Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Ngrirja e politikave fiskale për 10 vite”
1. Qartësia e Premtimit ⚠️
📊 Vlerësimi: 3.0/5
🔹 Premtimi është i kuptueshëm në qëllim – sigurimi i stabilitetit fiskal për të nxitur investime – por:
-
Nuk specifikon nëse ngrirja përfshin të gjitha taksat, apo vetëm normat standarde (p.sh. tatimi mbi fitimin, TVSH, kontributet).
-
Mbetet e paqartë nëse ndryshimet në bazën tatimore, përjashtimet apo strukturat tatimore do të lejohet të ndryshojnë.
-
Nuk përjashtohet mundësia që krizat ekonomike apo emergjencat fiskale të kërkojnë devijime nga politika.
🔸 Është një premtim politikisht tërheqës, por mungon detajimi ligjor dhe institucional që do ta bënte të zbatueshëm.
2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅
📊 Vlerësimi: 4.2/5
🔹 Realiteti aktual i Shqipërisë përfshin:
-
Ndryshime të shpeshta fiskale, shpesh të paparashikuara dhe të pakonsultuara;
-
Pasiguri për investitorët, sidomos në sektorë me cikël të gjatë kthimi kapitali;
-
Kritika nga FMN dhe komuniteti i biznesit për mungesë të stabilitetit tatimor.
🔸 Një kornizë e qëndrueshme fiskale do adresonte një nga pengesat kryesore për investimet afatgjata.
3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️
📊 Vlerësimi: 3.1/5
🔹 Për të garantuar një “ngrirje 10-vjeçare”, do duheshin:
-
Ligj të veçantë ose ndryshim kushtetues, që kufizon ndërhyrjet e qeverisë në sistemin tatimor;
-
Mekanizma të kontrollit buxhetor në rast krize;
-
Krijimi i një kuadri fiskal të mesëm dhe afatgjatë (MTFF), i miratuar me konsensus të gjerë.
🔸 Praktikisht, është e vështirë të garantohet paprekshmëria e politikës fiskale për një dekadë, pa komprometuar fleksibilitetin buxhetor në situata emergjente.
4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️
📊 Vlerësimi: 3.3/5
🔹 Ngrirja e normave tatimore:
-
Nuk ka kosto direkte, por kufizon të ardhurat e mundshme në periudha kur rritja ekonomike mund të justifikojë rritje të moderuar të të ardhurave.
-
Mund të krijojë vështirësi për të adresuar borxhin publik ose për të financuar nevoja të papritura sociale.
🔸 Kompensimi i kësaj “mangësie fleksibiliteti” kërkon:
-
Rritje të efikasitetit të mbledhjes tatimore;
-
Luftë kundër evazionit;
-
Menaxhim i kujdesshëm i borxhit dhe deficitit.
5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅
📊 Vlerësimi: 4.4/5
🔹 Për biznesin dhe investitorët:
-
Premtimi sjell parashikueshmëri dhe siguri ligjore, elementë kyç për vendimmarrjen investuese;
-
Krijon kushte më të favorshme për investime afatgjata dhe planifikim kapitali.
🔸 Për shtresat më të varfra:
-
Mund të rrisë stabilitetin e çmimeve dhe shërbimeve që varen nga taksat indirekte, por nuk ofron lehtësim të drejtpërdrejtë.
6. Afati i Zbatimit ⚠️
📊 Vlerësimi: 3.0/5
🔹 Premtimi ka karakter afatgjatë, por:
-
Kërkon vendosje të mekanizmave ligjorë, rregullatorë dhe institucionalë përpara se të hyjë në fuqi.
-
Është politikisht i ndjeshëm, pasi kufizon kompetencat fiskale të parlamenteve të ardhshme.
Faza |
Periudha |
Përshkrimi |
Faza 1 |
2025 |
Hartimi i legjislacionit dhe konsultimi me FMN/BB |
Faza 2 |
2026 |
Zbatimi i politikës së ngrirjes me garantime institucionale |
Faza 3 |
2027–2035 |
Monitorimi i zbatimit dhe përballimi i sfidave të paparashikuara |
🔸 Rreziku më i madh është se krizat makroekonomike (p.sh. pandemia, luftrat, energjia) mund ta bëjnë të papërshtatshëm një “ngrirje absolute”.
📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.5/5
Kategori |
Vlerësim |
Simboli |
Qartësia e Premtimit |
3.0 |
⚠️ |
Situata Aktuale |
4.2 |
✅ |
Masat për Zbatimin |
3.1 |
⚠️ |
Kostoja dhe Financimi |
3.3 |
⚠️ |
Ndikimi Ekonomiko-Social |
4.4 |
✅ |
Afati i Zbatimit |
3.0 |
⚠️ |
Premtimi për ngrirje të politikave fiskale është ekonomikisht i dobishëm për klimën e investimeve, por:
-
Vështirësohet nga realiteti institucional dhe dinamikat makroekonomike;
-
Kërkon garanci ligjore, konsensus politik dhe përgatitje teknike të fortë;
-
Rrezikon të kufizojë aftësinë shtetërore për të përballuar kriza të ardhshme.