Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Referendumi si Instrument Demokratik”

1. Qartësia e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (5/5)

Analizë:Premtimi është shumë i qartë dhe konkret. Ai propozon që referendumi të bëhet një instrument juridik për qytetarët për të sfiduar ose miratuar vendimet e përfaqësuesve të zgjedhur, veçanërisht kur ato vendime dëmtojnë interesin publik. Ky propozim synon të rrisë transparencën dhe kontrollin qytetar mbi veprimet e qeverisë, duke e forcuar demokracinë direkte dhe duke ofruar mundësinë e pjesëmarrjes aktive të qytetarëve në proceset vendimmarrëse.

🔹 Dobësi:Megjithëse është i qartë, zbatimi i këtij propozimi mund të kërkojë ndryshime të thella në legjislacionin dhe kushtetutën e vendit, që mund të krijojnë sfida ligjore dhe praktike në implementimin e tij.

1. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.5/5)

Analizë:Aktualisht, referendumi në shumë vende është një mundësi e kufizuar dhe përdoret më shumë për çështje të mëdha kombëtare, si ndryshimet kushtetuese. Në Shqipëri, referendumet janë të kufizuara dhe shpesh janë të lidhura me çështje të caktuara të rëndësishme ose politike. Ky propozim kërkon një hap përpara në zhvillimin e demokracisë direkte, por mund të hasë në rezistencë nga politikanët dhe grupet që mund të kenë interes të mbajnë kontrollin mbi vendimmarrjen.

🔹 Probleme të mundshme:

• Krijimi i një mekanizmi të besueshëm dhe të hapur për mbajtjen e referendumeve për çdo çështje mund të jetë i vështirë, sidomos për çështje komplekse që kërkojnë njohuri të thella për pasojat e tyre.

• Ekzistenca e një sistemi të tillë mund të sjellë një ngarkesë për buxhetin shtetëror dhe administratën publike për të mundësuar organizimin e referendumit.

• Mundësitë për ndikim të duopolit PS-PD janë të pakta, veçanërisht për një forcë politike të re, që mund të hasë vështirësi për të realizuar ndryshime të mëdha në këtë drejtim.

1. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.6/5)

Analizë:🔹 Rishikimi i legjislacionit dhe Kushtetutës:Do të kërkohet ndryshimi i ligjeve dhe mundësisht i Kushtetutës për të lejuar qytetarët të iniciativojnë dhe të votojnë për çështje të rëndësishme të vendit, jo vetëm përmes përfaqësuesve të zgjedhur.

🔹 Krijimi i një sistemi të sigurt dhe transparent për organizimin e referendumit:Një sistem i sigurt dhe transparent do të duhet të krijohet për të mundësuar që referendumet të zhvillohen në mënyrë të drejtë, të besueshme dhe pa ndikuar nga interesat e grupeve të caktuara. Kjo mund të kërkojë edhe një mbikëqyrje të pavarur.

1. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.3/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar për realizimin e nismës:

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)	Burimi i Financimit
Ndryshimi i ligjeve dhe Kushtetutës për mundësimin e referendumit	2 – 3	Buxheti i Shtetit
Krijimi i sistemit për organizimin e referendumit	4 – 6	Buxheti i Shtetit
Mbrojtja dhe siguria e referendumit dhe procesit zgjedhor	1 – 2	Buxheti i Shtetit
TOTAL (për 1 vit)	7 – 11	Buxheti i Shtetit

🔹 Burimet e mundshme financimi:Buxheti i shtetit do të mbulojë shpenzimet për ndryshimet ligjore dhe administratën për organizimin e referendumit. Kjo mund të sjellë një ngarkesë për buxhetin shtetëror, sidomos përsa i përket krijimit të sistemeve dhe administratës për mbajtjen e referendumeve.

⚠️ Rrezik:Përveç kostove financiare, mund të ketë edhe sfida administrative për të krijuar dhe menaxhuar një sistem të tillë të referendumit.

1. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

   📊 Vlerësimi: (4.7/5)

🔹 Ndikime pozitive:

• Ky propozim do të rrisë pjesëmarrjen e qytetarëve në proceset vendimmarrëse dhe do të ndihmojë në forcimin e demokracisë direkte.

• Do të ofrojë një mundësi për qytetarët për të shprehur mendimin e tyre mbi vendime të rëndësishme dhe për të sfiduar politikat që mund të dëmtojnë interesat e tyre.

🔹 Rreziqe të mundshme:

• Nese referendumet mbahen për çështje të shumta, mund të krijohet një ngarkesë për administratën dhe mund të çojë në vështirësi në menaxhimin e këtyre proceseve.

• Niveli i informacionit dhe edukatës politike mund të ndikojë në mënyrën se si qytetarët marrin pjesë dhe votojnë në referendumet e mundshme.

1. Afati i Zbatimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.4/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Ndryshimi i ligjeve dhe Kushtetutës për mundësimin e referendumit.
Faza 2	2026 – 2027	Krijimi i një sistemi të sigurt dhe të besueshëm për organizimin e referendumit.
Faza 3	2027 – 2028	Vlerësimi i implementimit të sistemit dhe miratimi i procesit të referendumit.

🔹 Sfida kryesore:Zbatimi i këtij propozimi do të kërkojë një periudhë kalimtare për të miratuar ndryshimet ligjore dhe për të krijuar një sistem që mund të mbajë referendumet në mënyrë efikase dhe të besueshme. Një forcë politike e re do të hasë vështirësi për të implementuar ndryshime të tilla për shkak të pengesave nga duopoli politik aktual (PS-PD) dhe mundësive të kufizuara për të realizuar një ndryshim të shpejtë.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.6/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	5	✅
Situata Aktuale	4.5	⚠️
Masat për Zbatimin	4.6	✅
Kostoja dhe Financimi	4.3	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.7	✅
Afati i Zbatimit	4.4	⚠️

Ky propozim ka një indeks të lartë fizibiliteti, por mund të hasë sfida në aspektin e ndryshimeve ligjore dhe krijimit të një sistemi të besueshëm dhe efikas për organizimin e referendumit. Megjithatë, përforcimi i demokracisë direkte dhe rritja e transparencës janë avantazhe të rëndësishme që do të përfitojnë nga implementimi i këtij propozimi. Një forcë politike e re do të përballet me vështirësi të konsiderueshme për të realizuar këto ndryshime, veçanërisht për shkak të ndikimit të kufizuar që mund të ketë në një skenë politike të dominuar nga PS dhe PD