Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin: “Rehabilitim për të rinjtë në rrezik përfshirjeje në krim”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.6/5

🔹 Qëllimi është i drejtpërdrejtë dhe me natyrë parandaluese: parandalimi i përfshirjes së të rinjve në krim.🔹 Instrumentet janë të diversifikuara dhe të targetuara, duke përfshirë formim profesional, mentorim, sport dhe kulturë, si dhe ndërtim të rrjeteve mbështetëse në komunitet.🔹 Formula e premtimit sugjeron një qasja sociale, edukative dhe afatgjatë, çka e dallon nga politikat represive klasike.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.2/5

🔹 Shqipëria përballet me nivel të lartë të përfshirjes së të rinjve në rrjete kriminale, veçanërisht në zonat urbane dhe periferike.🔹 Mungojnë programe të organizuara rehabilitimi për grupmoshat 15–24 vjeç në risk (të larguar nga shkolla, me precedentë penalë, ose në mjedise të dhunshme familjare).🔹 Politikat aktuale janë kryesisht ndëshkuese dhe të pasakta në identifikimin e grup-moshave vulnerabël.🔹 Kapacitetet e shkollave profesionale, qendrave komunitare dhe qasjeve ndërsektoriale (shkollë–familje–komunite–punësim) janë ende të kufizuara.

3. Masat për Zbatim ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.1/5

🔹 Zbatimi kërkon:

• Hartim të një harte sociale për të rinjtë në risk sipas zonave gjeografike;

• Qendra komunitare multifunksionale në bashki të përzgjedhura, ku përfshihen trajnimet, mbështetja psikologjike dhe aktivitetet sociale;

• Bashkëpunim të drejtpërdrejtë me shkollat, organizatat rinore, OJF-të dhe shërbimet sociale;

• Mentorim nga profesionistë dhe përfshirje të vetë të rinjve në procesin e projektimit të programeve.

  🔹 Kërkohet bashkërendim ndërinstitucional, veçanërisht midis Ministrisë së Arsimit, të Mirëqenies Sociale dhe të Brendshme.

4. Kostoja Fiskale dhe Efektet Buxhetore ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.8/5

Kosto të parashikueshme:

• Infrastrukturë e lehtë komunitare dhe staf ndërdisiplinar për rehabilitim social (~2–4 milion €/vit për 5–7 zona pilot);

• Programe edukative dhe trajnime (0.5–1 milion €/vit, të zbatueshme përmes partneriteteve me organizata joqeveritare ose fonde IPA);

• Rrjete mentorimi dhe trajnimi i trajnerëve mund të përfshihen në skemat ekzistuese të punësimit.

Efekte pozitive afatgjata:

• Reduktim i kostove të sigurisë dhe drejtësisë për shkak të uljes së recidivizmit;

• Rritje e produktivitetit dhe përfshirjes në ekonomi për grupmoshat 18–30 vjeç;

• Stabilitet më i lartë social në komunitetet me risk të lartë.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.7/5

🔹 Premtimi ka një ndikim të qartë social dhe ekonomik në afatmesëm:

• Redukton faktorët strukturorë që çojnë në kriminalitet rinor, si papunësia, shkëputja nga arsimi dhe izolimi social;

• Ndihmon në ndërtimin e komuniteteve më të qëndrueshme dhe gjithëpërfshirëse;

• Zvogëlon stigmën sociale ndaj të rinjve në rrezik, duke forcuar ndjenjën e përkatësisë dhe integrimit;

• Ndikon pozitivisht në tregun e punës, duke shtuar potencialin e kapitalit njerëzor.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Faza pilot mund të nisë brenda 6–12 muajve, përmes:

• adaptimit të hapësirave ekzistuese,

• mobilizimit të OJF-ve partnere,

• hartimit të profileve të riskut për të rinjtë.

🔹 Efektet në uljen e faktorëve kriminalë priten në afatin 2–4 vjet, ndërsa ndikimi pozitiv në tregun e punës dhe komunitete përkon me periudhën e dytë të mandatit (viti 3–5).

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.3/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.6	✅
Situata Aktuale	4.2	⚠️
Masat për Zbatimin	4.1	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.8	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.7	✅
Afati i Zbatimit	4.5	✅

Ky është një premtim me potencial të lartë transformues, që synon ndërhyrje strukturore në shkakun, jo simptomën, e kriminalitetit rinor.

Vlerësimi i tij i lartë vjen nga qartësia e qasjes sociale, ndërlidhja me zhvillimin lokal dhe ulja e kostove të ardhshme të kriminalitetit.

Zbatimi kërkon bashkërendim ndërinstitucional, mbështetje politike të qëndrueshme, dhe përdorimin e partneriteteve ndërkombëtare për financim dhe know-how.

Në një sistem social të fragmentuar si Shqipëria, ky është një investim në themelet e parandalimit dhe kohezionit social