Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin: “Lehtësira fiskale dhe subvencione për bizneset që punësojnë të rinj”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Premtimi është i qartë dhe me qëllim të drejtpërdrejtë: stimulimi i bizneseve për të punësuar të rinj përmes lehtësive fiskale dhe subvencioneve.

🔹 Instrumentet janë të identifikuara në mënyrë të qartë dhe përputhen me praktikat ndërkombëtare:

• Ulje tatimore (p.sh., përjashtim nga tatimi mbi fitimin ose kontributet e sigurimeve),

• Subvencione direkte për paga apo trajnim.

🔹 Ka qartësi edhe në rezultatet e synuara, që lidhen me uljen e papunësisë rinore dhe përmirësimin e integrimit në tregun e punës.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Papunësia rinore në Shqipëri vazhdon të jetë ndër më të lartat në rajon, pavarësisht rënieve formale pas pandemisë.🔹 Politikat aktive të tregut të punës (si skema të punësimit) kanë efekt të kufizuar për shkak të zbatimit të pjesshëm, monitorimit të dobët dhe mosinteresimit të bizneseve.

🔹 Disa nisma të ngjashme janë përdorur më parë (si “Mbështetja për të Rinjtë në Punë”), por efikasiteti i tyre ka qenë i ulët për shkak të fragmentimit dhe mungesës së incentivës së qëndrueshme për punëdhënësit.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Nevojiten disa hapa thelbësorë:

• Hartimi i një kornize të qartë ligjore dhe fiskale, që përcakton lehtësirat për bizneset.

• Dizajnim i skemave të thjeshta për aplikim dhe monitorim.

• Krijimi i mekanizmave të verifikimit të punësimit real, për të shmangur abuzimet.

• Integrimi me shërbimet e punësimit dhe sistemet e arsimit profesional për të lidhur ofertën dhe kërkesën në tregun e punës.

🔹 Nevojitet bashkëpunim mes Ministrisë së Financave, Ministrisë së Ekonomisë, dhe Ministrisë së Arsimit për një qasja të ndërsektoriale.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Nevojshme ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Skemat e subvencioneve dhe lehtësimet tatimore kanë një kosto direkte për buxhetin, veçanërisht në fazat fillestare.🔹 Efektiviteti do të varet nga mënyra e targetimit dhe kapaciteti për të adresuar punësim real dhe jo formalitet artificial.

🔹 Nëse zbatohet në mënyrë selektive dhe të targetuar (p.sh., për të rinj nën 30 vjeç, në sektorë me nevojë për punëtorë), kostoja mund të jetë e menaxhueshme dhe të justifikohet përmes efekteve pozitive në konsum, tatime indirekte dhe ulje të varësisë nga skemat e ndihmës sociale.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Potenciali për ndikim të drejtpërdrejtë në uljen e papunësisë rinore është i lartë, nëse implementimi është i saktë dhe i monitoruar mirë.

🔹 Përfitimet sociale përfshijnë:

• Reduktim të emigracionit të të rinjve,

• Integrim më i mirë në tregun e brendshëm të punës,

• Reduktim i varësisë nga familja ose ndihma sociale.

🔹 Në afat mesatar, skemat e këtilla rrisin produktivitetin dhe kapitalin njerëzor të vendit.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Zbatimi mund të fillojë brenda vitit të parë të qeverisjes, me pilotime në disa sektorë apo rajone.

🔹 Kërkohet:

• Rregullim ligjor (në Kodin Tatimor dhe ligjin për nxitjen e punësimit),

• Strukturë institucionale për monitorim,

• Platformë digjitale për aplikim dhe raportim.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.8/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	3.5	⚠️
Masat për Zbatimin	3.5	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.0	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	4.0	✅

Premtimi për lehtësira fiskale dhe subvencione për bizneset që punësojnë të rinj është politikisht tërheqës dhe socialisht i nevojshëm.

Ai ka potencial real për ndikim ekonomik dhe social, por kërkon kujdes të madh në dizajnim dhe zbatim, për të shmangur rreziqet e abuzimit dhe për të maksimizuar efektivitetin.

Targetimi i saktë, monitorimi i fortë dhe koordinimi ndërinstitucional janë çelës për suksesin e kësaj nisme.