Indeksi i Fizibilitetit te Premtimit për “Kursimin nga Pompat dhe Energjinë Elektrike”

1. Qartësia e Premtimit

📊 Vlerësimi: (5/5)

 Premtimi është i qartë dhe i drejtpërdrejtë, duke e fokusuar qëllimin në kursimin e energjisë elektrike dhe reduktimin e shpenzimeve të lidhura me pompimin e ujit në sistemet e ujësjellësve. Ky propozim synon të eleminojë nevojën për përdorimin e pompave të shumta dhe të papërputhshme, duke e bërë sistemin më të qëndrueshëm dhe të eficient.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore

📊 Vlerësimi. (4.7/5)

 Aktualisht, sistemi i ujësjellësve në Shqipëri përballet me probleme të konsiderueshme që lidhen me përdorimin e pompave dhe shpenzimet e energjisë elektrike. Disa nga çështjet kyçe janë.

🔹 Përdorimi i pompave të shumta dhe të papërputhshme. Kjo krijon ndërlikime në operacione dhe shpesh bën që procesi i furnizimit me ujë të jetë joefikas dhe të konsumojë më shumë energji. 🔹 Kosto të larta energjie. Pompimi i ujit është një nga faktorët kryesorë që kontribuon në kostot e larta operacionale të sistemit të ujësjellësve, duke e bërë atë një ngarkesë financiare për buxhetin e shtetit dhe qytetarët.

🔹 Problemet kryesore.

• Pompimi i ujit është joefikas dhe i shtrenjtë.

• Shumë sisteme të ujësjellësve përdorin pajisje të vjetra dhe të papërshtatshme për kërkesat e tanishme.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit

📊 Vlerësimi. (4.5/5)

 Për realizimin e këtij propozimi, duhen ndërmarrë disa hapa të rëndësishëm që do të mundësojnë optimizimin e përdorimit të energjisë dhe pompave.

🔹 Standardizimi i sistemeve të ujësjellësve. Duhet të krijohet një sistem të centralizuar dhe të standardizuar për pompimin e ujit, ku do të përdoren pajisje moderne dhe efikase.

🔹 Instalimi i sistemeve të energjisë alternative. Përdorimi i energjisë diellore ose burimeve të tjera alternative mund të ndihmojë në uljen e kostove të energjisë për pompim.

🔹 Mekanikë të avancuar për monitorimin dhe kontrollin. Sistemet e monitorimit të avancuar do të mundësojnë menaxhimin më të mirë të energjisë dhe do të ndihmojnë në uljen e shpenzimeve operacionale.

🔹 Investimet në teknologji dhe pajisje të reja. Investimi në pajisje dhe teknologji moderne për përmirësimin e efikasitetit të pompave është thelbësor për realizimin e kursimeve të energjisë.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit

📊 Vlerësimi. (4.4/5)

 Për të realizuar kursimin nga pompimi dhe energjia elektrike, do të nevojiten investime fillestare për modernizimin e sistemeve të ujësjellësve dhe instalimin e teknologjive të reja.

🔹 Kostoja e parashikuar për investimet e nevojshme

Masa	Kosto (milionë euro)	Burimi i Financimit
Modernizimi i pompave dhe sistemit	150 – 180	Buxheti i Shtetit, Kredita Ndërkombëtare, Donatorë
Përdorimi i energjisë alternative	10 – 15	Donatorë, Investitorë Privatë
Instalimi i sistemeve të monitorimit	5 – 10	Buxheti i Shtetit, Kredita Ndërkombëtare

🔹 Rreziku. Ky projekt mund të përballohet me pengesa të mundshme financiare dhe burokratikë, për shkak të nevojës për investime të mëdha në teknologji dhe infrastrukturë të re.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësimi. (5/5)

 Ky projekt do të ketë një ndikim të dukshëm pozitiv në ekonominë e Shqipërisë dhe cilësinë e shërbimeve publike.

🔹 Përfitimet ekonomike

• Kursimi i energjisë. Ulja e kostove për energjinë elektrike dhe pompimin e ujit është një përfitim i rëndësishëm, duke i mundësuar shtetit të kursejë më shumë para që mund të investohen në projekte të tjera.

• Reduktimi i kostove operacionale. Sistemet më të eficientë do të sjellin një ulje të kostove operative për administratën publike dhe për qytetarët.

🔹 Përfitimet sociale

• Cilësi më e lartë e shërbimeve. Ky projekt do të përmirësojë furnizimin me ujë për qytetarët dhe do të kontribuoni në një shërbim më të qëndrueshëm dhe të besueshëm.

• Mbrojtja e mjedisit. Kursimi i energjisë dhe përdorimi i burimeve alternative mund të ndihmojë në mbrojtjen e mjedisit dhe zvogëlimin e ndotjes.

6. Afati i Zbatimit

📊 Vlerësimi. (4.6/5)

 Ky projekt do të kërkojë disa vite për implementimin e plotë, për shkak të nevojës për modernizimin e sistemeve dhe instalimin e teknologjive të reja. Disa faza të rëndësishme përfshijnë planifikimin, instalimin e pajisjeve të reja, dhe testimin e sistemeve.

🔹 Afatet

Faza	Periudha	Aktivitetet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Planifikimi dhe hartimi i projektit
Faza 2	2026 – 2027	Instalimi i sistemeve moderne dhe energjisë alternative
Faza 3	2027 – 2028	Testimi dhe optimizimi i sistemeve
Faza 4	2028 – 2029	Operimi dhe monitorimi i kursimeve

Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit. 4.6/5 

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	5.0	✅
Situata Aktuale	4.7	⚠️
Masat për Zbatimin	4.5	✅
Kostoja dhe Financimi	4.4	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	5.0	✅
Afati i Zbatimit	4.6	✅

Ky projekt ka potencialin të sjellë përfitime të mëdha për ekonominë dhe shërbimet publike, duke përmirësuar efikasitetin e sistemeve të ujësjellësve dhe duke ulur kostot e energjisë dhe operacioneve.Ndërkohë, është e nevojshme të sigurohet financimi dhe angazhimi i palëve të interesuara për të realizuar investimet e nevojshme.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Çmimi i Energjisë Elektrike për Konsumatorët Familjarë”

1. Qartësia e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.8/5)

Premtimi është shumë i qartë, duke specifikuar dy fasha çmimesh për konsumatorët familjarë me konsum deri në 800 kWh/muaj. Fasha e natës dhe ajo e ditës janë ndarë me çmime të ndryshme, duke u mundësuar qytetarëve mundësi më të lira për të konsumuar energji gjatë periudhës së natës, kur kërkesa është më e ulët dhe ngarkesa në rrjet është më e vogël.

🔹 Dobësi:Nëse ky sistem zbatohet pa një mbikëqyrje të duhur, mund të ketë mundësi keqinterpretimi ose keqmenaxhimi të konsumit, dhe për këtë arsye mund të ndikojë negativisht në performancën e sistemit të furnizimit me energji elektrike.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.2/5)

Aktualisht, çmimi i energjisë elektrike për konsumatorët familjarë është i centralizuar dhe nuk është i ndarë në fashta, duke mos incentivuar përdorimin racional të energjisë. Çmimi për energjinë është i lartë për shumë familje, dhe ndarja në dy fashta mund të ndihmojë në rregullimin e kërkesës dhe optimizimin e përdorimit.

🔹 Probleme thelbësore:

• Përdorimi i energjisë është shpesh i pasistematizuar, dhe ndarja e çmimeve mund të sjellë sfida në vlerësimin e konsumit dhe mund të shkaktojë ndikime të papritura në pagesat e konsumatorëve.

• Nuk ka ende një sistem të mjaftueshëm për informimin e konsumatorëve në lidhje me periudhat dhe mundësitë e përdorimit të energjisë në mënyrë të përshtatshme.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.6/5)

🔹 Informimi dhe edukimi i konsumatorëve:Një masë e rëndësishme për zbatimin e këtij premtimi do të ishte edukimi dhe informimi i konsumatorëve për periudhat e konsumit dhe mënyrat e optimizimit të përdorimit të energjisë, veçanërisht për ata që mund të kenë më pak njohuri në lidhje me përdorimin e energjisë elektrike.

🔹 Mekanizmat e kontrollit dhe monitorimit:Për të siguruar që ndarja e çmimeve në dy fashta funksionon si duhet, do të jetë e nevojshme një mbikëqyrje e fortë nga operatorët e energjisë dhe institucione të pavarura për të monitoruar dhe siguruar që sistemi funksionon pa ndërprerje.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.4/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar për realizimin e nismës:

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)	Burimi i Financimit
Implementimi i sistemeve të menaxhimit të energjisë për fashat	2 – 5	OSSH (Operatori i Sistemit të Shpërndarjes së Energjisë)
Edukimi dhe informimi i konsumatorëve për periudhat e energjisë	1 – 3	Buxheti i Shtetit
TOTAL (për 1 vit)	3 – 8	Buxheti i Shtetit dhe OSSH

🔹 Burimet e mundshme financimi:Burimet mund të sigurohen nga buxheti i shtetit për pjesën e edukimit dhe informimit të konsumatorëve, ndërsa investimet teknologjike dhe infrastruktura që mbështesin menaxhimin e fasheve mund të financohen nga OSSH. Mund të ketë gjithashtu mundësi për mbështetje nga fonde ndërkombëtare për zhvillimin e qëndrueshëm të infrastrukturës energjetike.

⚠️ Rrezik:Një mundësi rreziku mund të jetë mungesa e fondeve për zhvillimin e sistemeve teknologjike që do të mbështesin ndarjen e çmimeve dhe mbikëqyrjen e periudhave të ndryshme të konsumit.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

   📊 Vlerësimi: (4.7/5)

🔹 Ndikime pozitive:

• Ky sistem mund të lehtësojë barrën financiare të konsumatorëve, duke i inkurajuar ata të përdorin energjinë në periudha me çmime më të ulëta.

• Mund të ndihmojë në optimizimin e përdorimit të energjisë, uljen e kërkesës gjatë orëve të ngarkesës, dhe përmirësimin e qëndrueshmërisë së sistemit energjetik.

🔹 Rreziqe të mundshme:

• Mund të ketë përpjekje për keqpërdorim të periudhave të natës nga disa konsumatorë që nuk janë të vetëdijshëm për tarifat e tjera, ose mund të ndodhin pengesa teknike për implementimin e sistemit të ndarë.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.5/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Krijimi i infrastrukturës për menaxhimin e fasheve dhe mbikëqyrjes së periudhave të energjisë.
Faza 2	2026 – 2027	Implementimi i sistemit të fasheve dhe edukimi i konsumatorëve për periudhat e konsumit.
Faza 3	2027 – 2028	Monitorimi dhe optimizimi i sistemit dhe adaptimi i tij për përmirësime të mëtejshme.

🔹 Sfida kryesore:

• Implementimi i një sistemi të tillë kërkon një periudhë testimi dhe mund të hasë vështirësi teknike për të ndarë saktë çmimet e energjisë dhe për të siguruar që konsumatorët e përdorin atë në mënyrë të qëndrueshme.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.6/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.8	✅
Situata Aktuale	4.2	⚠️
Masat për Zbatimin	4.6	✅
Kostoja dhe Financimi	4.4	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.7	✅
Afati i Zbatimit	4.5	⚠️

Premtimi për ndarjen e çmimeve të energjisë elektrike për konsumatorët familjarë në dy fasha është një hap i rëndësishëm për optimizimin e konsumit të energjisë dhe ndihmën për konsumatorët. Ky sistem ka potencialin të përmirësojë efikasitetin energjetik dhe të ulë barrën financiare për familjet.

Megjithatë, për zbatimin e tij të suksesshëm, është e nevojshme që të investohet në infrastrukturë, edukim dhe mbikëqyrje për të siguruar përdorimin e drejtë dhe efektiv të periudhave të ndryshme të konsumit të energjisë

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Statusin e Minatorit”

1. Qartësia e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.7/5)

Premtimi është mjaft i qartë, duke specifikuar se brenda mandatit të parë qeverisës do të miratohet një ligj për statusin e minatorit në Shqipëri. Ky ligj pritet të sigurojë mbrojtjen ligjore dhe përfitime të veçanta për minatorët, duke mundësuar trajtim të barabartë dhe mbështetje për një nga grupet më të ekspozuara të punonjësve në sektorin e nxjerrjes së mineraleve dhe burimeve natyrore.

🔹 Dobësi:Nëse ligji miratohet, është e rëndësishme që të ekzistojë një sistem i qëndrueshëm mbikëqyrjeje për të siguruar që përfitimet e parashikuara arrijnë te minatorët dhe nuk shfrytëzohen për interesat e grupeve të tjera. Gjithashtu, mund të lindin sfida për zbatimin e tij në terren, sidomos në rajonet më të izoluara.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.3/5)

Aktualisht, statusi i minatorit në Shqipëri është i pasigurt dhe ndonëse ka përpjekje të shpërndara për mbrojtjen e të drejtave të minatorëve, ata nuk kanë një mbështetje të plotë ligjore që të sigurojë mbrojtjen e shëndetit, kushteve të punës dhe pensioneve të tyre. Çështjet e sigurisë në punë dhe mbështetjeja për pensionet dhe trajtimin shëndetësor janë probleme kryesore që prekin këtë kategori.

🔹 Probleme thelbësore:

• Puna në sektorin e minierave është e rrezikshme dhe shpesh pa mbrojtje adekuate për shëndetin dhe sigurinë e punëtorëve.

• Minatorët shpesh kanë përfitime të kufizuara për sigurime shëndetësore, pensione dhe ndihmë sociale.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.5/5)

🔹 Krijimi i një ligji të dedikuar për minatorët:Një ligj i dedikuar për minatorët duhet të trajtojë disa aspekte thelbësore, përfshirë përfitimet shëndetësore dhe pensionet, mbrojtjen e kushteve të punës, si dhe sigurimin e sigurisë në punë. Ky ligj duhet të sigurojë mbështetje ligjore për trajtimin e minatorëve dhe të krijojë një mekanizëm mbikëqyrjeje për zbatimin e tij.

🔹 Mbështetje për ndërmarrjet dhe bashkëpunimi me sindikatat:Një tjetër masë e rëndësishme do të jetë angazhimi i sindikatave të minatorëve dhe ndërmarrjeve për të krijuar një mjedis të sigurt për punë dhe për të mbështetur minatorët në kërkesat e tyre.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.2/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar për realizimin e nismës:

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)
Krijimi dhe administrimi i ligjit për statusin e minatorëve	1 – 3
Përdorimi i fondeve për mbrojtjen e kushteve të punës	5 – 10
Kosto për pensionet suplementare për minatorët dhe ata që përfitojnë statusin	8 – 12
TOTAL (për 1 vit)	14 – 25

🔹 Burimet e mundshme financimi:Burimet për financimin e këtij ligji mund të vijnë nga buxheti i shtetit, si dhe mund të angazhohen fonde të tjera nga programet ndërkombëtare që mbështesin zhvillimin e kushteve të punës dhe mbrojtjen sociale për grupe të caktuara.

⚠️ Rrezik:Nëse buxheti i shtetit është i kufizuar, mund të ketë vështirësi në alokimin e fondeve të mjaftueshme për mbështetje të plotë të minatorëve.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

   📊 Vlerësimi: (4.6/5)

🔹 Ndikime pozitive:

• Ky ligj mund të përmirësojë kushtet e punës dhe të sigurojë një mbrojtje më të mirë sociale dhe shëndetësore për minatorët, të cilët janë në një profesion të rrezikshëm dhe shpesh pa mbështetje të mjaftueshme.

• Do të sigurojë që minatorët të kenë përfitime më të mira pensionale dhe mbrojtje shëndetësore, duke kontribuar në rritjen e mirëqenies sociale të këtij grupi të punës.

• Mund të sjellë stabilitet në sektorin e minierave dhe të nxisë përmirësimin e sigurisë dhe kushteve të punës.

🔹 Rreziqe të mundshme:

• Ndërkohë që mund të ketë përfitime të dukshme për minatorët, mund të ketë rritje të kostove për ndërmarrjet që veprojnë në këtë sektor, sidomos nëse kërkohet një investim i madh për përmirësimin e kushteve të sigurisë dhe shëndetit.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.4/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Krijimi i ligjit për statusin e minatorëve dhe procedura për mbështetje.
Faza 2	2027 – 2028	Implementimi i masave për mbrojtjen shëndetësore dhe përfitimet pensionale për minatorët.
Faza 3	2029 – 2030	Monitorimi i efektivitetit të ligjit dhe adaptimi i tij për t’iu përgjigjur nevojave të minatorëve.

🔹 Sfida kryesore:

• Krijimi i një ligji të tillë mund të kërkojë një kohë të gjatë për të kaluar përmes proceseve legjislative, dhe mund të ketë pengesa në lidhje me implementimin e tij efektiv në terren.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.5/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.7	✅
Situata Aktuale	4.3	⚠️
Masat për Zbatimin	4.5	✅
Kostoja dhe Financimi	4.2	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.6	✅
Afati i Zbatimit	4.4	⚠️

Premtimi për miratimin e një ligji për statusin e minatorit është i rëndësishëm dhe ka potencialin të përmirësojë kushtet e jetesës dhe mbrojtjen e shëndetit dhe sigurisë për këtë kategori të rëndësishme punëtorësh. Megjithatë, për të realizuar këtë premtim, është e nevojshme një periudhë implementimi, duke kaluar përmes proceseve legjislative dhe duke siguruar financimin dhe mbështetje të mjaftueshme.

Nëse miratohet dhe zbatohet me sukses, ky ligj mund të sjellë përfitime të dukshme për minatorët dhe mund të krijojë një mjedis më të sigurt dhe të qëndrueshëm për sektorin e minierave

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Fondi Sovran për Burimet Natyrore”

1. Qartësia e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.8/5)

Premtimi është mjaft i qartë, duke specifikuar se 50% e fitimit neto çdo vit nga aktiviteti ekonomik në burimet natyrore do të depozitohet në një Fond Sovran. Ky fond do të përdoret vetëm për investime publike të lidhura me mbështetje sociale, ndihmën ekonomike, bursat për studentë dhe infrastrukturën, duke e fokusuar përdorimin e tij për përmirësimin e kushteve të jetesës për qytetarët dhe zhvillimin e ekonomisë lokale. Ky mekanizëm synon të sigurojë përdorimin e burimeve natyrore për përfitim të përgjithshëm publik.

🔹 Dobësi:Nëse nuk krijohet një mekanizëm i qartë mbikëqyrjeje dhe raportimi për këtë fond, mund të ketë mundësi për abuzime dhe përdorim të gabuar të fondeve.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.2/5)

Aktualisht, Shqipëria nuk ka një fond të centralizuar për burimet natyrore, dhe shpesh fitimet nga këto aktivitete nuk përdoren për investime publike afatgjata. Shpesh, të ardhurat nga burimet natyrore janë të menaxhuara nga qeveria qendrore pa një shpërndarje të drejtë në investime lokale ose për mbështetje sociale, gjë që ndikon në mungesën e mundësive të qëndrueshme për zhvillim.

🔹 Probleme thelbësore:

• Mungesa e një mekanizmi të centralizuar që siguron ndarjen dhe përdorimin e fitimeve nga burimet natyrore për investime të drejtpërdrejta.

• Mundësia e keqmenaxhimit të këtyre burimeve nga qeveritë e mëparshme, pa një mbikëqyrje të mjaftueshme dhe transparencë.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.6/5)

🔹 Krijimi i Fondit Sovran:Do të kërkohet një ligj i veçantë për të krijuar Fondin Sovran për Burimet Natyrore, i cili do të duhet të përmbajë rregulla të qarta për arkëtimin e fitimeve dhe përdorimin e tyre. Ky fond duhet të ketë një strukturë të fortë mbikëqyrjeje për të siguruar transparencën dhe drejtësinë në përdorimin e fondeve.

🔹 Mekanizmi i mbikëqyrjes dhe transparencës:Për të siguruar që Fondi Sovran të përdoret në mënyrë të drejtë dhe të efektshme, është e nevojshme të krijohet një sistem mbikëqyrjeje, i cili mund të përfshijë auditime të pavarura dhe raporte të rregullta mbi përdorimin e fondeve. Kjo do të sigurojë që investimet të realizohen për të mirën e komunitetit dhe jo për interesa të ngushta politike.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.5/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar për realizimin e nismës:

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)
Krijimi dhe administrimi i Fondit Sovran	2 – 5
Përdorimi i fondeve për investime publike	10 – 50
TOTAL (për 1 vit)	Varet nga fitimi nga burimet natyrore

🔹 Burimet e mundshme financimi:Financimi për këtë fond do të vijë nga 50% e fitimit neto që gjenerohet nga aktivitetet në burimet natyrore, si minerale dhe hidrokarbure. Fondet mund të shpenzohen për investime në shërbime sociale dhe infrastrukturë, si dhe për mbështetje të studentëve dhe bizneseve.

⚠️ Rrezik:Nëse fitimet nga burimet natyrore janë të pasigurta ose çmimet ndërkombëtare të këtyre burimeve bien, mund të ketë mangësi në fonde për të mbështetur investimet publike. Kjo mund të sjellë vonesa ose ulje të efektivitetit të përdorimit të këtyre fondeve.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

   📊 Vlerësimi: (4.7/5)

🔹 Ndikime pozitive:

• Ky fond mund të ndihmojë në financimin e projekteve të rëndësishme sociale dhe infrastrukturës, si ndihma për ata që kanë nevoja dhe investime në arsim dhe shëndetësi.

• Do të sigurojë që fitimet nga burimet natyrore përdoren për përfitim të përgjithshëm publik dhe zhvillim të qëndrueshëm të ekonomisë.

• Mund të ndihmojë në diversifikimin e burimeve të financimit për qeverinë, duke ulur varësinë nga burimet tradicionale të financimit të buxhetit.

🔹 Rreziqe të mundshme:

• Ndonëse fondi mund të sjellë përfitime të mëdha, mund të ketë pasiguri nëse fitimet nga burimet natyrore janë të papërshtatshme ose të paqëndrueshme.

• Ka mundësi për abuzime dhe përdorim të keq të fondeve, veçanërisht nëse nuk ka mbikëqyrje të duhur ose transparencë.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.3/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Krijimi i ligjit dhe strukturës për Fondin Sovran, si dhe vendosja e mekanizmave të arkëtimit të fitimeve.
Faza 2	2027 – 2028	Implementimi i plotë i Fondit Sovran dhe përdorimi i fondeve për projekte të caktuara publike.
Faza 3	2029 – 2030	Rishikimi i efektivitetit të Fondit Sovran dhe adaptimi i politikave për të siguruar që përdorimi i fondeve të jetë sa më i efektshëm.

🔹 Sfida kryesore:

• Ndryshimi i legjislacionit dhe krijimi i një Fondi Sovran mund të kërkojë kohë dhe mund të ndeshet me pengesa ligjore ose politike.

• Ndërsa mund të ketë përfitime të mëdha, mund të ndodhin sfida për sa i përket menaxhimit të fondeve dhe kontrollit të përdorimit të tyre.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.6/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.8	✅
Situata Aktuale	4.2	⚠️
Masat për Zbatimin	4.6	✅
Kostoja dhe Financimi	4.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.7	✅
Afati i Zbatimit	4.3	⚠️

Premtimi për krijimin e një Fondi Sovran për Burimet Natyrore ka potencialin të krijojë një sistem të qëndrueshëm dhe të drejtë për përdorimin e fitimeve nga burimet natyrore. Ky fond mund të mbështesë investime në infrastrukturë, ndihma sociale dhe mbështetje për arsimin, duke përmirësuar cilësinë e jetesës për qytetarët. Megjithatë, për zbatimin e suksesshëm të këtij premtimi, është e nevojshme krijimi i një kuadri ligjor të fortë dhe një mekanizëm mbikëqyrës për të siguruar transparencën dhe menaxhimin e duhur të fondeve

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Aksesi i Pushtetit Lokal në Fitimet nga Burimet Natyrale”

1. Qartësia e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.9/5)

Premtimi është i qartë dhe përfshin një pjesë të rëndësishme të burimeve natyrore. Ai përcakton që pushteti lokal do të ketë të drejtën të marrë 10% të fitimeve nga burimet natyrore që ndodhen në territorin e tij. Kjo do të mundësojë investime të drejtpërdrejta në zhvillimin e komunitetit lokal. Premtimi gjithashtu specifikon se çfarë mund të bëhet me këtë financim, duke përfshirë investime në infrastrukturë, arsim, mbështetje sociale, dhe zhvillim të bizneseve të vogla.

🔹 Dobësi:Nëse nuk sigurohet një mekanizëm i saktë për ndarjen e fitimeve dhe mbikëqyrjen e shpenzimeve, ka mundësi abuzimesh dhe përdorimi të keq të këtyre burimeve.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.4/5)

Aktualisht, Shqipëria nuk ka një sistem të qartë të shpërndarjes së fitimeve nga burimet natyrore midis qeverisjes qendrore dhe asaj lokale. Pasuri natyrore si mineralet dhe hidrokarburet shpesh janë nën kontrollin e qeverisë qendrore, dhe nuk ka një ndarje të qartë të përfitimeve për komunitetet vendore.

🔹 Probleme thelbësore:

• Ka mungesë të një kuadri të fortë ligjor që të mundësojë këtë shpërndarje të drejtë të fitimeve.

• Shpërndarja e burimeve natyrore shpesh ka sjellë përplasje të interesave ndërmjet pushtetit lokal dhe atij qendror, duke krijuar tensione në menaxhimin e burimeve.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.6/5)

🔹 Përshtatja e kuadrit ligjor:Do të kërkohet një ndryshim dhe përshtatje e legjislacionit aktual për të mundësuar ndarjen e fitimeve nga burimet natyrore mes qeverisë lokale dhe qendrore. Kjo mund të kërkojë ndryshime në ligje si ai i tatimit mbi të ardhurat dhe ligje të tjera që lidhen me menaxhimin e pasurive natyrore.

🔹 Mekanizmi i menaxhimit të financave lokale:Do të duhet të krijohet një sistem për ndarjen e fitimeve dhe një mekanizëm mbikëqyrjeje për të siguruar që burimet të përdoren në mënyrë transparente dhe të drejtë. Ky sistem duhet të mundësojë kontrollin e procesit dhe të sigurojë se investimet shkojnë në përfitim të komunitetit dhe zhvillimit të tij.

🔹 Mbikëqyrja dhe transparenca:Një element kyç për zbatimin është ndërtimi i një sistemi të mbikëqyrjes që do të mundësojë monitorimin e shpenzimeve dhe realizimin e projekteve. Pushteti lokal do të duhet të sigurojë një raportim të rregullt dhe të detajuar për shpenzimet dhe investimet që bëhen.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.2/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar për realizimin e nismës:

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)
Përshtatja e kuadrit ligjor	1 – 3
Krijimi i mekanizmave të mbikëqyrjes dhe transparencës	2 – 4
Shpërndarja e fitimeve për pushtetin lokal	Varet nga fitimi nga burimet natyrore
TOTAL (për 1 vit)	Varion, pasi varet nga fitimi

🔹 Burimet e mundshme financimi:

• Financimi do të vijë nga burimet natyrore që do të ndahen nga qeveria qendrore, si dhe nga të ardhurat që krijohen përmes investimeve në infrastrukturën dhe shërbimet sociale.

• Qeveria lokale mund të përdorë këto burime për të përmirësuar cilësinë e jetës për qytetarët dhe mund të tërheqë fonde nga donatorë ndërkombëtarë për projekte të caktuara.

⚠️ Rrezik:Shpërndarja e fitimeve mund të jetë e paqëndrueshme nëse burimet natyrore janë të pasigurta ose çmimet ndërkombëtare luhaten. Kjo mund të ndikojë në mbështetje të qëndrueshme financiare për investimet lokale.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

   📊 Vlerësimi: (4.7/5)

🔹 Ndikime pozitive:

• Aksesi në fitimet nga burimet natyrore do të krijojë mundësi për zhvillimin e infrastrukturës lokale dhe shërbimeve sociale, siç janë kopshtet, çerdhet, shkollat dhe qendrat sociale.

• Ky mekanizëm do të mbështesë biznese lokale dhe zhvillimin e komunitetit, duke kontribuar në përmirësimin e kushteve të jetesës.

• Mund të ndihmojë në forcimin e lidhjeve mes qeverisë lokale dhe qytetarëve, duke rritur transparencën dhe angazhimin në procese vendimmarrëse.

🔹 Rreziqe të mundshme:

• Mund të ketë shpërndarje të pasigurt dhe joefektive të burimeve, sidomos në rastet kur burimet natyrore janë të pasigurta ose vlerësimi i fitimeve është i pasaktë.

• Pushteti lokal mund të ndeshet me vështirësi në menaxhimin e këtyre burimeve, duke krijuar mundësi për abuzime ose përdorim të gabuar të fondeve.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.3/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Hartimi dhe miratimi i ndryshimeve ligjore dhe krijimi i mekanizmave të menaxhimit.
Faza 2	2027 – 2028	Implementimi i sistemit të shpërndarjes së fitimeve dhe monitorimi i shpenzimeve.
Faza 3	2029 – 2030	Rishikimi i efektivitetit të sistemit dhe adaptimi i politikave për mbështetje të qëndrueshme.

🔹 Sfida kryesore:

• Zbatimi i një kuadri ligjor të tillë mund të jetë i ndërlikuar dhe të kërkojë një proces të gjatë për të siguruar mbështetje nga të gjitha palët e interesuara.

• Ndryshimet ligjore dhe organizimi i një mekanizmi mbikëqyrës mund të ndeshen me rezistencë nga qeveria qendrore dhe aktorë të tjerë të fuqishëm që ndoshta nuk duan të ndajë burimet.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.6/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.9	✅
Situata Aktuale	4.4	⚠️
Masat për Zbatimin	4.6	✅
Kostoja dhe Financimi	4.2	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.7	✅
Afati i Zbatimit	4.3	⚠️

Premtimi për të mundësuar që pushteti lokal të ketë akses në 10% të fitimeve nga burimet natyrore që gjenden në territorin e tij është një hap pozitiv për të forcuar zhvillimin lokal dhe mbështetjen për projekte të rëndësishme për komunitetet. Ky sistem mund të krijojë mundësi të mëdha për investime në infrastrukturë dhe shërbime sociale, por kërkon një strukturë të fortë ligjore dhe mekanizma mbikëqyrës për të shmangur abuzimet dhe të sigurojë përdorimin e duhur të këtyre burimeve.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Çmimi i Hidrokarbureve”

1. Qartësia e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.8/5)

Premtimi është mjaft i qartë dhe i drejtpërdrejtë. Ai përfshin dy komponentë të rëndësishëm:

• Heqja e taksës së qarkullimit prej 27 lekë/l dhe ulja e 5 lekë/l në tarifat aktuale për karburantet.

• Përcaktimi i një çmimi maksimal për karburantet, i cili nuk do të jetë më i lartë se mesatarja e çmimit të karburantit në vendet fqinje.

🔹 Dobësi:Në aspektin operacional, ky premtim mund të ketë vështirësi të implementohet nëse çmimet ndërkombëtare të hidrokarbureve janë të paqëndrueshme. Kjo mund të ndikojë në kontrollin e çmimit të karburanteve në Shqipëri.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.2/5)

• Aktualisht, Shqipëria ka një sistem çmimesh të lira për hidrokarburet, por çmimet janë ndikuar nga taksa e qarkullimit dhe tarifat që shtojnë koston e karburantit.

• Çmimi i karburanteve në Shqipëri shpesh është më i lartë se mesatarja e vendeve fqinje, për shkak të taksave dhe tarifave shtesë të aplikuara.

🔹 Probleme thelbësore:

• Çmimet e karburanteve janë të ndikuara nga faktorë ndërkombëtarë dhe tregjet globale, kështu që çdo politikë vendore për çmimet mund të ketë efekte të kufizuara nëse çmimet ndërkombëtare janë të paqëndrueshme.

• Mungesa e një mekanizmi të qartë për mbikëqyrjen dhe kontrollin e tregut të karburanteve mund të çojë në abuzime dhe manipulime të çmimit.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.5/5)

🔹 Heqja e taksës së qarkullimit dhe ulja e tarifave:

• Do të jetë e nevojshme një rishikim i ligjeve dhe normave fiskale që lidhen me taksimin e karburanteve, duke krijuar një bazë ligjore të qëndrueshme për heqjen e taksës dhe uljen e tarifave përkatëse.

• Përdorimi i mekanizmave të mbikëqyrjes për të siguruar që heqja e taksave dhe ulja e tarifave të mos krijojë hendek të papritur në të ardhurat buxhetore.

🔹 Përcaktimi i çmimit maksimal të karburanteve në lidhje me mesataren e vendeve fqinje:

• Krijimi i një komisioni të posaçëm për monitorimin e çmimit të karburanteve në tregjet ndërkombëtare dhe vendosjen e një çmimi maksimal në bazë të atij monitorimi.

• Zhvillimi i një platforme të përbashkët për të mbikëqyrur çmimet e karburanteve dhe transparencën e tyre, për të siguruar që ato të jenë në përputhje me normat ndërkombëtare.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.4/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar për realizimin e nismës:

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)
Heqja e taksës së qarkullimit dhe ulja e tarifave	190
Monitorimi dhe mbikëqyrja e çmimeve të karburanteve	2
TOTAL (për 1 vit)	192

🔹 Burime të mundshme financimi:

• Mundësia e përfitimit nga reduktimi i taksës dhe tarifave mund të kërkojë një balancim të kujdesshëm të burimeve financiare për të kompensuar humbjet potenciale të të ardhurave fiskale.

• Mund të përdoren fonde nga buxheti i shtetit ose të gjenerohen nga burime alternative të financimit për mbështetje të projektit.

⚠️ Rrezik:Heqja e taksës dhe ulja e tarifave mund të ndihmojë për të ulur çmimin për qytetarët, por mund të çojë gjithashtu në një mungesë të të ardhurave për shtetin, duke kërkuar një menaxhim të kujdesshëm të burimeve.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

   📊 Vlerësimi: (4.8/5)

🔹 Ndikime pozitive:

• Ulja e çmimit të karburanteve mund të ketë një ndikim pozitiv në kostot e transportit dhe të jetesës për qytetarët, duke ndihmuar gjithashtu në uljen e inflacionit në sektorët që varen nga hidrokarburet.

• Përcaktimi i një çmimi maksimal për karburantet i afron ato me çmimet e vendeve fqinje, duke siguruar një treg më të drejtë dhe më të balancuar.

• Kjo mund të ketë një ndikim pozitiv për të ardhurat e familjeve, duke ulur shpenzimet për transport dhe karburant.

🔹 Rreziqe të mundshme:

• Çmimi i karburanteve mund të ndikohet nga luhatjet e çmimeve në tregjet ndërkombëtare, dhe mbikëqyrja e këtij çmimi mund të bëhet e vështirë për të mbajtur një ekuilibër afatgjatë.

• Heqja e taksës mund të ketë ndikime të papritura në të ardhurat buxhetore të shtetit, të cilat mund të kërkojnë rishikime të tjera fiskale.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.3/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Hartimi i legjislacionit dhe vendosja e strukturave të monitorimit.
Faza 2	2027 – 2028	Implementimi i masave të taksimit dhe mbikëqyrja e çmimeve të karburanteve.
Faza 3	2029 – 2030	Rishikimi i efektivitetit të masave dhe adaptimi i politikave bazuar në luhatjet e çmimeve ndërkombëtare.

🔹 Sfida kryesore:

• Zbatimi i një çmimi të standardizuar mund të jetë i vështirë për të siguruar një balancë të qëndrueshme midis çmimit të karburanteve dhe të ardhurave buxhetore.

• Kontrolli dhe monitorimi efektiv i çmimeve ndërkombëtare dhe ndikimi i ndryshimeve të çmimeve globale mund të kërkojnë mekanizma të fortë mbikëqyrjeje.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.5/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.8	✅
Situata Aktuale	4.2	⚠️
Masat për Zbatimin	4.5	✅
Kostoja dhe Financimi	4.4	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.8	✅
Afati i Zbatimit	4.3	⚠️

Premtimi për uljen e çmimit të karburanteve dhe përcaktimin e një çmimi maksimal është një hap i rëndësishëm për të siguruar çmime të drejta dhe të përballueshme për qytetarët. Kjo do të ndihmojë në uljen e kostos së jetesës dhe në përmirësimin e konkurrencës në treg.

Megjithatë, ai kërkon një implementim të kujdesshëm dhe mbikëqyrje të vazhdueshme për të shmangur efekte negative të mundshme në buxhetin e shtetit dhe në tregun ndërkombëtar të hidrokarbureve

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Hidrokarburet dhe Minerarët”

1. Qartësia e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.7/5)

Premtimi është i qartë dhe ka një strukturë të mirë për të adresuar problematikat në sektorët e hidrokarbureve dhe mineraleve. Ai përfshin disa nisma kryesore:

• Zhbërja e monopoleve dhe oligopoleve në sektorin e hidrokarbureve.

• Krijimi i shoqërive përpunuese për minerale dhe hidrokarbure brenda Shqipërisë.

• Angazhimi i biznesve vendase për të rritur vlerën e produkteve dhe zhvillimin e shoqërive shumëpalëshe.

• Politika e dhënies së burimeve minerale vetëm kur shteti merr më shumë se 50% të sasisë së nxjerrë pas shlyerjes së investimit fillestar.

🔹 Dobësi:Kjo është një iniciativë ambicioze që mund të kërkojë një periudhë të gjatë për implementimin e duhur dhe mund të ndeshë rezistencë nga aktorët dominues aktualë në treg.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.3/5)

• Në sektorin e hidrokarbureve dhe mineraleve, aktualisht ka një dominim të monopoleve dhe oligopoleve, ku disa kompani kontrollojnë një pjesë të madhe të tregut, duke krijuar mungesë konkurrencë dhe duke e penguar zhvillimin e bizneseve vendase.

• Gjithashtu, shpesh herë dhënia e kontratave për shfrytëzim të burimeve natyrore është bërë në kushte që favorizojnë palët private, ndërsa shteti ka marrë një përqindje të vogël të të ardhurave.

🔹 Probleme thelbësore:

• Mungesa e një ligji të qartë që rregullon përfitimin e shtetit nga burimet natyrore.

• Barriera për krijimin e shoqërive përpunuese dhe stimulimi i biznesve vendase për të rritur vlerën e produkteve të nxjerra.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.6/5)

🔹 Për zhbërjen e monopoleve dhe oligopoleve:

• Krijimi i kushteve ligjore dhe mbikëqyrësve që sigurojnë lëvizjen drejt një tregu më të hapur dhe të konkurrueshëm. Mund të krijohet një autoritet për mbikëqyrjen e sektorit të hidrokarbureve dhe mineraleve, i cili do të monitorojë dhe menaxhojë ndarjen e kontratave në mënyrë të barabartë.

🔹 Për krijimin e shoqërive përpunuese për minerale dhe hidrokarbure në Shqipëri:

• Nxitja e zhvillimit të shoqërive përpunuese përmes subvencioneve dhe granteve për investimet në teknologjinë përpunuese, si dhe krijimi i kushteve të favorshme për investitorët vendas dhe të huaj.

🔹 Politika për ndarjen e burimeve minerale dhe hidrokarbureve me shtetin që merr më shumë se 50% të sasisë së nxjerrë:

• Rregullimi i një sistemi të qartë për përfitimet që do të marrë shteti, me një përqindje minimale që siguron fitime të drejta për të dyja palët.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.5/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar për realizimin e nismës:

Masa	Kosto (milionë euro)
Zhbërja e monopoleve dhe krijimi i një tregu të hapur	4 – 7
Krijimi i shoqërive përpunuese për minerale dhe hidrokarbure	180 – 250
Mbështetje për bizneset vendase dhe përmirësimi i infrastrukturës	40
Monitorimi dhe mbikëqyrja e sektorëve	1
TOTAL (për 4 vite)	220 – 290

🔹 Burime të mundshme financimi:

• Burime nga buxheti i shtetit për politikat e nxitjes së investimeve dhe zhvillimit të sektorëve.

• Mundësi për financime nga agjencitë ndërkombëtare për zhvillim dhe organizatat që mbështesin zhvillimin e qëndrueshëm dhe konkurencën në sektorët natyrorë.

⚠️ Rrezik: Pasi ky është një projekt me investime të larta, mund të ketë vështirësi në sigurimin e burimeve financiare dhe mund të përballet me sfida nga aktorët dominues në sektor.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

   📊 Vlerësimi: (4.7/5)

🔹 Ndikime pozitive:

• Zhbërja e monopoleve do të rrisë konkurrencën dhe do të krijojë mundësi më të mira për investitorët vendas dhe të huaj, duke sjellë zhvillim të qëndrueshëm dhe rritje të mundësive të punësimit.

• Krijimi i shoqërive përpunuese mund të shtojë vlerën e produkteve dhe të reduktojë varësinë nga eksportet e papërpunuara, duke kontribuar në diversifikimin e ekonomisë.

• Pjesëmarrja më e madhe e shtetit në fitimet nga burimet natyrore do të ndihmojë në rritjen e të ardhurave buxhetore dhe mund të përdoret për projekte zhvillimi.

🔹 Rreziqe të mundshme:

• Krijimi i mundësive për korrupsion dhe manipulim të tregut nga aktorët privatë që janë të interesuar të mbajnë status quo-në.

• Sfida në implementimin e një rregulloreje të re dhe ndarjes së fitimeve të burimeve natyrore që të përfitojnë të gjitha palët.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.3/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Zhbërja e monopoleve dhe oligopoleve, krijimi i strukturave mbikëqyrëse.
Faza 2	2027 – 2028	Krijimi i shoqërive përpunuese dhe nxitja e investimeve vendase.
Faza 3	2029 – 2030	Zbatimi i politikës së ndarjes së fitimeve dhe sigurimi i përfitimeve të drejta për shtetin.

🔹 Sfida kryesore:

• Implementimi i ndryshimeve ligjore dhe krijimi i kushteve të përshtatshme për zhvillimin e një tregu më të hapur dhe të konkurrueshëm mund të përballen me rezistencë nga aktorët e industrisë.

• Menaxhimi i ndërhyrjeve të mundshme të palëve private që mund të ndikojnë në ekuilibrin e tregut dhe të shkelin rregullat e reja të ndarjes së fitimeve.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.5/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.7	✅
Situata Aktuale	4.3	⚠️
Masat për Zbatimin	4.6	✅
Kostoja dhe Financimi	4.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.7	✅
Afati i Zbatimit	4.3	⚠️

Premtimi për zhbërjen e monopoleve dhe krijimin e mundësive për zhvillim të sektorëve të hidrokarbureve dhe mineraleve është një hap i rëndësishëm për të nxitur konkurrencën dhe rritjen e vlerës së produkteve. Ky projekt ka një potencial të lartë për të rritur përfitimet e shtetit dhe për të kontribuar në zhvillimin ekonomik të Shqipërisë. Sidoqoftë, ai kërkon një implementim të kujdesshëm dhe mund të hasë sfida në menaxhimin e ndryshimeve dhe në sigurimin e burimeve financiare.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Audit dhe Kontroll mbi Kontratat Koncesionare”

1. Qartësia e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.8/5)

Premtimi është i qartë dhe i detajuar, duke përfshirë elemente të ndryshme që adresojnë auditorinë, procesin dhe pasojat e mundshme për shkeljet:

• Organizimi i auditimit ndërkombëtar për kontratat koncesionare të pasurive/burimeve natyrore.

• Gjetjet e auditit do të adresohen dhe do të zgjidhen kontratat koncesionare ku ka shkelje të kushteve kontraktore.

• Subjektet përgjegjëse për mbrojtjen e interesave të shtetit do të përballen me përgjegjësi penale.

• Do të konfiskohen pasuritë që janë marrë padrejtësisht shtetit shqiptar.

🔹 Dobësi: Aspektet lidhur me zbatimin e praktikave të auditimit ndërkombëtar dhe me procedurat e konfiskimit të pasurive mund të kenë nevojë për më shumë detaje, veçanërisht për sa i përket menaxhimit të resurseve ligjore dhe praktikat ndërkombëtare të auditimit.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.2/5)

• Aktualisht, ka mungesë transparence dhe mbikëqyrje të mjaftueshme mbi kontratat koncesionare, veçanërisht ato që lidhen me pasuritë natyrore dhe burimet shtetërore. Disa kontrata koncesionare kanë shkaktuar polemika për abuzime dhe përfitime të padrejta për palët private.

• Kontrolli dhe auditimi i kontratave ekzistuese ka qenë i pamjaftueshëm, duke sjellë mundësinë e shkeljeve të rregullave dhe të abuzimeve që dëmtojnë interesat e shtetit.

🔹 Probleme thelbësore:

• Mungesa e njohurive dhe kapaciteteve për të realizuar auditime ndërkombëtare të tillë.

• Dështimi në zbatimin e një sistemi të fortë mbikëqyrës për kontratat koncesionare dhe përfshirja e ekspertëve të jashtëm.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.5/5)

🔹 Për organizimin e auditit ndërkombëtar dhe zbatimin e kontrolleve:

• Angazhimi i kompanive ndërkombëtare të njohura për të siguruar auditime të pavarura dhe të paanshme të kontratave koncesionare.

• Përcaktimi i kushteve dhe procedurave të qarta për hetimin dhe ndëshkimin e shkeljeve të kontratave.

• Krijimi i një komisioni të pavarur që do të monitorojë dhe mbikëqyrë ekzekutimin e auditimit dhe zbardhjen e gjetjeve të tij.

• Vënia në zbatim e ligjeve që sigurojnë përgjegjësi penale për ata që shkelin interesat e shtetit dhe konfiskimi i pasurive të fituara padrejtësisht.

🔹 Përfshirja e ekspertëve dhe organeve të tjera ndërkombëtare:

• Bashkëpunimi me institucione ndërkombëtare dhe organizata që mund të ofrojnë ekspertizë dhe mundësi trajnimi për auditorët dhe profesionistët vendas.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.3/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar për realizimin e auditit dhe kontrollit mbi kontratat koncesionare:

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)
Angazhimi i kompanive ndërkombëtare për auditimin	1 – 3
Krijimi i strukturave mbikëqyrëse dhe monitorimi	0.5 – 1
Trajnimi dhe mbështetje për ekspertët vendas	0.5 – 1
Administrimi i procesit dhe implementimi i ligjeve	1 – 1.75
TOTAL (për 1 vit)	3 – 5.75

🔹 Burime të mundshme financimi:

• Pjesë e buxhetit të shtetit dhe fonde të dedikuara për zhvillimin e auditimit dhe mbikëqyrjes.

• Mundësi për të marrë mbështetje nga organizata ndërkombëtare për projektet e mbikëqyrjes dhe trajnimeve.

⚠️ Rrezik: Pasi ky është një projekt që përfshin auditorë dhe kompani ndërkombëtare, kostoja mund të jetë më e lartë dhe vështirësia e menaxhimit të burimeve mund të pengojë avancimin.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

   📊 Vlerësimi: (4.6/5)

🔹 Ndikime pozitive:

• Kjo masë mund të kontribuoni në rritjen e transparencës dhe besimin e qytetarëve në proceset qeverisëse, duke garantuar që kontratat koncesionare nuk po shkelin interesat e shtetit dhe qytetarëve.

• Rritja e kontrollit mbi pasuritë natyrore dhe burimet shtetërore mund të sjellë një përdorim më të drejtë dhe efikas të këtyre resurseve, duke krijuar mundësi për zhvillim ekonomik më të qëndrueshëm.

• Përgjegjësia penale për ata që dëmtojnë interesat shtetërore mund të veprojë si një parandalues i fuqishëm për korrupsionin dhe shkeljet e tjera.

🔹 Rreziqe të mundshme:

• Mundësia e manipulimit të auditimeve nga palët me interesa të caktuara që mund të ndikojnë negativisht në gjetjet dhe zgjidhjen e problemeve.

• Vështirësitë e implementimit të procesit të konfiskimit të pasurive, duke pasur parasysh procedurat ligjore dhe mundësitë për sfida të gjata juridike.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.4/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Angazhimi i kompanive ndërkombëtare dhe krijimi i strukturave mbikëqyrëse.
Faza 2	2027 – 2028	Zbatimi i auditimeve dhe adresimi i gjetjeve të auditit.
Faza 3	2029 – 2030	Zbatimi i ligjeve dhe konfiskimi i pasurive të fituara padrejtësisht.

🔹 Sfida kryesore:

• Sigurimi që auditimi të jetë i paanshëm dhe efektiv për të identifikuar shkeljet dhe për të adresuar pasojat ligjore dhe ekonomike.

• Menaxhimi i proceseve të gjata ligjore për konfiskimin e pasurive dhe përballimi i mundësive për apelime dhe sfida juridike.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.4/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.8	✅
Situata Aktuale	4.2	⚠️
Masat për Zbatimin	4.5	✅
Kostoja dhe Financimi	4.3	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.6	✅
Afati i Zbatimit	4.4	⚠️

Premtimi për auditimin ndërkombëtar dhe kontrollin mbi kontratat koncesionare është i dukshëm dhe mund të rrisë besimin e qytetarëve në qeverisje. Kjo mund të ndihmojë në luftën kundër korrupsionit dhe abuzimeve me burimet shtetërore. Sidoqoftë, ky projekt kërkon një implementim të kujdesshëm, angazhim të profesionistëve ndërkombëtarë dhe mund të hasë pengesa në procesin e konfiskimit të pasurive dhe mbikëqyrjen e auditimit të plotë.

Indeksi i Fizibilitetit për “Shfrytëzimin e Resurseve në mënyrë graduale dhe të kujdesshme”

(Analizë e Strukturës, Fazave të Zbatimit dhe Elementeve të Vlerësimit)

1. Qartësia e Premtimit

📊 Vlerësimi: 4.7/5

Premtimi është i qartë dhe konkret, përfshirë dy masa të rëndësishme:

1. Rinegocimi i kontratave me kompanitë nxjerrëse dhe përpunuese të kromit për të kanalisuar koncentratin e kromit drejt fabrikave të ferrokromit, duke siguruar një vlerë të shtuar për industrinë dhe rritje të kapacitetit të përpunimit të kromit brenda vendit.

2. Nisja e një projekti-pilot për riaktivizimin e një miniere shtetërore të qymyrgurit për përdorimin në industrinë e çimentos dhe termocentralet e vegjël, për të siguruar një furnizim të qëndrueshëm të energjisë dhe për të ulur varësinë nga importet.

Elementet e vlerësimit:

• Klariteti është i lartë, pasi qëllimi është i drejtpërdrejtë dhe i matshëm. Zbatimi i këtyre masave do të rrisë kapacitetet e përpunimit dhe përdorimit të resurseve natyrore, duke mbështetur zhvillimin ekonomik të vendit dhe përmirësuar sektorët e industrisë dhe energjisë.

2. Situata Aktuale dhe Problematikat Kryesore

📊 Vlerësimi: 4.4/5

• Kromi: Aktualisht, kromi është eksportuar kryesisht si koncentrat, pa një përpunim të mëtejshëm të cilësisë më të lartë në vend. Kjo i ka ndaluar përfitimet e plota ekonomike që mund të dalin nga prodhimi i ferrokromit.

• Qymyrguri: Disa miniera të qymyrgurit janë të mbyllura ose nuk funksionojnë në kapacitet të plotë. Riaktivizimi i një miniere shtetërore mund të sigurojë burime për industrinë e çimentos dhe energjinë, por kërkon investime dhe modernizim të teknikës.

Elementet e vlerësimit:

• Mungesa e kapaciteteve të përpunimit të kromit dhe mundësia për përmirësim të sektorit të qymyrgurit janë probleme të mprehta që kërkojnë një ndërhyrje të shpejtë dhe të qëndrueshme.

• Kostot për riaktivizimin e minierave dhe modernizimi i fabrikave janë sfida që duhet të trajtohen.

3. Masat për Zbatimin e Premtimeve

📊 Vlerësimi: 4.5/5

• Rinegocimi i kontratave për kromin: Ky proces kërkon bisedime me kompanitë private dhe shtetërore për të rivendosur një balancë të duhur mes përfitimeve për shtetin dhe investimeve nga sektori privat. Ky proces mund të realizohet brenda 1-2 vitesh.

• Projekti-pilot për qymyrgurin: Riaktivizimi i një miniere shtetërore do të kërkojë një plan të detajuar për investimet në infrastrukturë dhe teknologji për përdorim në industrinë e çimentos dhe për termocentralet. Afati i realizimit të projektit-pilot mund të jetë 2-3 vjet.

Elementet e vlerësimit:

• Rinegocimi i kontratave ka nevojë për një angazhim të fortë ndërinstitucional për të siguruar kushte të favorshme për shtetin dhe për të inkurajuar investimet e reja.

• Përgatitja e projektit-pilot kërkon një analizë të hollësishme të mundësive dhe nevojave të tregut, si dhe sigurinë për mundësitë e mbështetjes financiare dhe teknologjike.

4. Kosto dhe Burime Financimi

📊 Vlerësimi: 4.3/5

• Rinegocimi i kontratave për kromin: Ky proces mund të ketë kosto të ulëta administrative, por ndoshta kërkon investime të shkallës mesatare për implementim të rregullave të reja.

• Projekti-pilot për qymyrgurin: Investimi në riaktivizimin e minierës dhe modernizimin e teknologjive mund të kërkojë një kosto prej 10-15 milionë euro për vitin e parë të implementimit të projektit. Kostoja e përgjithshme për zhvillimin dhe operimin mund të jetë më e lartë.

Burimet e Financimit:

• Buxheti i shtetit dhe mundësia për partneritete publike-private janë të rëndësishme për financimin e këtyre projekteve. Për projektin-pilot, mund të shqyrtohen mundësi për mbështetje financiare nga donatorë ndërkombëtarë dhe agjenci të financimeve.

Elementet e vlerësimit:

• Kostot janë të moderuara, por ka mundësi për të siguruar financime nga burime të jashtme dhe të brendshme për realizimin e këtyre masave.

• Rreziqet e zbatimit përfshijnë mungesën e mbështetjes financiare ose mundësinë e vonesave në implementimin e kontratave dhe projektit-pilot.

5. Përfitimet për Ekonominë dhe Mjedisin

📊 Vlerësimi: 4.8/5

• Përfitimet ekonomike: Rinegocimi i kontratave dhe kanalizimi i kromit në fabrikat e ferrokromit do të rrisë vlerën e përpunimit dhe do të krijojë mundësi për rritje të eksporteve dhe krijimin e vendeve të reja pune.

• Përfitimet energjetike dhe industriale: Riaktivizimi i miniereve të qymyrgurit për përdorim në industrinë e çimentos dhe termocentralet e vegjël do të sigurojë furnizim të qëndrueshëm me energji dhe material për ndërtim, duke reduktuar varësinë nga importet dhe duke rritur konkurrueshmërinë e industrisë lokale.

Elementet e vlerësimit:

• Përfitimet ekonomike dhe industriale janë të dukshme dhe do të sjellin një ndikim pozitiv në zhvillimin e sektorëve të energjisë dhe ndërtimit.

• Përfitimet mjedisore përfshijnë mundësinë e menaxhimit më të qëndrueshëm të resurseve natyrore, duke minimizuar ndikimin negativ në mjedis.

6. Afati i Zbatimit dhe Rreziqet e Zvarritjes

📊 Vlerësimi: 4.6/5

• Rinegocimi i kontratave mund të realizohet brenda një periudhe 1-2 vjeçare, për të arritur marrëveshje me kompanitë private dhe për të siguruar kushte të favorshme për sektorin publik.

• Projekti-pilot për qymyrgurin mund të nisë brenda 1 viti dhe të arrijë fazën e operimit në 2-3 vjet.

Rreziku i Zvarritjes:

• Barrierat burokratike mund të ndikojnë në implementimin e shpejtë të kontratave dhe projekteve, sidomos në lidhje me procedurat e rinegocimit dhe sigurimin e mbështetjes financiare.

• Vonesa në implementim mund të ndodhë për shkak të nevojës për studime të detajuara dhe përshtatje të teknologjive për minierat dhe industri.

Fazat e Zbatimit dhe Vlerësimi i Performancës:

Faza e Parë: Përgatitja dhe Rinegocimi i Kontratave (0-1 vit)

• Veprimet:

  1. Rinegocimi i kontratave me kompanitë nxjerrëse të kromit dhe përcaktimi i kushteve për përdorim në fabrikat e ferrokromit.

  2. Përcaktimi i kushteve të reja dhe të qëndrueshme për qymyrgurin dhe industrinë e çimentos.

Faza e Dytë: Implementimi dhe Monitorimi i Projektit Pilot (1-2 vjet)

• Veprimet:

  1. Fillimi i implementimit të projektit-pilot për riaktivizimin e miniereve të qymyrgurit.

  2. Monitorimi i procesit dhe angazhimi i aktorëve të tjerë për përmirësimin e efikasitetit.

Indeksi i Fizibilitetit për Shfrytëzimin e Resurseve në Menyrë Graduale dhe të Kujdesshme

Elementi i Vlerësimit	Përshkrimi	Vlerësimi (1-5)
Qartësia e Premtimit	Premtimi është i qartë dhe konkret, përfshin masa të drejtpërdrejta për rinegocimin e kontratave të kromit dhe për projektin-pilot për riaktivizimin e miniereve të qymyrgurit.	4.7
Situata Aktuale dhe Problematikat Kryesore	Kromi është eksportuar pa përpunim të mëtejshëm, ndërsa minierat e qymyrgurit janë të nënkapacitet. Kërkohet një intervenim për përmirësimin e këtyre sektorëve.	4.4
Masat për Zbatimin e Premtimeve	Masat për zbatimin përfshijnë rinegocimin e kontratave dhe nisjen e projektit-pilot. Ato janë të qarta dhe kanë afate të përcaktuara.	4.5
Kosto dhe Burime Financimi	Kostoja e zbatimit është e moderuar, por kërkon mbështetje financiare të fortë nga buxheti shtetëror dhe mundësi financimi nga partnerë të jashtëm.	4.3
Përfitimet për Ekonominë dhe Mjedisin	Përfitimet ekonomike dhe industriale janë të mëdha, duke rritur vlerën e përpunimit të kromit dhe energjinë vendore, si dhe mundësinë për zhvillim të qëndrueshëm të sektorit të çimentos.	4.8
Afati i Zbatimit dhe Rreziqet e Zvarritjes	Afati është i arritshëm, por ka mundësi për zvarritje për shkak të barrierave burokratike dhe nevojës për mbështetje financiare dhe teknologjike.	4.6

Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit: 4.5/5

Ky projekt ka një indeks të lartë fizibiliteti. Ai është i realizueshëm dhe ka një ndikim të rëndësishëm në zhvillimin e sektorëve të industrisë, energjisë dhe mjedisit.

Megjithatë, do të kërkohet menaxhim i kujdesshëm i burimeve financiare dhe koordinim ndërinstitucional për të siguruar zbatimin e suksesshëm dhe për të minimizuar rreziqet e mundshme gjatë implementimit.

Indeksi i Fizibilitetit për “Zhvillimin dhe Ruajtjen e Standardeve të Sigurisë dhe Mbrojtjes së Mjedisit në Sektorin e Minierave”(Analizë e Strukturës, Fazave të Zbatimit dhe Elementeve të Vlerësimit)

1. Qartësia e Premtimit

📊 Vlerësimi: 4.8/5

Premtimi është shumë i qartë dhe i domosdoshëm për sektorin e minierave, përfshirë disa aspekte kyçe:

1. Rritja e sigurisë në vendin e punës përmes hartimit dhe miratimit të “pemës minerare” për shfrytëzimin e galerive.

2. Respektimi i rregullores së sigurimit teknik, për të garantuar sigurinë e punonjësve dhe për të minimizuar aksidentet në punë.

3. Projektimi dhe ndihma për zhvillimin e minierave pa ndotje mjedisore, si në rastin e minierave të qymyrgurit, me përdorimin e impianteve të pastrimit të tymrave dhe teknologjive të tjera për mbrojtjen e mjedisit.

Elementet e vlerësimit:

• Qartësia e qëllimit është e lartë, pasi të gjithë aktorët e përfshirë janë të ndërgjegjshëm për nevojën e përmirësimit të kushteve të sigurisë dhe mbrojtjes së mjedisit.

2. Situata Aktuale dhe Problematikat Kryesore

📊 Vlerësimi: 4.2/5

• Siguria në vendin e punës ka nevojë për përmirësim të menjëhershëm, pasi minierat aktuale nuk përmbushin standardet e sigurisë.

• Respektimi i rregullores së sigurimit teknik është shpesh i pamjaftueshëm dhe kërkon përmirësime të ndjeshme në monitorimin dhe inspektimet.

• Ndotja mjedisore nga minierat është ende një problem i madh, sidomos nga minierat e qymyrgurit, duke përfshirë ndotjen e ajrit dhe ujërave.

Elementet e vlerësimit:

• Mungesa e standardeve të sigurisë dhe teknologjisë përbën një rrezik të madh për realizimin e këtij objektivi.

• Njohja e situatës aktuale dhe ngritja e standardeve të sigurisë është e nevojshme për të parandaluar aksidentet dhe për të ulur ndotjen.

3. Masat për Zbatimin e Premtimeve

📊 Vlerësimi: 4.6/5

• Hartimi i “pemës minerare” për shfrytëzimin e galerive: Ky proces kërkon koordinim të ngushtë mes autoriteteve shtetërore dhe operatorëve të minierave. Ky proces mund të realizohet në një periudhë 1-2 vjeçare, por duhet të ketë një angazhim të madh për mbështetje dhe trajnime.

• Respektimi i rregullores së sigurimit teknik: Kjo kërkon rritje të mbikëqyrjes dhe kontrollit të përhershëm. Po ashtu, do të jetë e nevojshme të sigurohen pajisjet dhe sistemet më të sigurta për punonjësit.

• Për zhvillimin e minierave pa ndotje mjedisore, do të kërkohen investime për teknologji të avancuara pastrimi, për të mbrojtur ajrin dhe ujërat. Kjo mund të ndodhë pas 3-5 vitesh.

Elementet e vlerësimit:

• Faza e implementimit kërkon angazhim të plotë për financimin dhe mbështetje për trajnime, si dhe investime për të siguruar teknologji të avancuara mjedisore.

• Monitorimi dhe evaluimi i implementimit është thelbësor për të siguruar që masat të zbatohen siç duhet dhe me efikasitet.

4. Kosto dhe Burime Financimi

📊 Vlerësimi: 4.4/5

• Hartimi i “pemës minerare” do të kërkojë një kosto prej 1-2 milionë euro për vit për studime dhe trajnime.

• Respektimi i rregullores së sigurimit teknik: Do të ketë kosto shtesë për pajisje dhe mbikëqyrje, që do të shkojnë nga 2-3 milionë euro për vit.

• Minierat pa ndotje mjedisore: Investimet në impiante pastrimi do të kërkojnë 10-15 milionë euro për minierë, duke përfshirë teknologjinë dhe operimin.

Burimet e Financimit:

• Fondi Sovran, buxheti i shtetit, dhe mundësia e përdorimit të burimeve nga donatorët ndërkombëtarë mund të kontribuojnë në financimin e këtyre masave.

• Partneritete publike-private dhe mundësia për të aplikuar për financim ndërkombëtar janë të mundshme.

Elementet e vlerësimit:

• Kostot për zbatimin janë të larta, por ka mundësi për të përdorur fonde dhe mekanizma të tjerë financimi që mund të ndihmojnë në realizimin e objektivave.

5. Përfitimet për Ekonominë dhe Mjedisin

📊 Vlerësimi: 4.9/5

• Siguria në vendin e punës: Do të reduktojë aksidentet dhe dëmet për shëndetin e punonjësve, duke rritur produktivitetin dhe duke ulur kostot shëndetësore.

• Respektimi i rregullores së sigurimit teknik: Kjo do të kontribuojë në përmirësimin e efikasitetit dhe ndihmon në reduktimin e aksidenteve.

• Zhvillimi i minierave pa ndotje mjedisore: Ky program do të ndihmojë në mbrojtjen e mjedisit dhe përmirësimin e kushteve të jetesës për qytetarët që preken nga ndotja.

Elementet e vlerësimit:

• Përfitimet ekonomike përfshijnë përmirësimin e kushteve të punës, uljen e kostove për dëmet shëndetësore dhe rritjen e reputacionit të sektorit në tregjet ndërkombëtare.

• Përfitimet mjedisore përfshijnë përmirësimin e cilësisë së ajrit dhe ujit, duke siguruar një mjedis më të pastër dhe më të qëndrueshëm.

6. Afati i Zbatimit dhe Rreziqet e Zvarritjes

📊 Vlerësimi: 4.5/5

• Hartimi dhe miratimi i “pemës minerare” mund të realizohet në periudhën 1-2 vjeçare.

• Respektimi i rregullores së sigurimit teknik kërkon implementim brenda 2-3 vitesh.

• Zhvillimi i minierave pa ndotje mjedisore mund të kërkojë periudhë më të gjatë për teknologjitë e avancuara, me mundësi që implementimi të kërkojë 3-5 vjet.

Rreziku i Zvarritjes:

• Barrierat administrative dhe burokratike mund të vonojnë realizimin e disa prej masave.

• Mungesa e burimeve financiare mund të ndikojë në përmbushjen e objektivave në afatin e caktuar.

Fazat e Zbatimit dhe Vlerësimi i Performancës:

Faza e Parë: Përgatitja dhe Hartimi i Planit të Sigurisë (0-1 vit)

• Veprimet:

  1. Hartimi i “pemës minerare” për shfrytëzimin e galerive.

  2. Përcaktimi i kushteve të sigurisë dhe trajnimi i punonjësve.

  3. Përcaktimi i masave për përmirësimin e kushteve të sigurisë dhe mbrojtjes së mjedisit.

Faza e Dytë: Implementimi dhe Monitorimi (1-3 vjet)

• Veprimet:

  1. Implementimi i masave të sigurisë dhe mbrojtjes së mjedisit.

  2. Investimi në pajisje moderne sigurie dhe teknologji mjedisore.

  3. Monitorimi dhe raportimi i performancës.

Faza e Tretë: Konsolidimi dhe Përmirësimi (3-5 vjet)

• Veprimet:

  1. Konsolidimi i sistemeve të sigurisë dhe mbrojtjes mjedisore.

  2. Rritja e përdorimit të teknologjive të reja dhe implementimi i impianteve për pastrimin e ajrit dhe ujit.

Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.5/5

Ky program është i realizueshëm dhe ka potencial të madh për të kontribuar në rritjen e sigurisë dhe mbrojtjen e mjedisit.

Për realizimin e tij, janë të nevojshme investime të mëdha, por përfitimet ekonomike dhe mjedisore do të jenë afatgjata dhe do të përmirësojnë cilësinë e jetesës dhe punës për të gjithë aktorët përfshirë.