Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Përgjysmimi i taksave dhe Taksa e sheshtë 8%”

Për analizën e vlerësimit të indeksit do të ndjekim të njëjtën strukturë logjike me vlerësim të ndarë në indikatorë të veçantë, të bazuar në realizueshmëri politike, administrative, fiskale dhe sociale.

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.2/5Premtimi është i qartë dhe i strukturuar rreth objektivave të identifikueshme:

• Thjeshtimi i sistemit aktual me një normë unike tatimore prej 8%.

• Udhëheqet nga ideja e eliminimit të kompleksitetit fiskal dhe pabarazisë horizontale.

🔹 Dobësi:

• Nuk sqarohet nëse përfshin të gjitha format e të ardhurave (paga, biznes, kapital, pronë etj.).

• Mungon një plan për efektet tranzitore në të ardhurat buxhetore dhe ndikimin në përfituesit aktualë të sistemit progresiv.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

• Shqipëria ka një sistem tatimor miks me norma progresive për individët (0%, 13%, 23%) dhe një normë të vetme 15% për tatimin mbi fitimin.

• Ka përjashtime dhe trajtime të veçanta për sektorë të ndryshëm, çka krijon kompleksitet dhe perceptim të lartë pabarazie.

🔹 Probleme thelbësore:

• Të ardhurat nga tatimi mbi të ardhurat personale dhe fitimi janë ende të ulëta në raport me PBB.

• Shmangia fiskale dhe informaliteti janë të përhapura.

• Ekziston rreziku që një normë e ulët e vetme të mos arrijë të gjenerojë të ardhura të mjaftueshme.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.6/5🔹 Për zbatimin efektiv kërkohet:

• Reformë gjithëpërfshirëse ligjore në sistemin e taksave direkte (ligji për tatimin mbi të ardhurat, fitimin, dividentin).

• Kalim nga sistem progresiv në një normë të vetme kërkon strategji kompensuese për efektet regresive sociale.

• Nevojitet kontroll i rreptë mbi raportimin e të ardhurave dhe forcim i sistemit të deklarimeve.

🔹 Rreziqe zbatimi:

• Përplasje politike dhe rezistencë nga grupet që përfitojnë nga trajtimi aktual fiskal.

• Nevojë për kapacitete analitike për të modeluar ndikimin në buxhet dhe pabarazitë.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.3/5🔹 Skenar orientues për humbje të ardhurash:

Komponent	Të ardhura aktuale (milion €)	Efekt me 8% (milion €)	Humbje potenciale
Tatimi mbi fitimin	380	~200	-180
Tatimi mbi të ardhurat personale	310	~150	-160
Totali (orientues)	690	350	-340

🔹 Burime kompensimi:

• Rritje e të ardhurave nga tatimet indirekte (TVSH, akciza) → regresive socialisht.

• Përmirësim i mbledhjes dhe reduktim i evazionit → efekt i ngadaltë dhe i pasigurt.

• Kufizim i shpenzimeve publike → ndikim negativ në sektorë si arsimi/shëndetësia.

⚠️ Në mungesë të rritjes strukturore të të ardhurave, zbatimi i këtij premtimi mund të kërcënojë stabilitetin fiskal dhe shpenzimet sociale.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.7/5🔹 Pozitivisht pritet të ndikojë:

• Përmirësimi i klimës së biznesit për sipërmarrjet e vogla/mesme.

• Ulje e kostos së përputhshmërisë për tatimpaguesit.

• Nxitje për investime të reja dhe reduktim të praktikave informale.

🔹 Por ka rreziqe:

• Sistemi i një norme unike është regresiv → ndikon më shumë shtresat me të ardhura të ulëta.

• Nëse nuk mbështetet me masa kompensuese (p.sh., subvencione, lehtësira për të varfrit), mund të rrisë pabarazitë sociale.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5🔹 Fazat e mundshme të zbatimit:

Faza	Periudha	Veprimet
Faza 1	2025	Hartimi dhe konsultimi i reformës fiskale
Faza 2	2026	Aprovimi i ligjit dhe tranzicioni nga normat aktuale
Faza 3	2027	Zbatimi i plotë i taksës së sheshtë me mekanizma kompensues

🔹 Sfidat:

• Konsultimi me FMN/BE për konformitetin me standardet e BE-së.

• Vonesat në harmonizim legjislativ dhe përgatitjen e administratës tatimore.

 📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.6/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.2	✅
Situata Aktuale	3.5	⚠️
Masat për Zbatimin	3.6	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.3	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	3.7	⚠️
Afati i Zbatimit	3.5	⚠️

Premtimi për një taksa të sheshtë prej 8% përfaqëson një reformë të thellë dhe ambicioze për thjeshtimin e sistemit fiskal. Megjithatë, realizimi i saj kërkon masa të kujdesshme tranzicioni, analiza të thelluara fiskale, dhe instrumente për të garantuar barazi sociale dhe stabilitet buxhetor. Pa këto, rreziku është që një sistem i thjeshtë në dukje të krijojë probleme të reja për financat publike dhe grupet vulnerabël.