Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin: “Transparenca e fondeve Europiane për fermerët shqiptarë”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.9/5

🔹 Premtimi është qartësisht i strukturuar, me një qëllim të identifikueshëm: sigurimi i shpërndarjes së drejtë dhe të paanshme të fondeve të BE-së për bujqësinë, sidomos programet si IPARD.🔹 Përcaktohen edhe mjetet (kriteret e përzgjedhjes dhe eliminimi i ndikimeve politike), si dhe rezultatet e pritshme (qasja e barabartë dhe zhvillimi i qëndrueshëm), duke e bërë premtimin të matshëm dhe të gjykueshëm.🔹 Ka fokus të qartë mbi problemin aktual – mungesa e transparencës dhe ndikimi i interesave politike në shpërndarjen e fondeve.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Shqipëria ka pasur probleme të përsëritura me absorbimin dhe shpërndarjen e fondeve IPARD, ku burokracitë, kapaciteti i ulët institucional dhe ndikimet jo-teknike (politike ose klienteliste) kanë cenuar procesin.🔹 Mungesa e kriterieve të qarta të përzgjedhjes, mungesa e një sistemi të hapur të monitorimit, dhe akses i kufizuar për fermerët e vegjël dhe periferikë janë probleme të dokumentuara.🔹 Megjithatë, pjesë të administratës janë tashmë të përfshira në reforma që synojnë përmirësimin e këtij procesi, gjë që krijon një bazë për ndryshim.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.4/5

🔹 Për të garantuar transparencë reale, nevojitet:

• Rishikim dhe standardizim i kritereve të përzgjedhjes, të publikuara dhe të aksesueshme për të gjithë.

• Digitalizim i aplikimeve dhe vlerësimeve, me gjurmë të qarta të vendimmarrjes.

• Sisteme të pavarura të monitorimit dhe auditeve për të verifikuar zbatimin në terren.

• Trajnim për fermerët dhe për administratën publike, për të reduktuar hapësirat për ndikime arbitrare.

  🔹 Këto masa kërkojnë një angazhim të qëndrueshëm politik dhe ndërinstitucional dhe mund të hasin rezistencë nga grupe me interesa të caktuara.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Nevojshme ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.2/5

🔹 Financiarisht, premtimi nuk ka kosto të drejtpërdrejtë shumë të lartë për buxhetin kombëtar, pasi vetë fondet janë të huaja (nga BE).🔹 Por, kostoja institucionale është e konsiderueshme: për ngritjen e sistemit të transparencës, auditimit dhe trajnimeve.🔹 Burimet njerëzore dhe teknike (si sistemi digjital për aplikime, verifikime në terren dhe auditime të pavarura) kërkojnë investim fillestar dhe mbështetje të vazhdueshme.🔹 Megjithatë, investimi në transparencë përkthehet në rritje të besueshmërisë dhe të nivelit të absorbimit të fondeve, duke gjeneruar fitime neto afatgjata.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 5/5

🔹 Zbatimi i drejtë dhe transparent i këtij premtimi do të çojë në:

• Rritje të ndjeshme të aksesit në fonde nga fermerët e vegjël dhe në zonat e pazhvilluara.

• Zhvillim më të barabartë rajonal të bujqësisë, duke reduktuar hendekun mes qendrave dhe periferive.

• Besim më të madh në institucionet publike dhe në kapacitetin për të menaxhuar fondet e BE-së.

  🔹 Këto efekte do të kenë ndikim të rëndësishëm në stabilitetin ekonomik rural dhe rritjen e qëndrueshme të sektorit agro-ushqimor.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.3/5

🔹 Procesi kërkon kohë për ngritjen e sistemit të ri të transparencës dhe krijimin e infrastrukturës digjitale dhe të mekanizmave mbikëqyrës të pavarur.🔹 Reformat mund të ndeshin pengesa administrative dhe politike, sidomos nëse preken interesa të konsoliduara.🔹 Një pjesë e masave mund të zbatohen brenda 1–2 vitesh, por funksionimi i plotë dhe me ndikim i sistemit kërkon një periudhë 3–5 vjeçare me vullnet të qëndrueshëm politik.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.5/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.9	✅
Situata Aktuale	4.5	⚠️
Masat për Zbatimin	4.6	⚠️
Kostoja dhe Financimi	4.2	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	5	✅
Afati i Zbatimit	4.3	⚠️

Ky premtim është i rëndësishëm dhe shumë i nevojshëm për sektorin bujqësor shqiptar, veçanërisht për të rritur besimin dhe aksesin në fondet IPARD.

Ndërhyrja për transparencë dhe shpërndarje të drejtë është e realizueshme, por kërkon masa të strukturuara, koordinim institucional dhe vullnet politik të qëndrueshëm.

Ndikimi i pritshëm është shumë pozitiv në planin social dhe ekonomik, veçanërisht për fermerët e vegjël dhe zonat më të varfra të vendit.