Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Kthimi i pronave të vjedhura nga regjimi komunist”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është shumë i qartë: Vendosja e drejtësisë historike dhe adresimi i padrejtësisë së trashëguar nga regjimi komunist përmes kthimit të pronave të konfiskuara ose kompensimit të pasurisë. Ky është një premtim me një dimension social dhe moral të lartë, që kërkon ndihmën e autoriteteve për të adresuar padrejtësitë e kaluara.

🔹 Instrumentet janë gjithashtu të qarta dhe të mundshme:

• Reforma për përshpejtimin e procesit të kthimit dhe kompensimit, duke përfshirë krijimin e një mekanizmi efikas dhe transparent.

• Garanci financiare për dëmshpërblim, veçanërisht kur kthimi fizik i pronës është i pamundur, duke ofruar mundësi për kompensim me para ose mundësi të tjera.

🔸 Ky premtim është i arritshëm, por kërkon një koordinim të fortë midis institucioneve dhe një angazhim të qëndrueshëm financiar dhe ligjor për të realizuar kthimin ose kompensimin e pasurisë.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Situata Aktuale: Procesi i kthimit të pronave ka qenë përballë pengesave të shumta ligjore, burokratikisht dhe politikisht, dhe shumë individë që kanë të drejtën për kthimin e pasurisë janë ende në pritje. Shumë pronarë të ish-pronave të sekuestruara nga regjimi komunist janë ende të privuar nga mundësia për të marrë pasuritë e tyre ose për të marrë kompensim të drejtpërdrejtë.

🔹 Ky premtim është jashtëzakonisht i rëndësishëm, pasi është një çështje e drejtësisë sociale dhe historike, por implementimi i tij përballet me sfida të shumta administrative dhe ligjore. Mungesa e dokumentacionit të plotë dhe përpjekjet për të sfiduar pronësinë janë disa nga pengesat më të mëdha.

🔸 Shumë individë dhe grupe të prekura ende po presin zgjidhje për pasuritë e tyre, që i ka lënë të paplotësuar për shumë vite, për shkak të moszbatimit të ligjeve të kthimit dhe dëmshpërblimit.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Masat për zbatimin janë të mundshme, por kërkojnë angazhim të madh:

• Përshpejtimi i procesit të kthimit të pronave dhe krijimi i një sistemi efikas dhe transparent për kërkesa dhe shqyrtimin e tyre.

• Përpjekje të koordinuara për ndihmën juridike dhe mbështetje për individët që kërkojnë kthimin e pronës.

• Përcaktimi i kritereve të qarta për kompensim financiar, kur kthimi fizik është i pamundur, duke garantuar që të gjithë të prekurit të marrin një zgjidhje të drejtë.

🔹 Ky premtim mund të realizohet brenda 1-2 viteve përmes një procesi që mund të fillojë me një ristrukturim të procesit administrativ dhe ndihmës për ata që kërkojnë kthimin e pasurisë ose kompensim.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.7/5

🔹 Ky premtim do të sjellë kosto të konsiderueshme fiskale, pasi kthimi i pasurisë ose kompensimi i saj kërkon burime të mëdha financiare nga shteti:

• Shpenzime për verifikimin e të drejtave pronësore dhe administrimin e procesit.

• Garanci financiare për kompensimin e individëve, veçanërisht në rastin e pasurive që nuk mund të kthehen fizikisht.

• Angazhimi i institucioneve të pavarura për të mbikëqyrur procesin dhe të sigurojnë që kompensimi të bëhet në mënyrë të drejtë.

🔹 Ky premtim kërkon një burim të qëndrueshëm financiar për t’i dhënë fund padrejtësive të kaluara. Sidoqoftë, është i mundshëm nëse priorizohet dhe ndihmohet nga ndihmës ndërkombëtare ose fonde të BE-së.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 5.0/5

🔹 Ky premtim ka një ndikim të thellë dhe shumë të rëndësishëm në aspektin social dhe emocional, pasi:

• Rimëkëmbja e drejtësisë historike dhe dhënia e një drejtësie të vonuar do të sjellë një pajtueshmëri me grupet e dëmtuara dhe një ndjenjë të ndershmërisë për ata që janë përballur me padrejtësitë e kaluara.

• Zbehja e traumave kolektive, duke dhënë një mundësi për njerëzit që janë ndier të shtypur dhe të padrejtësuar për shumë vite.

• Rritja e stabilitetit social, pasi ky proces do të ndihmojë në ruajtjen e paqes sociale dhe të drejtësisë, dhe mund të jetë një hap drejt përmirësimit të klimës sociale dhe politikës.

🔹 Kjo ka potencialin të përmirësojë besimin qytetar dhe të sjellë një periudhë të qëndrueshme për shoqërinë, duke lehtësuar marrëdhëniet midis grupeve të ndryshme të shoqërisë.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ky premtim mund të realizohet brenda një periudhe afatisht të mesme, përfshirë:

• Krijimin e një kuadri të qartë ligjor dhe administrativ për të trajtuar kërkesat për kthimin e pronës.

• Përshpejtimin e procesit dhe ndihmën e individëve që kanë pasuri të sekuestruara për të gjetur një zgjidhje të drejtë.

• Përpjekjet për të siguruar që kompensimi dhe kthimi i pronës të bëhen në përputhje me standardet më të larta të drejtësisë.

🔹 Ky premtim kërkon një periudhë të paktën 2-3 vjet për t’u realizuar plotësisht, për shkak të natyrës së vështirë të administratës dhe kërkesave ligjore.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.0/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.0	⚠️
Masat për Zbatimin	4.5	✅
Kostoja dhe Financimi	4.0	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	5.0	✅
Afati i Zbatimit	4.0	✅

Ky premtim është i nevojshëm dhe i mundshëm për realizim, por kërkon një përkushtim të madh financiar dhe administrativ, si dhe një angazhim të gjerë për të adresuar padrejtësitë e kaluara.