trajnime për fermerët do të ndihmojnë në rritjen e mundësive për të aplikuar për fonde dhe për të përmirësuar konkurrencën e produkteve bujqësore shqiptare në tregun ndërkombëtar.
Zhvillimi i teknologjive bujqësore
Bashkëpunimi midis UBT dhe QTTB-ve do të nxisë aplikimin e teknologjive inovative, duke përmirësuar efikasitetin dhe qëndrueshmërinë e sektorit bujqësor dhe duke mundësuar përdorimin e metodave më të avancuara.
6. Afati i Zbatimit
📊 Vlerësim: 4.6/5
Masa
Afat
Krijimi i Bordit Kombëtar të Kullimit dhe Vaditjes
6 – 12 muaj
Investimet në infrastrukturën bujqësore dhe trajnimin e këshilluesve
12 – 24 muaj
Bashkëpunimi ndërmjet UBT dhe QTTB-ve
12 – 24 muaj
7. Vlerësimi Përfundimtar
📊 Vlerësim: 4.7/5
Premtimi për përmirësimin e infrastrukturës dhe shërbimeve bujqësore është shumë i rëndësishëm për zhvillimin e sistemeve të vaditjes dhe kullimit që janë të nevojshme për përmirësimin e rendimentit bujqësor.
Mbështetja e këshilluesve bujqësorë dhe bashkëpunimi me Universitetin Bujqësor dhe Qendrat Teknike do të nxisin përdorimin e teknologjive të avancuara dhe do të kontribuoni në transformimin e sektorit bujqësor në Shqipëri.
Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Kooperimin dhe Formimin e Shoqërive të Bashkëpunimit Bujqësor (SHBB)”
Premtimet
Nr
Përmbajtja
1
Ngritja e grupeve të punës për nxitjen e bashkëpunimit të fermerëve dhe formimin e SHBB-ve për të adresuar problemet e parcelave të vogla dhe për të lehtësuar proceset e grumbullimit, përpunimit dhe marketingut.
2
Politikat fiskale do të inkurajojnë kooperimin duke hequr tatimin mbi fitimin dhe duke subvencionuar SHBB-të që bashkëpunojnë për përpunimin dhe marketingun e produkteve.
3
Kontroll i fortë i pikave të grumbullimit dhe furnizimi me dhoma frigoriferike për fermerët me çmime të ulëta.
4
Mbështetje për fermerët, duke u mundësuar atyre kontrata të drejtpërdrejta me institucionet shtetërore për blerjen e prodhimeve dhe barazimin e TVSH-së për shitjet nga fermerët dhe grumbulluesit.
1. Qartësia e Premtimeve
📊 Vlerësim: 5/5
Premtimet janë të qarta dhe të orientuara për realizim, duke synuar të përmirësojnë kooperimin midis fermerëve dhe të lehtësojnë proceset e grumbullimit dhe përpunimit të prodhimeve bujqësore. Politikat fiskale janë të konceptuara për të reduktuar barrierat që ndalojnë bashkëpunimin dhe për të mundësuar një treg më të organizuar dhe të qëndrueshëm për prodhuesit e vegjël.
2. Gjendja Aktuale dhe Nevoja Sociale
📊 Vlerësim: 4.5/5
  • Bujqësia shqiptare ka një strukturë të fragmentuar, me një numër të madh fermerësh të vegjël që operojnë në parcelat e vogla dhe kanë vështirësi për të menaxhuar prodhimin dhe marketingun në mënyrë efikase.
  • Kooperativa bujqësore ka pasur një histori të përpjekjeve të pasuksesshme, për shkak të mangësive në mbështetje dhe organizim.
  • Me këtë iniciativë, qeveria mund të adresojë problemet e grumbullimit dhe përpunimit, dhe të ofrojë përfitime fiskale që do të ndihmojnë për rritjen e efikasitetit të sektorit dhe përmirësimin e kushteve të punës për fermerët.
3. Masat për Zbatim
📊 Vlerësim: 4.6/5
Masa
Zbatueshmëri
Komente
Ngritja e grupeve të punës dhe formimi i SHBB-ve
Iniciativa e ngritjes së grupeve të punës është e nevojshme për të stimuluar bashkëpunimin dhe ndihmuar fermerët të organizohen më mirë dhe të adresojnë sfidat e përbashkëta.
Politikat fiskale dhe subvencionimi i SHBB-ve
Kjo masë do të reduktuar kostot për kooperativat dhe do të stimulojë rritjen e bashkëpunimit midis fermerëve, duke ndihmuar në rritjen e rendimentit dhe konkurrencës së sektorit bujqësor.
Kontroll i pikave të grumbullimit dhe dhomat frigoriferike
Kjo masë do të përmirësojë kushtet e grumbullimit dhe ruajtjes së produkteve bujqësore dhe do të reduktuar humbjet dhe shpenzimet e panevojshme për fermerët.
Mbështetje për kontrata me institucionet shtetërore dhe barazimi i TVSH-së
Iniciativa për kontrata të drejtpërdrejta do të ofrojë mundësi për stabilitet ekonomik dhe mbështetje për fermerët, ndërsa barazimi i TVSH-së do të përmirësojë konkurrencën dhe do të stimulojë tregtimin.
4. Kostoja dhe Burimet
📊 Vlerësim: 4.5/5
Kostoja e Zbatimit dhe Burimet e Nevojshme:
  • Subvencionimi i SHBB-ve dhe mbështetje fiskale mund të sjellë një ngarkesë për buxhetin shtetëror, por do të mundësojë rritjen e prodhimit dhe përpunimit bujqësor, duke reduktuar varësinë nga importet dhe duke përmirësuar bilancin tregtar.
  • Kontrolli i pikave të grumbullimit dhe investimi në dhoma frigoriferike kërkon një investim fillestar, por ky investim mund të ulë humbjet e prodhimeve dhe të përmirësojë cilësinë e produkteve bujqësore që shiten.
  • Mbështetje për kontratat e drejtpërdrejta dhe barazimi i TVSH-së mund të ndihmojë për të rritur transparencën dhe përmirësuar marrëdhëniet e tregut, ndërsa do të kërkojë monitorim të kujdesshëm për të siguruar që masat të zbatohet siç është planifikuar.
5. Ndikimi Ekonomik dhe Social
📊 Vlerësim: 5/5
Kategoria
Ndikimi
Rritja e kooperativave bujqësore
Rritja e kooperativave mund të ndihmojë në përmirësimin e produktivitetit dhe nxitjen e zhvillimit të qëndrueshëm në sektorin bujqësor, duke reduktuar varësinë nga importet dhe duke krijuar mundësi për punësim dhe zhvillim lokal.
Përmirësimi i kushteve për fermerët
Kjo masë do të ofrojë mbështetje për fermerët, duke i mundësuar atyre të kanë një treg më të organizuar dhe të mundësojë një rritje të të ardhurave.
Rritja e efikasitetit të sektorit bujqësor
✅ Me nxitjen e bashkëpunimit dhe mbështetje fiskale, fermerët mund të kenë mundësi për përmirësimin e efikasitetit, duke ulur kostot dhe rritur rendimentin e produkteve të tyre.
6. Afati i Zbatimit
📊 Vlerësim: 4.7/5
Masa
Afat
Ngritja e grupeve të punës dhe formimi i SHBB-ve
12 – 18 muaj
Politikat fiskale dhe subvencionimi i SHBB-ve
6 – 12 muaj
Kontrolli i pikave të grumbullimit dhe furnizimi me dhoma frigoriferike
12 – 24 muaj
Mbështetje për kontratat e drejtpërdrejta dhe barazimi i TVSH-së
6 – 12 muaj
7. Vlerësimi Përfundimtar
📊 Vlerësim: 4.7/5
Premtimi për kooperimin dhe formimin e SHBB-ve është një hap i rëndësishëm për përmirësimin e sektorit bujqësor dhe përforcimin e marrëdhënieve të tregut. Kjo do të kontribuoni në rritjen e efikasitetit dhe produktivitetit, duke ofruar mundësi për fermerët dhe kooperativat bujqësore që të operojnë më efektivisht dhe të përmirësojnë kushte ekonomike dhe sociale për ata që janë pjesë e këtij sektori
Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Mbështetje për Industrinë Agro-Përpunuese dhe Bujqësinë”
  1. Qartësia e Premtimit
    📊 Vlerësimi: (4.6/5)
Premtimi është shumë i qartë dhe konkret, duke ofruar një sërë masash të drejtpërdrejta për mbështetje të industrisë agro-përpunuese dhe bujqësisë. Masat përfshijnë:
  • Subvencionimi për Sipërmarrjet e Reja: Kjo masë përqendrohet në mbështetje financiare për bizneset që përdorin lëndë të parë vendase deri në 70%.
  • Laboratorë të Akredituar për Sigurinë Ushqimore: Ndihmon për të rritur sigurinë dhe besueshmërinë e produkteve të përpunuara dhe për lehtësimin e eksporteve.
  • Unifikimi i Legjislacionit me BE: Shpejtimi i procesit për përafrimin e ligjeve shqiptare me ato të BE për të mundësuar investime të huaja.
  • Rinegocimi i Kuotave të Eksportit të Peshkut: Kjo do të rrisë mundësitë për eksportin e produkteve të peshkut.
  • Heqja e Taksës për Mishin: Heqja e taksës për mishin do të përmirësojë konkurrencën dhe do të mbështesë sektorin e blegtorisë vendase.
🔹 Dobësi: Premtimi është shumë i qartë, por mund të ketë nevojë për më shumë detaje rreth burimeve financiare dhe mënyrës së implementimit të masave.
  1. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️
    📊 Vlerësimi: (4.1/5)
  • Subvencionimi për Sipërmarrjet e Reja: Industria agro-përpunuese dhe bujqësia hasin ende shumë vështirësi në përdorimin e lëndës së parë vendase për shkak të çmimeve të larta dhe mungesës së teknologjisë për përpunimin efikas.
  • Laboratorë të Akredituar për Sigurinë Ushqimore: Ka një mungesë të laboratorëve të akredituar dhe të besueshëm që mund të garantojnë standardet e sigurisë ushqimore, duke penguar eksportet.
  • Unifikimi i Legjislacionit me BE: Procesi i përafrimit të legjislacionit është i ngadaltë dhe shpesh pengohet nga kundërshtimet lokale.
  • Rinegocimi i Kuotave të Eksportit të Peshkut: Tregu i peshkut është ende i vogël dhe i paorganizuar, duke u përballur me vështirësi për të konkurruar në tregjet ndërkombëtare.
  • Heqja e Taksës për Mishin: Rritja e konkurrencës mund të rrisë cilësinë dhe produktivitetin e sektorit të blegtorisë, por gjithashtu mund të krijojë ndihmë për importet, duke minuar përpjekjet për zhvillimin e sektorit vendas.
🔹 Problemet thelbësore:
  • Mungesa e lëndës së parë të kualitetit të lartë dhe i kostos së lartë për përpunim.
  • Niveli i ulët i investimeve në bujqësi dhe në sektorin e përpunimit të ushqimit.
  • Përshtatja e ngadaltë e legjislacionit shqiptar me standardet e BE-së.
  • Mungesa e konkurrencës dhe i rregullimeve të duhura për eksportin e peshkut.
  1. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit
    📊 Vlerësimi: (4.4/5)
  • Subvencionimi për Sipërmarrjet e Reja: Krijimi i një fondi mbështetës për sipërmarrjet e reja dhe rritja e mbështetjes për përdorimin e teknologjive të përparuara për përpunimin e ushqimit dhe bulmetit.
  • Laboratorë të Akredituar për Sigurinë Ushqimore: Krijimi i partneriteteve ndërkombëtare për ngritjen e laboratorëve të akredituar dhe investime në sistemet e monitorimit të sigurisë ushqimore.
  • Unifikimi i Legjislacionit me BE: Krijimi i një plani të qartë dhe të strukturuar për përafrimin e legjislacionit shqiptar me atë të BE-së, me angazhim të autoriteteve kombëtare dhe ndërkombëtare.
  • Rinegocimi i Kuotave të Eksportit të Peshkut: Bashkëpunim i fortë me organizatat ndërkombëtare dhe autoritetet e BE-së për të siguruar mundësi të mëdha për eksportin e peshkut të përpunuar.
  • Heqja e Taksës për Mishin: Implementimi i një strategjie për mbështetje të sektorit të blegtorisë dhe nxitjen e zhvillimit të tij përmes granteve dhe ndihmës financiare.
🔹 Masat konkrete:
  • Ndihmë për sipërmarrjet e reja në formë subvencionesh dhe granteve.
  • Krijimi i partneriteteve ndërkombëtare për laboratorë dhe sigurinë ushqimore.
  • Angazhimi i autoriteteve për një proces më të shpejtë të përafrimit të legjislacionit.
  • Organizimi i takimeve dhe negocimeve për kuotat e eksportit të peshkut.
  • Rishikimi i politikave të taksave për mishin për të mbështetur sektorin e blegtorisë.
  1. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️
    📊 Vlerësimi: (4.3/5)
  • Subvencionimi për Sipërmarrjet e Reja: Kostoja mund të arrijë deri në 30-40 milionë euro për 5 vitet e ardhshme për mbështetje të sipërmarrjeve të reja dhe grante për teknologji të përparuara.
  • Laboratorë të Akredituar për Sigurinë Ushqimore: Krijimi i laboratorëve mund të kërkojë një investim të konsiderueshëm nga 10-15 milionë euro.
  • Unifikimi i Legjislacionit me BE: Kostoja e implementimit të ndryshimeve ligjore dhe adaptimit të legjislacionit mund të jetë deri në 5-10 milionë euro.
  • Rinegocimi i Kuotave të Eksportit të Peshkut: Kostoja e mundshme e rinegocimit dhe përmirësimit të infrastrukturës për peshk mund të arrijë deri në 15 milionë euro.
  • Heqja e Taksës për Mishin: Kostoja për humbjen e të ardhurave nga heqja e taksës është e vështirë të matet, por ndihma financiare për blegtorinë mund të arrijë deri në 5-10 milionë euro.
🔹 Burime të mundshme financimi:
  • Fonde të BE-së për zhvillimin e sektorëve agro-përpunues dhe mbështetje të inovacionit.
  • Fondi i Zhvillimit të Bujqësisë dhe Infrastruktura për ndihmën e investimeve të nevojshme.
  • Partneritete Publiko-Private për ndihmën e laboratorëve të sigurisë ushqimore dhe përmbushjen e standardeve.
  1. Ndikimi Ekonomik dhe Social
    📊 Vlerësimi: (4.7/5)
  • Ndikimi Ekonomik: Përmirësimi i industrisë agro-përpunuese dhe bujqësisë do të nxisë rritjen e PBB-së përmes rritjes së eksportit dhe përpunimit të produkteve vendase. Kjo gjithashtu do të rrisë konkurencën dhe do të ulë varësinë nga importet.
  • Ndikimi Social: Mbështetje për sektorin e blegtorisë dhe agro-përpunimit do të krijojë mundësi të reja pune dhe do të ndihmojë në përmirësimin e kushteve të jetesës në zonat rurale.
🔹 Ndikimi i mundshëm:
  • Rritja e eksporteve dhe përpunimi i produkteve të brendshme do të kontribuojnë në zhvillimin ekonomik dhe stabilizimin e tregut të brendshëm.
  • Mundësi më të mira punësimi për punonjësit e sektorëve të bujqësisë dhe përpunimit të ushqimit.
  1. Afati i Zbatimit ⚠️
    📊 Vlerësimi: (4.2/5)
  • Faza 1 (2025-2026): Implementimi i subvencioneve për sipërmarrjet e reja dhe ngritja e laboratorëve të akredituar.
  • Faza 2 (2027-2028): Përfundimi i negocimit të kuotave të eksportit të peshkut dhe përafrimi i ligjeve me BE.
  • Faza 3 (2029-2030): Monitorimi i ndikimeve dhe zhvillimi i sektorëve të agro-përpunimit dhe blegtorisë.
🔹 Sfida kryesore:
  • Koordinimi ndërinstitucional dhe sigurimi i fondeve të mjaftueshme për implementimin në kohë të masave dhe programeve të mbështetjes.
  1. Rrezikshmëria dhe Mundësitë ⚠️
    📊 Vlerësimi: (4.0/5)
Rrezikshmëria:
  • Mungesa e Investimeve të Mjaftueshme: Një rrezik kryesor është pamundësia për të tërhequr investimet e nevojshme për të mbështetur masa të tilla si ngritja e laboratorëve të akredituar dhe subvencionimi për sipërmarrjet e reja.
  • Vështirësitë në Implementimin e Ligjit: Rreziku që procesi i përafrimit të legjislacionit me BE të ndodhi ngadalë dhe të pengojë mundësitë për eksport dhe investime të huaja.
  • Ndikimi i Kushtetueshëm për Sektorin Bujqësor: Problemet e vazhdueshme në sektorin e blegtorisë, duke përfshirë çmimet e larta dhe mungesën e infrastrukturës, mund të pengojnë efektet e masave mbështetëse.
Mundësitë:
  • Rritja e Konkurencës dhe Diversifikimi i Eksporteve: Heqja e taksave dhe mbështetja për automatizimin dhe rinovimin e makinerive do të mundësojë përmirësimin e cilësisë dhe rritjen e efikasitetit në prodhim.
  • Rritja e Pjesëmarrjes në Tregjet Ndërkombëtare: Promovimi i produkteve “Made in Albania” dhe rritja e kuotave për eksportin e peshkut mund të hapin mundësi të reja për integrimin e produkteve të bujqësisë dhe ushqimit në tregjet globale.
  • Zhvillimi i Infrastrukturës dhe Teknologjive të Reja: Automatizimi dhe rinovimi i makinerive mund të nxisin zhvillimin e një infrastrukture më të sofistikuar dhe konkurruese për bujqësinë dhe agro-përpunimin.
🔹 Rrezikshmëria e mundshme:
  • Vështirësitë financiare dhe vonesat në implementimin e masave mbështetëse mund të ndalojnë përparimin e projektit.
  • Ngadalësimi i procedurave të licencimit dhe rregullimit mund të shkaktojë vonesa të mëdha.
🔹 Mundësitë e mundshme:
  • Mundësitë për zhvillim të sektorëve të agro-përpunimit dhe bujqësisë janë të mëdha, nëse këto masa mbështetëse realizohen me sukses.
  • Rritja e konkurrencës dhe cilësisë do të ndihmojë në rritjen e përqindjes së produkteve shqiptare që arrijnë standardet ndërkombëtare.
📊 Vlerësimi Përfundimtar: 4.3/5
Premtimi për mbështetje të industrisë agro-përpunuese dhe bujqësisë është një hap i rëndësishëm për zhvillimin e qëndrueshëm të sektorëve kyç të ekonomisë shqiptare. Ai ka një potencial të madh për të rritur konkurrencën, për të mbështetur sipërmarrjet e reja, dhe për të rritur mundësitë për eksportin e produkteve shqiptare në tregjet ndërkombëtare.
Megjithatë, ka disa sfida që duhen kapërcyer, si mungesa e investimeve të mjaftueshme, ngadalësimi i implementimit të ligjeve, dhe nevoja për përmirësimin e infrastrukturës.
Nëse zbatohen me sukses masat e propozuara, ky program mund të ketë një ndikim të jashtëzakonshëm në rritjen e ekonomisë dhe përmirësimin e kushteve të jetesës për fermerët dhe punonjësit e bujqësisë.
Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Fuqizimi i Konkurrencës dhe Lufta kundër Korrupsionit”
Ky premtim fokusohet në dy elemente kyçe: rritjen e konkurrencës në sektorin bujqësor dhe luftën kundër korrupsionit, të cilat janë të lidhura ngushtësisht me zhvillimin e qëndrueshëm dhe të barabartë të ekonomisë. Fuqizimi i konkurrencës dhe zbatimi i masave kundër korrupsionit janë të rëndësishme për të siguruar një mjedis të drejtë dhe të ndershëm që do të nxisë zhvillimin e sektorit bujqësor dhe do të kontribuoni në një ekonomi më efikase dhe transparente.
  1. Qartësia e Premtimit
Premtimi është i qartë dhe i matshëm:
  • Rritja e konkurrencës: Rritja e konkurrencës mund të arrihet përmes krijimit të kushteve që i mundësojnë bizneset bujqësore të konkurojnë në një treg të hapur dhe të barabartë. Kjo mund të përfshijë lehtësimin e barrierave për hyrjen në treg dhe eliminimin e monopoleve dhe oligopoleve që pengojnë zhvillimin e konkurrencës.
  • Lufta kundër korrupsionit: Masat kundër korrupsionit janë gjithashtu të matshme, duke përfshirë implementimin e mekanizmave të mbikëqyrjes dhe transparencës në sektorët ku ka mundësi për korrupsion, siç janë tenderat dhe shpërndarja e subvencioneve.
Vlerësimi: ✅ (Premtim i qartë dhe mund të matet përmes politikave të konkurrenteve dhe masave kundër korrupsionit)
  1. Korniza Ligjore dhe Institucionale
⚠️ Ky premtim kërkon forcimin e kapaciteteve ligjore dhe administrative:
  • Forcimi i institucioneve të konkurrencës: Do të jetë e nevojshme që institucionet e konkurencës të kenë kapacitete të mjaftueshme për të monitoruar dhe siguruar një mjedis konkurrues. Kjo mund të përfshijë forcimin e Autoritetit të Konkurrencës dhe krijimin e ligjeve që ndihmojnë në mbrojtjen e konkurrencës së lirë.
  • Institucionet për luftën kundër korrupsionit: Do të duhet një forcim i kapaciteteve të institucioneve të mbikëqyrjes, si Agjencia Kombëtare e Prokurorisë, për të parandaluar dhe ndëshkuar praktikat korruptive që mund të ndikojnë në sektorin bujqësor, duke përfshirë tenderat, kontratat dhe shpërndarjen e fondeve për fermerët.
Vlerësimi: ⚠️ (Forcim i nevojshëm i kapaciteteve ligjore dhe administrative për të mbështetur luftën kundër korrupsionit dhe mbrojtjen e konkurrencës)
  1. Mbështetje Buxhetore dhe Financimi
⚠️ Ky premtim mund të kërkojë një angazhim buxhetor dhe burime për rritjen e konkurrencës dhe zbatimin e masave kundër korrupsionit:
  • Investimet në konkurrencën e tregut: Për të rritur konkurrencën, do të jenë të nevojshme investime në infrastrukturën e tregut dhe mbështetje për fermerët dhe bizneset bujqësore që të përmirësojnë kapacitetet e tyre për të konkurruar. Ky proces mund të përfshijë krijimin e kushteve më të mira për tregtimin e produkteve bujqësore dhe krijimin e tregjeve më të hapura dhe më të ndershme.
  • Shpenzimet për luftën kundër korrupsionit: Korrupsioni kërkon investime në krijimin e institucioneve mbikëqyrëse dhe edukimin e aktorëve të sektorit bujqësor për ndjekjen e procedurave ligjore dhe etike.
Vlerësimi: ⚠️ (Kërkon mbështetje buxhetore për implementimin e politikave të konkurrencës dhe luftën kundër korrupsionit)
  1. Ndikimi Ekonomik dhe Social
Ky premtim ka ndikime pozitive në zhvillimin ekonomik dhe social:
  • Zhvillimi i konkurrencës dhe rritja e efikasitetit: Rritja e konkurrencës do të çojë në rritjen e efikasitetit të sektorit bujqësor, pasi fermerët do të kenë stimuj për të përmirësuar produktivitetin dhe për të adoptuar praktika më efikase. Tregu i hapur dhe konkurrues do të ulë kostot e produkteve dhe do të përmirësojë cilësinë e tyre.
  • Mjedis i drejtë dhe transparent: Lufta kundër korrupsionit do të krijojë një mjedis më të drejtë dhe të sigurt për investitorët dhe fermerët, duke rritur besimin në institucionet shtetërore dhe në treg.
Vlerësimi: ✅ (Pozitiv për zhvillimin ekonomik dhe social, duke krijuar një ambient të drejtë dhe të ndershëm për fermerët dhe bizneset)
  1. Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ
⚠️ Ky premtim kërkon një vullnet të fortë politik dhe kapacitet të madh administrativ për të siguruar mbështetje dhe zbatim:
  • Vullneti politik për të luftuar korrupsionin: Ndërsa ka një angazhim global dhe kombëtar për të luftuar korrupsionin, arritja e suksesit në këtë fushë kërkon një angazhim të fortë dhe të vazhdueshëm nga qeveria dhe aktorët ndërkombëtarë.
  • Kapacitetet administrativ të nevojshme: Forcimi i autoriteteve të konkurrencës dhe mbikëqyrjes kërkon investime të konsiderueshme në trajnimin e stafit dhe krijimin e infrastrukturës administrative që do të sigurojë zbatimin efektiv të masave kundër korrupsionit dhe rritjen e konkurrencës.
Vlerësimi: ⚠️ (Kërkon angazhim të madh politik dhe administrativ për realizimin e masave të luftës kundër korrupsionit)
  1. Implementimi dhe Afati i Zbatimit
⚠️ Ky premtim mund të kërkojë një periudhë të gjatë për implementim dhe vlerësim të ndikimit:
  • Implementimi i politikave të konkurrencës: Forcimi i konkurrencës dhe krijimi i kushteve për një treg të hapur dhe të drejtë kërkon një periudhë të gjatë për të pasur rezultate të plota.
  • Masat kundër korrupsionit: Lufta kundër korrupsionit është një proces afatgjatë që kërkon ndihmën e institucioneve të pavarura dhe ndërkombëtare për të siguruar një sistem të drejtë dhe transparent.
Vlerësimi: ⚠️ (Afatgjatë për implementim të plotë)
  1. Ndikimi në Qëndrueshmërinë e Ekonomisë dhe Mjedisit
Ky premtim ka ndikime pozitive për qëndrueshmërinë e ekonomisë dhe mjedisit, duke krijuar një treg të drejtë dhe efikas:
  • Ekonomi më e qëndrueshme: Rritja e konkurrencës dhe eliminimi i praktikave korruptive do të çojë në një ekonomi më efikase dhe më të hapur, duke reduktuar monopolizimin e tregjeve dhe duke nxitur investimet.
  • Përmirësimi i mjedisit të biznesit: Mjedisi i konkurencës dhe ndershmërisë do të rrisë besimin e investitorëve dhe do të ndihmojë në zhvillimin e sektorit bujqësor në mënyrë të qëndrueshme.
Vlerësimi: ✅ (Përfitime të qëndrueshme për ekonominë dhe mjedisin e biznesit)
Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit për “Fuqizimi i Konkurrencës dhe Lufta Kundër Korrupsionit”
📊 Indeksi i Fizibilitetit: 3.9/5
Përmbledhje e Vlerësimit:
  • Qartësia e Premtimit: ✅
  • Korniza Ligjore dhe Institucionale: ⚠️ (Kërkon forcimin e institucioneve të konkurrencës dhe të luftës kundër korrupsionit)
  • Mbështetje Financiare: ⚠️ (Kërkon mbështetje financiare për implementimin e masave)
  • Ndikimi Ekonomik dhe Social: ✅ (Pozitiv për zhvillimin ekonomik dhe social)
  • Vullneti Politik: ⚠️ (Kërkon angazhim të fortë politik)
  • Afati i Zbatimit: ⚠️ (Afatmesëm dhe afatgjatë për realizimin)
  • Ndikimi në Qëndrueshmërinë e Ekonomisë dhe Mjedisit: ✅ (Përfitime për qëndrueshmërinë e ekonomisë)
📌 Këto premtime kanë potencial për të përmirësuar konkurrencën dhe për të eliminuar praktikat korruptive, duke kontribuar në një ekonomi më të drejtë dhe efikase, por me sfida të mëdha përpara tyre.
Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Zhvillimi i teknologjive të reja dhe kthimi në Investime”
Ky premtim fokusohet në inkurajimin e investimeve në teknologjitë e reja për sektorin bujqësor, duke synuar rritjen e efikasitetit dhe prodhimit. Investimi në teknologji të reja ka potencialin për të transformuar mënyrën se si bujqësia funksionon, duke rritur produktivitetin dhe qëndrueshmërinë e sektorit, ndërkohë që do të kontribuojë edhe në zhvillimin ekonomik të vendit.
  1. Qartësia e Premtimit
Premtimi është i qartë dhe i matshëm:
  • Inkurajimi i investimeve në teknologjitë e reja: Ky premtim synon të rrisë përdorimin e teknologjive bujqësore moderne për të rritur efikasitetin dhe për të përmirësuar rendimentin.
  • Rritja e prodhimit: Teknologjitë e reja mund të kontribuojnë drejtpërdrejt në rritjen e prodhimit të produkteve bujqësore, duke mundësuar përdorimin më efikas të burimeve natyrore dhe përmirësimin e proceseve të prodhimit.
Vlerësimi: ✅ (Premtim i qartë dhe objektiva të matshëm për investime në teknologji bujqësore)
  1. Korniza Ligjore dhe Institucionale
⚠️ Ky premtim do të kërkojë përmirësimin e kornizës ligjore dhe mbështetje të veçantë institucionale për të mundësuar zhvillimin e teknologjive të reja:
  • Politikat mbështetëse për investimet në teknologji bujqësore: Ky projekt do të kërkojë ndihmë nga qeveria për krijimin e politikave që mbështesin zhvillimin dhe adaptimin e teknologjive të reja në bujqësi.
  • Konsultimi dhe mbështetje nga institucionet: Për të inkurajuar investimet, do të jetë e nevojshme që qeveria të ofrojë këshillim, mbështetje financiare dhe mundësi për trajnime që ndihmojnë fermerët të përdorin këto teknologji.
Vlerësimi: ⚠️ (Kërkon mbështetje nga politikat dhe institucionet për implementim të suksesshëm)
  1. Mbështetje Buxhetore dhe Financimi
⚠️ Ky premtim kërkon mbështetje të konsiderueshme financiare për të mundësuar investimet në teknologjitë e reja:
  • Incentivimi i investimeve private: Do të jetë e nevojshme që qeveria të ofrojë mundësi financimi për fermerët dhe investitorët që duan të aplikojnë teknologji të reja. Kjo mund të përfshijë subvencione, kredi të buta ose taksa më të ulëta për ata që investojnë në teknologji të reja.
  • Partneritetet publike-private: Krijimi i partneriteteve mes institucioneve publike dhe private mund të ndihmojë në realizimin e investimeve dhe zhvillimin e risive teknologjike në sektorin bujqësor.
Vlerësimi: ⚠️ (Kërkon mbështetje financiare dhe mundësi bashkëfinancimi për të realizuar investimet)
  1. Ndikimi Ekonomik dhe Social
Ky premtim ka potencial për të pasur ndikime pozitive të konsiderueshme në ekonominë dhe shoqërinë shqiptare:
  • Rritja e produktivitetit në bujqësi: Investimi në teknologji të reja mund të sjellë një rritje të ndjeshme të rendimentit të prodhimit, duke bërë që fermerët të prodhojnë më shumë me më pak burime dhe duke ulur kostot.
  • Krijimi i mundësive të reja pune: Teknologjia e avancuar kërkon një forcë punëtore të kualifikuar dhe mund të krijojë mundësi të reja për punësim në sektorë të ndryshëm, duke përfshirë zhvillimin, instalimin dhe mirëmbajtjen e sistemeve teknologjike.
Vlerësimi: ✅ (Pozitiv për rritjen e produktivitetit dhe krijimin e mundësive të reja pune)
  1. Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ
Ky premtim ka mundësi mbështetjeje politike dhe administrativ të mundshme:
  • Mbështetje politike për zhvillimin e teknologjive bujqësore: Ky premtim është i linjës me prioritetet e zhvillimit të qëndrueshëm dhe modernizimin e sektorit bujqësor, duke pasur mundësi mbështetjeje nga qeveria.
  • Kapaciteti administrativ për mbështetje dhe implementim: Pavarësisht se do të kërkohen përmirësime në administratë për menaxhimin e investimeve dhe zhvillimin e politikave, mbështetja politike është e mundshme dhe do të ndihmojë për implementimin e këtij premtimi.
Vlerësimi: ✅ (Mbështetje politike dhe administrativ e mundshme për realizim)
  1. Implementimi dhe Afati i Zbatimit
⚠️ Ky premtim do të kërkojë një periudhë mesatare për implementim dhe mundësi financimi për të realizuar investimet:
  • Zhvillimi i infrastrukturës dhe trajnimi i fermerëve: Implementimi i teknologjive të reja do të kërkojë kohë për zhvillimin e infrastrukturës dhe përgatitjen e fermerëve për përdorimin e këtyre teknologjive. Do të duhet një periudhë mesatare për realizimin e këtyre investimeve.
  • Afati për investime në teknologji të reja: Ndërkohë që disa teknologji mund të jenë më të lehta për t’u implementuar, të tjera do të kërkojnë një periudhë më të gjatë për t’u adaptuar në praktikë nga fermerët.
Vlerësimi: ⚠️ (Afatmesëm për implementim të suksesshëm)
  1. Ndikimi në Qëndrueshmërinë e Ekonomisë dhe Mjedisit
Ky premtim ka ndikime pozitive në qëndrueshmërinë e ekonomisë dhe mjedisit:
  • Rritja e efikasitetit dhe ulja e ndikimeve mjedisore: Teknologjitë e reja mund të kontribuojnë në një përdorim më efikas të resurseve natyrore, si uji dhe toka, dhe të minimizojnë përdorimin e pesticideve dhe kimikateve, duke mbrojtur kështu mjedisin.
  • Zhvillimi i bujqësisë të qëndrueshme: Përdorimi i teknologjive të reja mund të ndihmojë në zhvillimin e një bujqësie më të qëndrueshme dhe të orientuar nga inovacioni dhe menaxhimi i rrezikut.
Vlerësimi: ✅ (Përfitime për qëndrueshmërinë ekonomike dhe mjedisore)
Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit për “Zhvillimi i Teknologjive të Reja dhe Kthimi në Investime”
📊 Indeksi i Fizibilitetit: 3.9/5
Përmbledhje e Vlerësimit:
  • Qartësia e Premtimit: ✅
  • Korniza Ligjore dhe Institucionale: ⚠️ (Kërkon mbështetje dhe zhvillim të politikave për investime në teknologji)
  • Mbështetja Financiare: ⚠️ (Kërkon mbështetje financiare dhe mundësi bashkëfinancimi)
  • Ndikimi Ekonomik dhe Social: ✅ (Pozitiv për zhvillimin e sektorit dhe krijimin e mundësive të reja pune)
  • Vullneti Politik: ✅ (Mbështetje politike e mundshme)
  • Afati i Zbatimit: ⚠️ (Afatmesëm për realizim)
  • Ndikimi në Qëndrueshmërinë e Ekonomisë dhe Mjedisit: ✅ (Përfitime për qëndrueshmërinë ekonomike dhe mjedisore)
📌 Ky premtim ka potencial të madh për të modernizuar sektorin bujqësor dhe për të rritur efikasitetin dhe qëndrueshmërinë e tij përmes investimeve në teknologji të reja. Ai do të kontribuonte gjithashtu në zhvillimin e qëndrueshëm të ekonomisë dhe përmirësimin e kushteve mjedisore.
Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Arsimi dhe Trajnimi i Bujqësisë”
Ky premtim ka të bëjë me përmirësimin e arsimit dhe trajnimit për fermerët dhe studentët që do të marrin pjesë në sektorin bujqësor, duke siguruar përgatitjen e duhur për t’u përballur me sfidat moderne të këtij sektori. Përshtatja me teknologjitë e reja dhe praktikat më të mira bujqësore është thelbësore për rritjen e produktivitetit dhe qëndrueshmërisë së bujqësisë në Shqipëri.
  1. Qartësia e Premtimit
Premtimi është i qartë dhe me një objektiv të matshëm:
  • Arsimi dhe trajnimi i fermerëve: Ky premtim përfshin ndihmën për fermerët që të zhvillojnë aftësi dhe njohuri të nevojshme për të përdorur teknologji të avancuara dhe për të optimizuar prodhimin bujqësor.
  • Përgatitja e studentëve për sektorin bujqësor: Ky premtim gjithashtu do të synojë trajnimin e studentëve në bujqësi për t’u siguruar që brezi i ri të jetë i përgatitur për të përballuar kërkesat e tregut dhe të teknologjive të reja.
Vlerësimi: ✅ (Premtim i qartë dhe objektiva të matshëm për zhvillimin e arsimit dhe trajnimit në sektorin bujqësor)
  1. Korniza Ligjore dhe Institucionale
⚠️ Ky premtim kërkon një mbështetje të fortë institucionale dhe bashkëpunim me institucionet arsimore dhe ato të trajnimit:
  • Politikat arsimore për bujqësinë: Ky projekt do të kërkojë zhvillimin dhe mbështetje të politikave që synojnë të përmirësojnë arsimin dhe trajnimin për bujqësinë, duke u siguruar që programet e studimeve dhe kurset e trajnimit të jenë të përditësuara dhe të përshtatshme për kërkesat e tregut.
  • Roli i universiteteve dhe institucioneve profesionale: Bashkëpunimi i ngushtë me universitetet dhe institucionet që ofrojnë kurse trajnimi dhe certifikimi për bujqësinë do të jetë i nevojshëm për të siguruar që fermerët dhe studentët të kenë mundësi për t’u përgatitur për sfidat e ardhshme.
Vlerësimi: ⚠️ (Kërkon mbështetje institucionale dhe zhvillim të politikave për arsimin dhe trajnimin në bujqësi)
  1. Mbështetje Buxhetore dhe Financimi
⚠️ Ky premtim kërkon mbështetje të konsiderueshme financiare për zhvillimin e arsimit dhe trajnimit në bujqësi:
  • Fondi për trajnimin e fermerëve: Ky projekt do të kërkojë investime për organizimin e kurseve të trajnimit dhe mundësive për certifikim për fermerët që dëshirojnë të përmirësojnë aftësitë e tyre.
  • Programet arsimore për studentët: Për të mbështetur zhvillimin e arsimit në bujqësi, do të jetë e nevojshme të ofrohen burime për bursa dhe mbështetje për studentët që studiojnë bujqësinë dhe kërkimin shkencor në këtë fushë.
Vlerësimi: ⚠️ (Kërkon investime financiare dhe mundësi mbështetjeje për kurset dhe bursa edukative)
  1. Ndikimi Ekonomik dhe Social
Ky premtim mund të ketë ndikime të drejtpërdrejta pozitive në zhvillimin e sektorit bujqësor dhe në forcimin e kapaciteteve të forcës punëtore në fshat:
  • Përmirësimi i aftësive të fermerëve: Rritja e njohurive dhe aftësive të fermerëve do të mundësojë një përdorim më efikas të resurseve dhe teknologjive bujqësore, duke rritur produktivitetin dhe konkurrueshmërinë e produkteve bujqësore.
  • Përgatitja e brezit të ri për sektorin bujqësor: Studentët që do të përfitojnë nga programet e arsimit në bujqësi do të kenë mundësi për të kontribuar në zhvillimin dhe modernizimin e këtij sektori, duke sjellë inovacione dhe përmirësime në teknologji dhe menaxhim.
Vlerësimi: ✅ (Pozitiv për forcimin e sektorit dhe rritjen e aftësive të forcës punëtore në fshat)
  1. Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ
Ky premtim ka mundësi mbështetjeje politike dhe administrativ të mundshme:
  • Mbështetje politike për zhvillimin e bujqësisë: Zhvillimi i arsimit dhe trajnimit në bujqësi është një objektiv i mundshëm për mbështetje nga qeveritë e ardhshme, pasi ky sektor ka rëndësi të veçantë për zhvillimin ekonomik dhe social të Shqipërisë.
  • Kapaciteti administrativ për organizimin e trajnimeve dhe zhvillimin e programeve arsimore: Institucionet që menaxhojnë arsimin dhe trajnimin mund të adaptohen për të mbështetur iniciativat e reja dhe për të koordinuar përpjekjet me universitetet dhe organizatat e tjera.
Vlerësimi: ✅ (Mbështetje politike dhe administrativ e mundshme për realizim)
  1. Implementimi dhe Afati i Zbatimit
⚠️ Ky premtim kërkon një periudhë mesatare të implementimit, duke përfshirë zhvillimin e materialeve mësimore dhe krijimin e mundësive të trajnimit për fermerët dhe studentët:
  • Përgatitja e materialeve dhe krijimi i kurseve të trajnimit: Kjo mund të realizohet brenda një periudhe të shkurtër deri në mesatare, duke përdorur teknologji moderne dhe burime për zhvillimin e trajnimeve për fermerët.
  • Përgatitja e programeve për studentët: Krijimi i mundësive arsimore për studentët do të kërkojë një periudhë më të gjatë, duke përfshirë krijimin e lidhjeve me universitetet dhe institucione arsimore ndërkombëtare.
Vlerësimi: ⚠️ (Afatmesëm për implementim të suksesshëm)
  1. Ndikimi në Qëndrueshmërinë e Ekonomisë dhe Mjedisit
Ky premtim mund të ketë ndikime pozitive në qëndrueshmërinë e sektorit bujqësor dhe në mjedis:
  • Zhvillimi i praktikave të qëndrueshme bujqësore: Me anë të arsimit dhe trajnimit, fermerët mund të mësojnë praktika të qëndrueshme dhe të avancuara që përmirësojnë efikasitetin dhe mbrojnë mjedisin.
  • Rritja e produktivitetit dhe reduktimi i ndikimeve mjedisore: Fermerët që përdorin teknologji moderne do të mund të prodhojnë më shumë produkte me më pak përdorim të burimeve natyrore dhe të ulur ndikimin në mjedis.
Vlerësimi: ✅ (Përfitime për qëndrueshmërinë ekonomike dhe mjedisore)
Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit për “Arsimi dhe Trajnimi i Bujqësisë”
📊 Indeksi i Fizibilitetit: 4.2/5
Përmbledhje e Vlerësimit:
  • Qartësia e Premtimit: ✅
  • Korniza Ligjore dhe Institucionale: ⚠️ (Kërkon mbështetje dhe zhvillim të politikave për arsimin dhe trajnimin)
  • Mbështetja Financiare: ⚠️ (Kërkon mbështetje financiare dhe mundësi bashkëfinancimi)
  • Ndikimi Ekonomik dhe Social: ✅ (Pozitiv për zhvillimin e sektorit dhe forcimin e aftësive të forcës punëtore)
  • Vullneti Politik: ✅ (Mbështetje politike e mundshme)
  • Afati i Zbatimit: ⚠️ (Afatmesëm për realizim)
  • Ndikimi në Qëndrueshmërinë e Ekonomisë dhe Mjedisit: ✅ (Përfitime për qëndrueshmërinë ekonomike dhe mjedisore)
📌 Ky premtim ka potencial të madh për të ndihmuar zhvillimin e sektorit bujqësor, përmes trajnimit dhe arsimit të duhur të fermerëve dhe studentëve. Ndihma për zhvillimin e aftësive dhe përdorimin e teknologjive të reja do të përmirësojë rendimentin dhe qëndrueshmërinë e këtij sektori.
Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Kthimi i Shqipërisë në Eksportues të Ushqimeve”
Ky premtim ka të bëjë me rritjen e prodhimit të ushqimeve në Shqipëri për të zëvendësuar importet dhe për t’u kthyer në eksportues të produkteve bujqësore dhe blegtorale, duke u fokusuar në prodhimin e mishit, qumështit dhe bimëve medicinale, si dhe investimet në infrastrukturën për përpunimin dhe përmirësimin e cilësisë së produkteve. Për të vlerësuar realizueshmërinë dhe ndikimin e këtij premtimi, do të shqyrtojmë disa aspekte kryesore:
1. Qartësia e Premtimit
✅ Premtimi është i qartë dhe i drejtpërdrejtë:
  • Rritja e prodhimit bujqësor dhe blegtoral: Ky premtim synon të rrisë prodhimin e brendshëm për të zëvendësuar importet dhe për t’u kthyer në një eksportues të ushqimeve.
  • Fokusimi në produkte specifike: Prodhimi i mishit, qumështit dhe bimëve medicinale do të jetë në qendër të strategjisë, duke u bazuar në kërkesën dhe potencialin e tregut.
    Vlerësimi: ✅ (Premtim i qartë dhe i drejtpërdrejtë me objektiva të matshëm)
2. Korniza Ligjore dhe Institucionale
⚠️ Ky premtim kërkon një mbështetje të fortë ligjore dhe një koordinim të mirë mes institucioneve të ndryshme:
  • Politikat për mbështetje të bujqësisë dhe blegtorisë: Ky premtim kërkon politika që të mbështesin zhvillimin e këtyre sektorëve dhe të rrisin konkurrueshmërinë e produkteve shqiptare në tregjet ndërkombëtare.
  • Regullore për cilësinë dhe sigurinë ushqimore: Për të arritur qëllimin e eksportit të ushqimeve, Shqipëria do të duhet të sigurojë që produktet e saj të plotësojnë standardet ndërkombëtare të cilësisë dhe sigurisë ushqimore, që kërkon përmirësime ligjore dhe inspektime të rrepta.
  • Korniza për investime në infrastrukturë: Përmirësimi i infrastrukturës së përpunimit dhe cilësisë kërkon një kornizë ligjore që të mundësojë investime në këtë drejtim.
    Vlerësimi: ⚠️ (Kërkon mbështetje ligjore dhe një kornizë të fortë institucionale për menaxhimin e burimeve dhe rregullimin e tregut)
3. Mbështetje Buxhetore dhe Financimi
⚠️ Ky premtim kërkon një angazhim të madh financiar për investimet në infrastrukturën e përpunimit dhe cilësinë:
  • Investime kapitale në infrastrukturë: Ky projekt do të kërkojë investime të mëdha për të ndërtuar ose rinovuar kapacitetet për përpunimin e produkteve bujqësore dhe blegtorale, si dhe përmirësimin e cilësisë së tyre për eksport.
Llogaritje për investime kapitale:
    • Ndërtimi i impianteve për përpunimin e produkteve të mishit dhe qumështit: 10-15 milion euro.
    • Përmirësimi i infrastrukturës së grumbullimit dhe magazinimit të bimëve medicinale: 5-8 milion euro.
    • Rinovimi i kapaciteteve të përpunimit dhe përmirësimi i cilësisë për eksport: 7-10 milion euro.
Iniciativa për mbështetje financiare për fermerët dhe blegtorët: Do të duhen stimulime dhe mbështetje për fermerët dhe blegtorët për t’u mundësuar atyre të investojnë në teknologji të reja dhe për të rritur rendimentin e prodhimit.
    • Mbështetje për investime të teknologjisë dhe pajisjeve: 3-5 milion euro në periudhën e parë të zbatimit për të siguruar mbështetje për fermerët.
Mundësia për financim nga organizata ndërkombëtare: Shqipëria mund të kërkojë bashkëfinancim nga donatorë dhe institucione ndërkombëtare, si Banka Botërore dhe Bashkimi Evropian, për të mbështetur këtë nismë.
    • Bashkëfinancimi ndërkombëtar: 5-7 milion euro mund të siguroni për këtë projekt nga fonde të donatorëve.
      Vlerësimi: ⚠️ (Kërkon financim të konsiderueshëm dhe mundësi bashkëfinancimi për realizim)
4. Ndikimi Ekonomik dhe Social
✅ Ky premtim ka potencial për ndikime pozitive në sektorët bujqësor dhe blegtoral dhe mund të ndihmojë në zhvillimin ekonomik të vendit:
  • Zhvillimi i sektorit bujqësor dhe blegtoral: Rritja e prodhimit dhe përmirësimi i cilësisë do të kontribuojnë në forcimin e këtyre sektorëve dhe në krijimin e mundësive për punësim.
  • Rritja e eksportit dhe diversifikimi i tregjeve: Shqipëria mund të përfitojë nga rritja e eksporteve në tregjet ndërkombëtare, duke diversifikuar burimet e të ardhurave dhe duke rritur mundësitë për zhvillimin e mëtejshëm të ekonomisë.
  • Përmirësimi i kushteve të jetesës në zonat rurale: Ky projekt mund të krijojë mundësi punësimi dhe përmirësim të kushteve të jetesës për ata që punojnë në bujqësi dhe blegtori, si dhe për ata që janë të lidhur me sektorët e përpunimit dhe shitjes.
    Vlerësimi: ✅ (Pozitiv për zhvillimin ekonomik dhe mundësitë e punësimit, sidomos në zonat rurale)
5. Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ
✅ Ky premtim ka mbështetje politike dhe mund të realizohet me kapacitetin administrativ të duhur:
  • Mbështetje politike për zhvillimin e bujqësisë dhe blegtorisë: Ndërsa zhvillimi i bujqësisë dhe blegtorisë është një prioritet për shumicën e qeverive shqiptare, ky premtim ka mundësi të gjejë mbështetje të gjerë politike.
  • Kapaciteti administrativ për menaxhimin e bujqësisë dhe blegtorisë: Institucionet që merren me zhvillimin e bujqësisë dhe blegtorisë mund të përmirësohen dhe të ofrojnë mbështetje më të madhe për realizimin e këtij premtimi.
    Vlerësimi: ✅ (Mbështetje politike dhe administrativ e mundshme për realizim)
6. Implementimi dhe Afati i Zbatimit
⚠️ Ky premtim kërkon një periudhë afatmesme dhe afatgjatë për realizim të plotë:
  • Afati për ndërtimin e infrastrukturës dhe rritjen e prodhimit: Ky projekt kërkon një periudhë të gjatë për të implementuar investimet në infrastrukturën e përpunimit dhe për të rritur prodhimin e ushqimeve të cilësisë së lartë.
  • Zhvillimi gradual i kapaciteteve të eksportit: Eksporti mund të fillojë me produktet bujqësore dhe blegtorale që kanë potencial të konkurrueshëm dhe më pas të përhapet për të përfshirë një gamë më të gjerë produktesh.
    Vlerësimi: ⚠️ (Afatmesëm dhe afatgjatë për realizim të plotë)
7. Ndikimi në Qëndrueshmërinë e Ekonomisë dhe Mjedisit
✅ Ky premtim ka potencial për të kontribuar në qëndrueshmërinë ekonomike dhe mjedisore të vendit:
  • Zhvillimi i sektorëve të qëndrueshëm: Rritja e prodhimit të ushqimeve të qëndrueshme mund të kontribuoni në forcimin e bazës ekonomike të Shqipërisë, duke ofruar mundësi punësimi dhe diversifikim të burimeve të të ardhurave.
  • Përmirësimi i menaxhimit të burimeve natyrore: Ky premtim mund të kontribuoni gjithashtu në menaxhimin më të mirë të burimeve natyrore për prodhimin e ushqimeve, si dhe në përdorimin e praktika të qëndrueshme bujqësore dhe blegtorale.
    Vlerësimi: ✅ (Përfitime për qëndrueshmërinë ekonomike dhe mjedisore)
Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit për “Kthimin e Shqipërisë në Eksportues të Ushqimeve”
📊 Indeksi i Fizibilitetit: 3.7/5
Përmbledhje e Vlerësimit:• Qartësia e Premtimit: ✅• Korniza Ligjore dhe Institucionale: ⚠️ (Kërkon mbështetje ligjore dhe koordinim të mirë)• Mbështetja Financiare: ⚠️ (Kërkon investime të mëdha dhe mundësi bashkëfinancimi)• Ndikimi Ekonomik dhe Social: ✅ (Pozitiv për zhvillimin ekonomik dhe mundësitë e punësimit)• Vullneti Politik: ✅ (Mbështetje politike e mundshme)• Afati i Zbatimit: ⚠️ (Afatmesëm dhe afatgjatë për realizim të plotë)• Ndikimi në Qëndrueshmërinë e Ekonomisë dhe Mjedisit: ✅ (Përfitime për qëndrueshmërinë ekonomike dhe mjedisore)
📌 Ky premtim ka potencial të madh për të forcuar sektorët bujqësor dhe blegtoral të Shqipërisë, duke kontribuar në zhvillimin ekonomik të vendit dhe krijimin e mundësive të reja për punësim. Megjithatë, realizimi i tij kërkon investime të mëdha dhe një menaxhim të kujdesshëm të burimeve financiare dhe ligjore.
NULL