Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Automatizimi i Lejeve të ndërtimit me Inteligjencë Artificiale”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Qëllimi është i shprehur qartë: automatizimi i procedurave për lejet e ndërtimit për të rritur transparencën dhe reduktuar korrupsionin.

🔹 Instrumenti është i njëtrajtshëm – përdorimi i Inteligjencës Artificiale, edhe pse mungojnë detajet për shkallën e automatizimit (procesverbalë, analiza topografike, vendimmarrje e plotë automatike apo asistuar?).

🔸 Sugjerohet të qartësohet nëse IA do të jetë:

• Vetëm asistuese në shqyrtim dhe verifikim,

• Apo do të ketë edhe kompetenca vendimmarrëse, çka ka implikime ligjore.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.2/5

🔹 Procesi i lejeve të ndërtimit në Shqipëri është një nga fushat më të kritikuara për:

• Korrupsion të përhapur, konflikt interesi dhe ndërhyrje politike;

• Proces të ngadalshëm dhe jo transparent, me mungesë të qasjes publike në vendimmarrje;

• Procedura të decentralizuara, shpesh me standarde të ndryshme midis bashkive.

🔸 Ekziston platforma elektronike e-LEJE, por ajo nuk përfshin logjikë automatike të vendimmarrjes – është më shumë një sistem komunikimi dhe ngarkimi dokumentesh.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.1/5

🔹 Automatizimi me IA kërkon:

• Digjitalizim të plotë të të gjithë dokumentacionit teknik, urbanistik dhe ligjor (planifikim vendor, rregullore ndërtimi, kufizime ligjore);

• Sisteme interoperabile mes agjencive (ALUIZNI, Kadastra, INUK, Bashkitë, Ministria e Infrastrukturës);

• Krijimin e një modeli të bazuar në rregulla (rule-based IA) dhe/ose trajnimin e një algoritmi të ndërlikuar (machine learning).

🔸 Duhet gjithashtu ndryshim i kuadrit ligjor, pasi vendimmarrja automatike mbi leje ndërtimi ka nevojë për bazë të qartë ligjore dhe mbikëqyrje njerëzore për raste të ndërlikuara.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Kosto e lartë fillestare:

• Investim në softuer inteligjent, integrim me sistemet ekzistuese dhe trajnime për përdoruesit publikë;

• Auditime të vazhdueshme për të ruajtur neutralitetin e algoritmeve dhe për të shmangur diskriminimin apo gabimet sistemike.

🔸 Burimet potenciale:

• Mund të realizohet me fonde IPA të BE-së, programe digjitalizimi ose partneritete publike-private për zhvillimin teknologjik.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Pozitive:

• Rrit besimin në institucionet publike dhe transparencën në një sektor me rrezik të lartë;

• Ul kostot transaksionale dhe kohën e pritjes për ndërtuesit e ligjshëm;

• Nxit një klimë më të mirë investimi në ndërtim, përfshirë investitorë të huaj.

🔹 Negativisht:

• Rrezik nëse IA nuk është e saktë apo nuk reflekton përjashtimet ligjore, mund të prodhojë vendime arbitrare;

• Nëse nuk kombinohet me kontroll njerëzor të saktë, rrit rrezikun për abuzim “nga prapaskena” duke manipuluar të dhënat hyrëse.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Nëse fokusohet në automatizim të pjesshëm (asistencë IA për verifikime), mund të arrihet brenda 2–3 viteve, sidomos në bashki më të mëdha.

🔹 Automatizimi i plotë i vendimmarrjes kërkon:

• 5+ vite, pasi duhet bazë të dhënash e konsoliduar, algoritme të besueshme, dhe adaptim ligjor.

🔸 Realizueshmëria varet nga:

• Vullneti politik për digjitalizim real, jo thjesht platforma fasadë;

• Kapaciteti për bashkëpunim ndërinstitucional dhe transparencë të kodit të sistemit IA.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.7/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.5	✅
Situata Aktuale	4.2	✅
Masat për Zbatimin	3.1	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.0	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.0	✅
Afati i Zbatimit	3.2	⚠️

Ky premtim është konkret, i lidhur ngushtë me një problem real dhe me potencial për përmirësim të qeverisjes publike, por:

• Kërkon përgatitje të gjatë teknike dhe ligjore;

• Duhet kombinuar me mbikëqyrje njerëzore dhe auditim të pavarur, për të shmangur rreziqet e “IA të errët”.

👉 Rekomandohet fillimi me projekte pilot në bashki të mëdha (Tiranë, Durrës, Fier), me përdorim të IA si asistent vendimmarrjeje, përpara zgjerimit në shkallë kombëtare.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Luftën ndaj Abuzimit me Fondet Publike”

Premtimet

Nr	Përmbajtja
1	Vetting i projekteve publike: Propozohet një veting i të gjitha projekteve ndërtimore që realizohen me fonde publike dhe hetimi i çdo aktori që është përfshirë në abuzime të mundshme.
2	Përditësimi i manualeve të çmimeve: Rishikimi i çmimeve të ndërtimit për të siguruar transparencë dhe korrektësi.

1. Qartësia e Premtimeve

📊 Vlerësim: 5/5

Premtimet janë të qarta dhe të drejtpërdrejta, duke përfshirë dy masa klasike dhe të domosdoshme për luftimin e abuzimeve me fondet publike: vetingu i projekteve publike dhe përditësimi i manualeve të çmimeve. Këto masa janë të lehta për t’u kuptuar dhe mund të implementohen për të siguruar një mbikëqyrje të rreptë dhe transparente të projekteve që financohen me fonde publike.

2. Gjendja Aktuale dhe Nevoja Sociale

📊 Vlerësim: 5/5

• Abuzimi me fondet publike është një problem i vazhdueshëm, veçanërisht në sektorët e ndërtimit dhe infrastrukturës, ku shpenzimet dhe projektet e mëdha shpesh janë subjekt i mangësive të kontrollit dhe shpërdorimeve të fondeve.

• Vetingu i projekteve dhe përditësimi i manualeve të çmimeve janë masa të nevojshme për të garantuar transparencën dhe për të parandaluar abuzimet me fondet publike.

• Nevoja për një sistem më të qartë dhe të organizuar për mbikëqyrjen e projekteve dhe për përmirësimin e manualeve të çmimeve është e ngutshme për të reduktuar keqmenaxhimin dhe shpërdorimet e parave publike.

3. Masat për Zbatim

📊 Vlerësim: 4.8/5

Masa	Zbatueshmëri	Komente
Veting i projekteve publike	✅	Një veting i rreptë dhe i qartë i projekteve që financohen me fonde publike është çelësi për reduktimin e korrupsionit dhe abuzimeve, duke siguruar kontroll të plotë mbi çdo fazë të projektit.
Përditësimi i manualeve të çmimeve	✅	Rishikimi i çmimeve të ndërtimit është një masë për të siguruar transparencën dhe korrektësinë, duke ofruar një bazë të qartë dhe të qëndrueshme për menaxhimin e fondeve publike.

4. Kostoja dhe Burimet

📊 Vlerësim: 4.7/5

Kostoja e Zbatimit dhe Burimet e Nevojshme:

• Vettingu i projekteve publike kërkon burime të konsiderueshme për hetimin dhe kontrollin e çdo projekti, si dhe për zhvillimin e strukturave të nevojshme për implementimin e tij.

• Përditësimi i manualeve të çmimeve kërkon një bashkëpunim të ngushtë me ekspertë të industrisë, për të siguruar që manualet të jenë të përditësuara dhe të përputhshme me standardet ndërkombëtare, duke krijuar një sistem të qartë dhe të ndershëm për përdorimin e fondeve publike.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 5/5

Kategoria	Ndikimi
Lufta kundër abuzimeve me fondet publike	✅ Pastrimi i sektorit të ndërtimit dhe mbikëqyrja e projekteve do të reduktuar shpenzimet e kota dhe do të sigurojë përdorimin efikas të fondeve publike, duke kontribuar në rritjen e besimit të qytetarëve dhe donatorëve në proceset e menaxhimit të parave publike.
Transparenca dhe korrektësia	✅ Përditësimi i manualeve të çmimeve do të kontribuoni në rregullimin e çmimeve dhe ofrimin e një baze të qartë për kontratat e ndërtimit, duke ndihmuar në parandalimin e abuzimeve dhe korrupsionit.

6. Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 4.8/5

Masa	Afat
Veting i projekteve publike	12 – 18 muaj
Përditësimi i manualeve të çmimeve	6 – 12 muaj

7. Vlerësimi Përfundimtar

📊 Vlerësim: 4.9/5

Premtimi për luftën ndaj abuzimit me fondet publike është një hap i domosdoshëm dhe i duhur për të siguruar një menaxhim më të mirë të parave publike dhe për të reduktuar korrupsionin dhe shpërdorimin e fondeve.

Vettingu i projekteve dhe përditësimi i manualeve të çmimeve janë dy masa që do të kontribuojnë drejtpërdrejt në përmirësimin e transparencës dhe efikasitetit të projekteve publike, duke rritur besimin në sistemin e menaxhimit të parave publike.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Luftën ndaj Pastrimit të Parave në Sektorin e Ndërtimit”

Premtimet

Nr	Përmbajtja
1	Vetting i subjekteve ndërtuese: Propozohet një veting rigoroz i subjekteve ndërtuese, administratorëve dhe investitorëve, duke kontrolluar ligjshmërinë e pasurive dhe duke konfiskuar ato që janë përfshirë në aktivitete kriminale.
2	Eliminimi i monopolit: Lufta kundër monopoleve në sektorin e ndërtimit dhe nxitja e konkurrencës së ndershme për të lehtësuar barrën fiskale të grupeve të vogla që punojnë në këtë sektor.

1. Qartësia e Premtimeve

📊 Vlerësim: 5/5

Premtimet janë shumë të qarta dhe të drejtpërdrejta, duke përfshirë dy masa kryesore që synojnë pastrimin e sektorit të ndërtimit: një veting rigoroz të subjekteve dhe luftën kundër monopoleve. Kjo qartësi e objektivave e bën të lehtë për t’u kuptuar dhe për të implementuar.

2. Gjendja Aktuale dhe Nevoja Sociale

📊 Vlerësim: 4.7/5

• Sektori i ndërtimit ka qenë një nga sektorët ku ka pasur më shumë raste të pastrimit të parave, për shkak të mungesës së kontrollit dhe transparencës.

• Monopoli dhe aktivitetet jo të ndershme janë sfida serioze që ndikojnë negativisht në zhvillimin ekonomik dhe krijimin e mundësive për grupet e vogla që operojnë në sektor.

• Nevoja për një veting të rreptë dhe eliminimin e monopolëve është e ngutshme për të siguruar një sektor të pastër dhe të ndershëm, duke krijuar një mjedis konkurrues dhe të shëndetshëm për të gjithë aktorët.

3. Masat për Zbatim

📊 Vlerësim: 4.9/5

Masa	Zbatueshmëri	Komente
Veting i subjekteve ndërtuese	✅	Implementimi i një procesi të qartë dhe rigoroz të verifikimit të ligjshmërisë së pasurive të subjekteve ndërtuese është një hap i rëndësishëm për të pastruar sektorin dhe për të siguruar një mjedis të ndershëm.
Lufta kundër monopoleve	✅	Lufta kundër monopoleve do të sigurojë konkurrencën e ndershme, duke lehtësuar barrën fiskale dhe duke ndihmuar grupet e vogla që të kenë mundësi të konkurrojnë dhe të zhvillohen.

4. Kostoja dhe Burimet

📊 Vlerësim: 4.5/5

Kostoja e Zbatimit dhe Burimet e Nevojshme:

• Vettingu i subjekteve ndërtuese do të kërkojë burime të mëdha përkatëse, përfshirë investime në teknologji dhe burime njerëzore për verifikim, si dhe mbështetje për institucionet që do të merren me këtë proces.

• Lufta kundër monopoleve kërkon një strukturë të fuqishme kontrolli dhe monitorimi, për të siguruar që rregullat janë të zbatueshme dhe të mbështesin një treg konkurrues.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 5/5

Kategoria	Ndikimi
Lufta kundër pastrimit të parave dhe forcimi i sektorit të ndërtimit	✅ Pastrim i sektorit të ndërtimit, përmes vetingut të subjekteve dhe luftës ndaj monopoleve, do të kontribuoni në rritjen e besimit dhe transparencës, duke siguruar një sektor më të pastër dhe më të shëndetshëm ekonomikisht.
Krijimi i mundësive për grupet e vogla	✅ Nxitja e konkurrencës dhe eleminimi i monopoleve do të mundësojnë zhvillimin e grupeve të vogla, duke lehtësuar barrën fiskale dhe duke krijuar mundësi më të barabarta për zhvillim.

6. Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 4.6/5

Masa	Afat
Veting i subjekteve ndërtuese	12 – 18 muaj
Lufta kundër monopoleve	12 – 24 muaj

7. Vlerësimi Përfundimtar

📊 Vlerësim: 4.8/5

Premtimi për luftën ndaj pastrimit të parave në sektorin e ndërtimit është një hap i domosdoshëm për të siguruar pastrimin dhe zhvillimin e qëndrueshëm të këtij sektori, duke eliminuar abuzimet dhe nxit konkurencën e ndershme.

Ky angazhim është esencial për të garantuar një treg të pastër dhe të drejtë që mbështet zhvillimin e biznesit dhe grupet e vogla që operojnë në këtë sektor, si dhe për të rritur transparencën dhe besimin e qytetarëve dhe investitorëve.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Lufta ndaj Korrupsioni në Sektorin Privat”

1. Qartësia e Premtimit

   📊 Vlerësim: 4.8/5

Premtimi është i qartë në qëllimin e tij për të përmirësuar transparencën dhe përgjegjshmërinë në sektorin privat. Duke kërkuar që bizneset të zbatojnë praktika etike dhe të bëjnë auditime të përditshme, si dhe duke forcuar mbikëqyrjen mbi kompanitë e mëdha, propozimi është i thjeshtë për t’u kuptuar dhe synon përmirësimin e etikës dhe transparencës në sektorin privat.

2. Gjendja Aktuale dhe Nevoja Sociale

   📊 Vlerësim: 5/5

Korrupsioni në sektorin privat shpesh mbetet pa mbikëqyrje të duhur, sidomos në kompanitë e mëdha që kanë mundësi të shmangin rregullat dhe të ndikojnë në vendimmarrjen e qeverisë dhe autoriteteve. Sektori ka nevojë për një sistem të fuqishëm të kontrollit dhe auditimit për të siguruar që praktikat e etikës dhe transparencës të zbatohet si në nivel të individëve ashtu edhe në nivel organizatash. Ky propozim do të ndihmonte në krijimin e një terreni më të drejtë dhe më të barabartë për konkurrencën dhe zhvillimin e biznesit.

3. Masat për Zbatim

   📊 Vlerësim: 4.6/5

Masa	Zbatueshmëria	Komente
Zbatimi i praktikave etike dhe auditimeve të përditshme për bizneset	✅	Kjo kërkon rregullore të reja dhe standarde të larta për transparencë në sektorin privat. Ndërsa është një masë e mundshme, kërkon angazhimin e bizneseve për të investuar në përputhshmëri.
Forcimi i mbikëqyrjes mbi kompanitë e mëdha	✅	Kjo kërkon krijimin e strukturave të reja mbikëqyrëse dhe rritjen e fuqisë e agjencive mbikëqyrëse ekzistuese. Rritja e transparencës dhe përgjegjshmërisë në këto kompani mund të jetë një sfidë, por është e mundshme me burime të mjaftueshme.

4. Kostoja dhe Burimet

   📊 Vlerësim: 4.2/5

Kategoria	Kostoja dhe Burimet
Kostoja për krijimin e një sistemi të auditimit të përditshëm dhe mbikëqyrjes	Mesatare – 50,000 – 150,000 euro për vit
Kostoja për trajnimin e stafit të biznesit dhe mbikëqyrësve	Mesatare – 30,000 – 100,000 euro për vit
Përfitimet nga rritja e transparencës dhe përgjegjshmërisë në sektorin privat	Të mëdha – Ulja e korrupsionit, përmirësimi i reputacionit të sektorit privat dhe rritja e besimit të investitorëve.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

   📊 Vlerësim: 5/5

Kategoria	Ndikimi
Rritja e transparencës dhe përgjegjshmërisë në sektorin privat	✅ Ky propozim do të ndikonte drejtpërdrejt në reduktimin e korrupsionit në sektorin privat dhe do të sigurojë që praktikat e menaxhimit të jenë më etike dhe transparente.
Përmirësimi i besimit të investitorëve dhe mundësive për zhvillimin e biznesit	✅ Me një sektor privat më të paster dhe të përgjegjshëm, mundësitë për zhvillimin e biznesit dhe investimet do të rriten. Ky ndryshim do të ndihmojë gjithashtu në ndërtimin e një mjedisi të favorshëm për bizneset e vogla dhe të mesme.
Rritja e konkurrencës dhe mundësive për sektorin privat	✅ Duke forcuar etikën dhe transparencën, do të krijohet një mjedis konkurrues dhe i ndershëm, i cili do të kontribuonte në rritjen e cilësisë dhe produktivitetit të kompanive.

6. Afati i Zbatimit

   📊 Vlerësim: 4.5/5

Masa	Afat
Zbatimi i auditimeve të përditshme dhe praktikave etike për bizneset	6 – 12 muaj
Forcimi i mbikëqyrjes dhe krijimi i strukturave të reja për kompanitë e mëdha	12 – 18 muaj
Ndryshimi i kulturës shoqërore dhe biznesore lidhur me korrupsionin	18 – 36 muaj

7. Vlerësimi Përfundimtar

Vlerësim: 4.8/5

Ky propozim ka potencial të madh për të përmirësuar etikën dhe transparencën në sektorin privat. Masat e propozuara janë të realizueshme, por kërkojnë një angazhim të fortë nga bizneset dhe agjencitë mbikëqyrëse për të zbatuar standardet e reja.

Përfitimet që dalin nga ky propozim janë të konsiderueshme dhe përfshijnë një sektor privat më të pastër, rritjen e besimit të qytetarëve dhe investitorëve, dhe një mjedis më të drejtë dhe konkurrues për bizneset.

Implementimi i këtyre masave do të ndikojë pozitivisht në zhvillimin ekonomik dhe shoqëror të Shqipërisë.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Përpjekja kundër Korrupsionit si Normë Sociale”

1. Qartësia e Premtimit

   📊 Vlerësim: 5/5

Premtimi është i qartë dhe i drejtpërdrejtë, duke synuar ndryshimin e perceptimit dhe sjelljes shoqërore ndaj korrupsionit, duke e trajtuar atë si një problem kulturor dhe jo vetëm juridik. Propozimi për implementimin e programeve pilot në sektorin e arsimit dhe shëndetësisë është një masë e detajuar dhe e mundshme për të arritur këtë objektiv.

2. Gjendja Aktuale dhe Nevoja Sociale

   📊 Vlerësim: 5/5

Korrupsioni është një problem i thellë dhe i përhapur në shoqërinë shqiptare, dhe perceptimi ndaj tij shpesh është shumë i ndryshëm, duke u konsideruar si një “normë” dhe jo si një fenomen negativ. Kjo ka krijuar një mjedis ku korrupsioni është toleruar dhe në disa raste, shikohet si një mënyrë për të marrë përfitime. Ndryshimi i këtyre perceptimeve dhe sjelljes është një hap i domosdoshëm për të luftuar korrupsionin dhe për të siguruar një kulturë më të shëndetshme dhe më të drejtë shoqërore.

3. Masat për Zbatim

   📊 Vlerësim: 4.8/5

Masa	Zbatueshmëria	Komente
Implementimi i programeve pilot për ndryshimin e perceptimeve në arsimin dhe shëndetësinë	✅	Kjo masë kërkon angazhimin e institucioneve të arsimit dhe shëndetësisë për të krijuar dhe implementuar programe të cilat do të nxisin ndryshimin e sjelljes dhe të perceptimeve shoqërore.
Ndryshimi i sjelljes shoqërore ndaj korrupsionit, duke e trajtuar atë si një problem kulturor	✅	Do të kërkohet një bashkëpunim i ngushtë me shoqërinë civile, mediat dhe akademinë për të krijuar një lëvizje të gjerë për ndërgjegjësimin dhe për ndryshimin e normave shoqërore.

4. Kostoja dhe Burimet

   📊 Vlerësim: 4.5/5

Kategoria	Kostoja dhe Burimet
Kostoja e implementimit të programeve pilot	Mesatare – 100,000 – 250,000 euro për vit
Kostoja për zhvillimin e materialeve edukative dhe për fushatat ndërgjegjësuese	Mesatare – 50,000 – 100,000 euro për vit
Përfitimet nga ndryshimi i perceptimeve shoqërore dhe reduktimi i korrupsionit	Të mëdha – Rritja e besimit të qytetarëve në institucione dhe përmirësimi i efikasitetit të administratës publike.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

   📊 Vlerësim: 5/5

Kategoria	Ndikimi
Ndryshimi i sjelljes shoqërore dhe normave kulturore	✅ Kjo masë do të ndihmojë në transformimin e mënyrës se si shoqëria e percepton korrupsionin, duke e bërë atë më të papranueshëm dhe duke kontribuar në uljen e nivelit të tolerancës ndaj tij.
Rritja e besimit të qytetarëve në administratën publike dhe shtetin	✅ Shëndoshja e perceptimit të qytetarëve dhe forcimi i një kulture të përgjegjshme dhe të pastër shoqërore do të kontribuojnë në rritjen e besimit dhe efikasitetit të shtetit.
Përmirësimi i imazhit të Shqipërisë në sytë e botës	✅ Ky propozim do të kontribuonte gjithashtu në rritjen e transparencës dhe reputacionit të Shqipërisë në nivel ndërkombëtar, duke e bërë vendin më tërheqës për investitorët dhe për zhvillimin e qëndrueshëm.

6. Afati i Zbatimit

   📊 Vlerësim: 4.7/5

Masa	Afat
Implementimi i programeve pilot në arsimin dhe shëndetësinë	6 – 12 muaj
Fushatat ndërgjegjësuese dhe ndryshimi i perceptimeve shoqërore	12 – 24 muaj
Krijimi i një norme shoqërore të papranueshme për korrupsionin	24 – 36 muaj

7. Vlerësimi Përfundimtar

Vlerësim: 4.9/5

Ky propozim ka potencialin për të krijuar një ndryshim të thellë dhe të qëndrueshëm në shoqërinë shqiptare, duke ndryshuar perceptimet dhe sjelljen ndaj korrupsionit. Përfitimet janë të mëdha, duke përfshirë rritjen e besimit të qytetarëve në administratën publike dhe një klimë më të pastër shoqërore. Implementimi i programeve pilot në arsimin dhe shëndetësinë, së bashku me fushatat ndërgjegjësuese, do të ketë një ndikim pozitiv dhe afatgjatë.

Ky është një hap shumë i rëndësishëm për të ndihmuar në luftën kundër korrupsionit dhe për të transformuar Shqipërinë në një vend më të drejtë dhe më të përgjegjshëm.