Politika sociale dhe fondet speciale të Buxhetit të shtetit në 2027

17/11/20260

Tabela e buxhetit më poshtë evidenton një dobësi që meriton vëmendje të veçantë: shpenzimet e fondeve speciale rriten nga 289.4 miliardë lekë në vitin 2026 në 356.3 miliardë në vitin 2029, ndërsa të ardhurat e tyre rriten më ngadalë, nga 201.9 në 231.2 miliardë lekë. Si rezultat, diferenca që duhet të mbulohet nga buxheti i shtetit rritet nga 87.5 në 125.1 miliardë lekë. Kjo do të thotë se financimi buxhetor plotësues rritet me rreth 43%, duke kaluar nga 3.1% në 3.8% të PBB-së. Pra, fondet speciale po bëhen gjithnjë e më të varura nga transferimi i burimeve të përgjithshme buxhetore dhe jo vetëm nga kontributet e tyre specifike.

Mld lekë 2026 2027 2028 2029
Sigurime shoqërore 205.0 215.6 225.4 235.9
Politika të reja pensionesh 1.7 4.0 4.0 4.1
Bonusi i pensionistëve 10.0 20.0 30.0 40.0
Sigurime shëndetësore 69.3 70.8 71.6 72.3
Kompensim pronarësh 3.5 3.5 4.0 4.0
Shpenzime të fondeve speciale 289.4 313.9 335.0 356.3
Të ardhura të fondeve speciale 201.9 211.3 221.8 231.2
Diferenca e mbuluar nga buxheti 87.5 102.6 113.2 125.1
% e PBB 3.1 3.5 3.7 3.8

Vulnerabiliteti i financimit të pensioneve. Raporti kontribues/përfitues prej 1.31 është një tregues i rëndësishëm i presionit demografik dhe financiar mbi skemën. Kur kontributet mbulojnë mesatarisht 84.5% të fondeve të sigurimeve shoqërore, diferenca duhet të financohet nga buxheti i përgjithshëm. Kjo e ekspozon skemën ndaj ngadalësimit të punësimit formal, rritjes së pagave më të ulët se parashikimi dhe ndryshimeve demografike.

Bonusi universal si ekspozim fiskal afatgjatë. Rritja e bonusit nga 10 në 40 miliardë lekë brenda katër viteve krijon një angazhim social me ritëm shumë më të lartë se rritja e të ardhurave të fondeve speciale. Ndryshe nga indeksimi i pensioneve, i cili lidhet me ruajtjen e fuqisë blerëse, bonusi universal kërkon një vendimmarrje të përsëritur politike dhe financiare. Pa një formulë të qartë, kritere përfitimi dhe burim të qëndrueshëm financimi, ai rrezikon të kthehet në një detyrim de facto të buxheteve të ardhshme.

Dobësimi relativ i ndihmës së synuar. Ndërkohë që bonusi universal zgjerohet, ndihma ekonomike dhe pagesat për personat me aftësi të kufizuar mbeten pothuajse të pandryshuara në terma nominalë dhe bien në peshë ndaj PBB-së. Kjo ngre një çështje të drejtësisë rishpërndarëse: burimet po orientohen drejt një përfitimi të përgjithshëm, ndërsa familjet me nevojat më të larta nuk përfitojnë domosdoshmërisht mbështetje proporcionale me cenueshmërinë e tyre.

Krahasueshmëria me rajonin dhe dobësia e modelit shqiptar. Në raport me vendet e Ballkanit Perëndimor, Shqipëria nuk shfaq thjesht një nivel më të ulët të shpenzimeve sociale, por edhe një problem të strukturës dhe të efektivitetit të tyre. Sipas treguesve të shpenzimeve të mbrojtjes sociale ndaj PBB-së për vitin 2024, Shqipëria rezulton rreth 9.8%, kundrejt 14.6% në Bosnjë-Hercegovinë, 13.8% në Serbi dhe 12.3% në Mal të Zi. Të dhënat e Bankës Botërore konfirmojnë gjithashtu se Shqipëria ka pasur rritjen më të vogël të shpenzimeve sociale në rajon gjatë vitit 2024.

Kjo krahasueshmëri duhet lexuar me kujdes, pasi klasifikimet statistikore nuk janë plotësisht identike me zërat e fondeve speciale në buxhetin shqiptar. Megjithatë, ajo evidenton një paradoks: Shqipëria ka një nivel relativisht të ulët të mbrojtjes sociale në raport me ekonominë, por po rrit me shpejtësi transfertat buxhetore për financimin e saj, pa demonstruar një përmirësim proporcional të mbulimit dhe të mjaftueshmërisë së përfitimeve.

Vulnerabiliteti nga mungesa e lidhjes ndërmjet financimit dhe rezultateve sociale. Rritja e diferencës së pambuluar nga të ardhurat e fondeve speciale, nga 87.5 në 125.1 miliardë lekë, tregon se buxheti i shtetit po merr përsipër një barrë gjithnjë e më të madhe. Kjo nuk është domosdoshmërisht problem nëse financimi është i planifikuar dhe i qëndrueshëm. Problemi lind kur zgjerimi i detyrimeve nuk shoqërohet me analiza aktuariale, skenarë demografikë, parashikime të të ardhurave kontributive dhe objektiva të matshëm për uljen e varfërisë.

Në këtë drejtim, modeli shqiptar ka tri dobësi:Vulnerabilitetin demografik, pasi raporti 1.31 kontribues për një përfitues e bën skemën të ndjeshme ndaj plakjes së popullsisë, emigracionit dhe informalitetit.Vulnerabilitetin politik, pasi bonusi universal katërfishohet brenda katër viteve, pa një formulë të qartë e transparente që garanton vazhdimësinë e financimit.Vulnerabilitetin social, sepse mbështetja universale zgjerohet më shpejt se ndihma e orientuar drejt familjeve me të ardhura të ulëta dhe personave me nevoja të veçanta.

Buxheti shqiptar po ndërton një model të zgjerimit të premtimeve sociale më shpejt sesa po ndërton kapacitetin e qëndrueshëm për t’i financuar ato.

Krahasimi rajonal sugjeron se Shqipëria nuk ka ende një nivel të lartë të mbrojtjes sociale që të justifikojë vetvetiu rritjen e madhe të transfertave buxhetore. Përkundrazi, sfida është të rrisë mbulimin, vlerën reale të përfitimeve dhe drejtësinë e shpërndarjes, duke shmangur krijimin e detyrimeve që varen nga hapësira e përkohshme fiskale.

Vendet e rajonit duhen krahasuar jo vetëm për sa shpenzojnë, por edhe për:

  1. Peshën e pensioneve dhe raportin kontribues/përfitues.
  2. Përqindjen e financimit nga kontributet kundrejt buxhetit.
  3. Peshën e ndihmës ekonomike dhe përfitimeve të testuara sipas të ardhurave.
  4. Mjaftueshmërinë e pensioneve dhe mbrojtjen nga varfëria.
  5. Shpenzimet shëndetësore nga xhepi i familjeve.

Shpërndarja e parave të buxhetit për pensionet nuk përbën testin e vërtetë të politikës sociale, sepse nuk po e parandalon ende sa duhet varfërinë, ashtu si edhe nuk garanton ende dinjitet ekonomik duke konsideruar se rritja e financimit pa të ardhura të garantuara nga skema janë duke e cenuar stabilitetin e buxhetit.

Ndërsa Buxheti i vitit 2027 do të financojë përfitime sociale, një qasje e qëndrueshme kërkon të ndërtohet një sistem mbrojtjeje që nuk mjaftohet me transferta të thjeshta, por adreson në mënyrë rrënjësore sfidat dhe objektivat e papërmbushura.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *