Taksa e qarkullimit nga nafta te automjeti: Realiteti pas deklaratës së Kryeministrit Rama për pagesën katërfish

Deklarata e kryeministrit Edi Rama (mars 2026) lidhet me propozimin për të hequr taksën e qarkullimit (rreth 27 lekë për litër, plus TVSH që e bën efektivisht ~32.4 lekë/litër) nga struktura e çmimit të naftës.
Ai tha se nëse hiqet nga nafta, taksa “do shkojë diku tjetër”, konkretisht në formën e një taksë vjetore për automjetin dhe atëherë drejtuesit do ta paguajnë katërfish (ose deri në 10-fish sipas kategorive të makinave) më shumë se sot.

Çfarë thotë realisht deklarata?
Kjo është një deklaratë politike me dy qëllime kryesore:
Së pari, të justifikojë mos heqjen e taksës nga nafta në kushtet e çmimeve të larta (nafta ka arritur 218 lekë/litër në fundmars 2026, nga 175 lekë para 30 ditësh). Qeveria nuk do ta ulë barrën fiskale, sepse kjo do të ulte të ardhurat buxhetore (në 2025 u arkëtuan rreth 24.1 miliardë lekë ose 250.5 milionë euro vetëm nga kjo taksë).
Së dyti, të argumentojë se sistemi aktual është “më i drejtë”. Taksa paguhet proporcionalisht me konsumin e naftës → kush djeg më shumë naftë (makina të mëdha, SUV, kamionë, ata që udhëtojnë shumë) paguan më shumë. Kjo ndjek parimin “ndotësit e mëdhenj paguajnë më shumë”.  Nëse shkon te taksa fikse për mjet, të gjithë paguajnë një shumë vjetore të ngjashme, pavarësisht sa naftë përdorin, pra pensionistët ose ata që përdorin pak makinën do të “subvenciononin” indirekt ata që përdorin shumë.
Deklarata nuk thotë se heqja nga nafta do të bënte çmimin e naftës katerfish më të lartë. Përkundrazi, heqja do ta ulte çmimin e naftës me 30-35 lekë/litër (plus efektin e TVSH-së).
Por Kryeministri Rama thekson se kostoja totale për shoferët do të rritej katerfish nëse taksa transferohet te automjeti, sepse shteti do të synonte të mbante të njëjtin nivel të ardhurash.

Le të bëjmë disa llogaritje të thjeshta.
Taksa aktuale për litër është 27 lekë (pa TVSH) ose 32.4 lekë me TVSH.
Konsumi vjetor është reth 730-740 milionë litra naftë (bazuar në importet e fundit 740 mijë tonë, duke konvertuar afërsisht 1 ton ~1200-1300 litra).
Të ardhura nga taksa janë 24.1 miliardë lekë në vit (rreth 250.5 milionë euro).
Nëse hiqet nga nafta dhe transferohet te një taksa vjetore fikse për automjet për të mbajtur të njëjtat të ardhura nga llogaritja rezulton se:
– Numri i automjeteve në Shqipëri është rreth 800 mijë – 1 milion (vetura kryesisht; plus kamionë etj.).Mesatarja e propozuar në disa diskutime (nga shoqata e hidrokarbureve) ~310 euro/vit për makinë (rreth 31,000 lekë/vit), me diferencim në 40-150 euro për motorë/vetura të vogla, 200+ euro për SUV dhe mbi 500 euro për kamionë.

Shembulli për një shofer mesatar sugjeron se një makinë që konsumon 8 litra/100 km dhe bën 15,000 km/vit → konsumon ~1,200 litra naftë/vit. Taksa aktuale e qarkullimit = 1,200 litra × 27 lekë = 32,400 lekë (330 euro). Nëse shkon te taksë fikse vjetore për të mbajtur të njëjtat të ardhura totale,  mesatarja mund të jetë 30,000–40,000 lekë/vit ose më shumë, por për makina që konsumojnë pak (p.sh. 500-800 litra/vit) do të ishte më e lartë se sot. Për makina që konsumojnë shumë (2,000+ litra/vit) do të ishte më e ulët.

Kryeministri Rama thotë “katërfish” sepse:
– Nëse taksa fikse vendoset në nivelin mesatar të konsumit aktual, shumë shoferë (sidomos ata me konsum të ulët) do të paguanin 3-4 herë më shumë se kontributi i tyre aktual.
Për disa kategori (makina luksoze ose me konsum të lartë) mund të arrinte 10-fish nëse qeveria diferencon fort sipas ndotjes/infrastrukturës.Nga llogaritja rezultati është i thjeshtë. Nëse shpërndahet barazia mbi numrin e makinave pa diferencim të fortë të konsumit, barra totale për shoferët individualë rritet sepse humbet efekti “paguaj vetëm sa përdor”.

Më poshtë disa skenare të mundshëm.
Skenari 1
Heqje e plotë pa zëvendësim (jo realist).
Çmimi i naftës ulet me 30-35 lekë/litër (+ efekt TVSH).
Përfitim për shoferët = kursim direkt.
Pasojë për buxhetin, humbje 230+ milionë euro/vit → duhet të mbulohen me taksa të tjera (TVSH më të lartë, taksa mbi të ardhura, etj.) ose borxh.
Inflacioni mund të ulet pak, por qeveria e sheh si “dhuratë” për ndotësit e mëdhenj.

Skenari 2 
Transferim te taksa fikse vjetore për automjet ( mund të propozohet).
Çmimi i naftës bie me 30+ lekë/litër (lehtësim imediat në pompë).
Por taksa vjetore rritet ndjeshëm (200-500+ euro/vit sipas mjetit).
Përfitues kryesorë janë  shoferët me konsum shumë të lartë (kamionë, taksi, udhëtime të gjata).
Të humbur janë shoferët me qarkullim mesatar ose me përdorim të ulët të automjetit (pensionistë, makina e dytë).
Efekti neto rezulton se shumica e shoferëve paguajnë më shumë në total, siç thotë Kryeministri Rama.
Plus burokraci më e madhe (pagesa vjetore, kontroll).

Skenari 3
Status quo (kështu si është sot).
Taksa mbetet në çmimin e naftës. Çmimi i lartë vazhdon të ndikojë të gjithë (transport, ushqime, inflacion).
Por “drejtësia” ruhet, sipas qasjes që paguan më shumë kush përdor më shumë automjetin.
Qeveria mban të ardhurat e qëndrueshme.

Skenari 4
Kompromis midis palëve (ulje e pjesshme ose pezullim i përkohshëm).
Ulje e taksës së qarkullimit me 10-20% për një periudhë (siç u bë me akcizën në raste të tjera).
Çmimi bie pak (5-10 lekë), por jo dramatikisht. Të ardhurat bien pak, por jo shumë.

Në konluzion të gjitha sa u trajtuan më lart,
deklarata ka kuptim ekonomik dhe politik. Heqja e taksës nga nafta pa zëvendësim do të ulte çmimin në pompë, por qeveria nuk e bën sepse humb të ardhura të mëdha.
Nëse zëvendësohet me taksë mbi automjetet, shumica e qytetarëve do të ndiheshin më keq (sidomos ata që nuk “djegin” shumë naftë).
Sistemi aktual e bën taksën “të padukshme” (përfshihet në çmim) dhe proporcionale me përdorimin, gjë që është më e lehtë politikisht se një taksë vjetore e lartë që njerëzit e shohin drejtpërdrejt në xhep.
Në praktikë, “katërfish” është një figurë retorike për të thënë “do të kushtojë shumë më shtrenjtë për shumicën”.
Në realitet, ndryshimi varet nga sa litra konsumon secili. Nëse je një shofer mesatar (1,000-1,500 litra/vit), ndryshimi mund të jetë i vogël ose pak negativ. Nëse je me konsum të ulët je me humbje të madhe.
Kjo tregon tensionin klasik midis lehtësimit të çmimeve të karburantit (që ndikon inflacionin) dhe ruajtjes së të ardhurave buxhetore. 

Rajoni (Kosovë, Maqedoni, Mali i Zi) ka taksa më të ulëta në naftë, prandaj çmimet janë më të lira.
Në Shqipëri barra fiskale është nga më të lartat (~50-60% e çmimit).

Kjo është tema e diskutimit më e drejtë! Pra debati ekonomik, social dhe politik duhet të ketë objekt se sa do të ulet barra fiskale dhe jo vetëm një taksë e caktuar. Në fund ka rëndësi që familjet dhe bizneset të ndihen të asistuar dhe shteti të ketë përmbushur misionin e egzistencës së tij social-ekonomike.