Transparencë në letër, hije në realitet: Si u kthye ligji për lobimin në një fasadë të bukur për pushtetin dhe oligarkët

Ligji për lobimin, i miratuar në janar 2026 dhe i shpallur në shkurt të po këtij viti, mbërriti në jetën publike shqiptare pas një procesi që vetë ilustron paradokset e reformave tona.
Ligji kaloi pa u nider përmes një konsultimi formal në tetor 2025, me disa komente publike dhe pastaj një nxitim i papritur drejt votimit vetëm tre muaj më vonë, pa kohë për një debat të thellë parlamentar apo për një analizë serioze impakti.
Në këtë kontekst, vlerësimi i ALTAX-it, i publikuar pikërisht në fund të tetorit 2025, mbetet një nga dokumentet e qarta dhe profesionale që paralajmëroi me saktësi se ku do të dështonte ligji nëse nuk do të merrte parasysh paralajmërimet thelbësore.

Fatkeqësisht, shumica e atyre paralajmërimeve u injoruan në thelb, edhe pse qeveria pretendoi se mori në konsideratë rreth 70 për qind të komenteve.
Rezultati është një ligj që duket modern në letër, por që në praktikë rrezikon të shndërrohet në një fasadë transparente mbi të njëjtën kulturë të ndikimit të fshehtë që synonte të rregullonte.
Një nga kritikat më të forta të ALTAX-it ishte përjashtimi de facto i lobimit të brendshëm, atij që kryhet nga vetë kompanitë, shoqatat ose organizatat jofitimprurëse për interesat e tyre pa pasur nevojë për një kontratë me palë të tretë.
Në draftin fillestar kjo mangësi ishte aq e theksuar sa e bënte ligjin pothuajse të padobishëm për rastet më të rrezikshme të ndikimit ekonomik.
Në versionin final u shtua një fjali e shkurtër që përjashton “rastet e interesave të drejtpërdrejta”, por kjo mbetet një zgjidhje kozmetike. Sepse përjashtimet e gjera të nenit 6, që lejojnë aktivitete si konsultime publike, studime akademike, fushata në media ose veprimtari të OJQ-ve për misionin statutor i japin mundësi të plotë çdo grupi të fuqishëm të ushtrojë presion pa u regjistruar fare si lobist.
Kështu, oligarkët, bizneset e mëdha dhe grupet e interesit të lidhura me pushtetin mund të vazhdojnë të ndikojnë në vendimmarrje duke e quajtur aktivitetin e tyre “pjesëmarrje publike” ose “studim i pavarur”, duke e lënë ligjin të verbër ndaj formës më të përhapur të lobimit në Shqipëri.

Po aq problematik mbetet edhe çështja e transparencës financiare.
ALTAX insistonte që në Regjistrin e Lobimit të publikoheshin të paktën përmbledhje të buxheteve, burimet kryesore të fondeve dhe një nivel minimal auditimi, në përputhje me praktikat e BE-së dhe OECD-së.
Ligji final kërkon vetëm një “interval buxhetor” në kontratë dhe një deklaratë shpenzimesh çdo gjashtë muaj, pa asnjë detaj të detyrueshëm për origjinën e parave dhe pa auditim të pavarur. Është sikur t’i kërkosh dikujt të tregojë sa ka shpenzuar për darkë pa i thënë me kë dhe çfarë ka ngrënë.
Kjo vagësi i lejon aktorëve me burime të mëdha të fshehin lehtësisht shkallën reale të investimit në ndikim politik, duke e bërë regjistrin një listë emrash pa fuqi zbuluese.
Autoriteti mbikëqyrës, Komisioneri për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale, mbetet i njëjti institucion i mbingarkuar dhe historikisht i ndjeshëm ndaj presioneve politike, pa asnjë garanci të fortë pavarësie buxhetore apo funksionale që ALTAX e kishte kërkuar me forcë.
Sanksionet administrative, me një gjobë maksimale prej 500 mijë lekësh për lobim pa regjistrim, duken si një tarifë parkimi për një biznes të madh, ndërsa mungesa e stimujve pozitivë, si përparësi në konsultime ose certifikata transparence e lë sistemin të mbështetet vetëm te frika nga një gjobë që, në realitetin shqiptar, shpesh apelohet deri në skadim ose thjesht nuk mblidhet.
Periudha e ndalimit për ish-ministrat dhe ish-deputetët (dy vjet) është një hap pozitiv në letër, por lehtësisht e anashkalueshme nëpërmjet pozicionesh “këshilltari privat” ose bashkëpunimesh me OJQ të kontrolluara.
Në një ambient ku ligjet për deklarimin e pasurisë, tenderat publikë ose konfliktin e interesit zbatohen selektivisht, ku gjobat administrative shpesh mbeten letra pa vlerë dhe ku institucionet mbikëqyrëse kanë kapacitet të kufizuar, ky ligj ka pak shanse të prodhojë ndryshim real.
Regjistri do të mbushet me disa dhjetëra emra të “certifikuar”, raportet do të duken të pastra dhe zyrtarët do të vazhdojnë të harrojnë takimet e vërteta në restorante ose nëpërmjet kanaleve partiake. Ndërkohë, ndikimi i vërtetë mbetet në hije, pikërisht aty ku ka qenë gjithmonë.

Në fund të fundit, ky ligj i vlen kryesisht pushtetit aktual, i cili fiton një “tick-box” të shkëlqyer për raportet e progresit drejt Bashkimit Evropian dhe për strategjinë kundër korrupsionit, pa cenuar aspak mekanizmat e vërtetë të vendimmarrjes.
I vlen edhe bizneseve të mëdha dhe grupeve të interesit të lidhura me të, të cilat tani mund të operojnë me një certifikatë ligjore që i mbron nga akuzat e korrupsionit.
Profesionistëve të rinj të lobimit u hapet një treg i ri, por vetëm për ata që kanë lidhjet e duhura. Për shoqërinë civile, median investigative dhe qytetarin e thjeshtë, ligji mbetet një premtim i zbrazët: një regjistër i bukur online që nuk zbulon asgjë thelbësore për mënyrën se si formohen ligjet, tenderat dhe politikat që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e tyre.
Kështu, në vend që të shënonte një kthesë drejt transparencës reale, Ligji për lobimin 2026 u bë një tjetër shembull klasik i reformave shqiptare të bëra për Brukselin, të cilat duken të përparuara në sipërfaqe, por në thelb ruajnë status quo-në e një sistemi ku pushteti dhe paraja vazhdojnë të flasin në errësirë.