Indeksi i Fizibilitetit për Përmirësimin e Menaxhimit të Pronës Publike dhe Koncesioneve

Qartësia e Premtimit ✅📊 Vlerësimi: (5/5)

Premtimi është shumë i qartë dhe i drejtpërdrejtë. Ai propozon një mekanizëm të rregullt për të përmirësuar menaxhimin e pronës publike dhe për të rregulluar procesin e dhënies së koncesioneve, duke përfshirë auditimin e kontratave ekzistuese, rregullimin e afateve të kontratave dhe rritjen e transparencës.

Ky është një propozim i domosdoshëm për të siguruar një menaxhim më të mirë të burimeve publike dhe për të përmirësuar besimin e qytetarëve dhe investitorëve.

Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️📊 Vlerësimi: (4.7/5)

Aktualisht, proceset e menaxhimit të pronës publike dhe dhënies së koncesioneve janë të dëmshme për interesat publike për shkak të mungesës së transparencës dhe kontrollit.

Kontratate shpesh janë të manipuluara ose të dhëna pa u mbështetur në analiza të plotë dhe të bazuara në interesat e shtetit.

Ky propozim ka për qëllim të adresojë këto probleme, megjithatë, implementimi mund të hasë në vështirësi për shkak të potencialit të kundërshtimeve nga palët që përfitojnë nga status quo-ja.

Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅📊 Vlerësimi: (5/5)

Për realizimin e këtij propozimi, janë të domosdoshme disa hapa të rëndësishëm:

🔹 Auditimi i kontratave ekzistuese. Krijimi i një komisioni të pavarur që do të shqyrtojë të gjitha kontratat koncesionare që nga viti 1992 dhe do të identifikojë shkeljet e mundshme të ligjit.🔹 Rregullimi i afateve të kontratave. Duhet të rishikohen dhe të miratohen standarde të qarta për afatet e kontratave dhe mënyra e dhënies së tyre për të shmangur krijimin e kontratave me afate të gjata dhe të paarsyeshme.

🔹 Përmirësimi i transparencës dhe kontrollit. Implementimi i një sistemi transparent për monitorimin dhe vlerësimin e kontratave të koncesionit, si dhe informimi i qytetarëve dhe institucioneve mbi përfitimet dhe detyrimet nga këto kontrata. 

Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️📊 Vlerësimi: (4.5/5)Kostoja për realizimin e këtij propozimi mund të variojë në varësi të masave që do të merren. Ajo mund të përfshijë:🔹 Auditimi i kontratave: 2 – 4 milionë euro (kosto e implementimit të auditimit dhe krijimi i një institucioni të pavarur).🔹 Përmirësimi i sistemeve të monitorimit dhe transparencës: 1 – 3 milionë euro (investime në teknologji për të mundësuar transparencën dhe monitorimin e kontratave).🔹 Krijimi i një kornize ligjore për afatet dhe dhënien e kontratave: 1 – 2 milionë euro (shpenzime për ndihmë juridike dhe administratë).

Total (për 1 vit): 4 – 9 milionë euro, të financuar nga buxheti i shtetit dhe mundësisht nga donatorë ndërkombëtarë që mbështesin zhvillimin e sistemeve të transparencës dhe luftën kundër korrupsionit.

Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅📊 Vlerësimi: (4.8/5)🔹 Ndikime pozitive

• Ky program do të ndihmojë në përmirësimin e menaxhimit të burimeve publike dhe do të ulë mundësitë për korrupsion dhe abuzime me pronën publike.

• Rritja e transparencës dhe efikasitetit të kontratave të koncesionit mund të çojë në një përdorim më të mirë të burimeve shtetërore dhe të nxisë investime më të qëndrueshme.

• Përmirësimi i besueshmërisë për investitorët mund të rrisë investimet e huaja dhe do të kontribuoni në zhvillimin ekonomik të vendit.

🔹 Rreziqe të mundshme

• Mund të ketë kundërshtime nga individë dhe grupe që përfitojnë nga kontratat ekzistuese.

• Disa kontrata mund të jenë shumë të vështira për t’u rishikuar dhe mund të sjellin kosto shtesë për zgjidhjen e pasojave të shkeljeve të mundshme.

Afati i Zbatimit ⚠️📊 Vlerësimi: (4.6/5)🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

• Faza 1 (2025-2026): Krijimi i një komisioni për auditimin e kontratave dhe fillimi i auditimit të kontratave ekzistuese.

• Faza 2 (2026-2027): Implementimi i ndryshimeve ligjore për rregullimin e afateve të kontratave dhe krijimi i mekanizmave për transparencën e kontratave.

• Faza 3 (2027-2028): Monitorimi i zbatimit të rregullave dhe përfundimi i procesit të auditimit.

🔹 Sfida kryesore:

• Krijimi i një institucioni të pavarur dhe të besueshëm për auditimin dhe monitorimin e kontratave mund të kërkojë kohë dhe mund të ketë sfida legale.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.7/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	5	✅
Situata Aktuale	4.7	⚠️
Masat për Zbatimin	5	✅
Kostoja dhe Financimi	4.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.8	✅
Afati i Zbatimit	4.6	⚠️

Ky program ka potencialin për të përmirësuar ndjeshëm menaxhimin e pronës publike dhe të rregullojë dhënien e koncesioneve.Ai do të rrisë transparencën, përgjegjshmërinë dhe do të ulë mundësitë për korrupsion, duke krijuar një mjedis më të qëndrueshëm dhe të besueshëm për investitorët.Pavarësisht nga kostoja fillestare dhe sfidat për implementim, ky është një hap i rëndësishëm për të siguruar një menaxhim të drejtë dhe efikas të burimeve publike.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Shfuqizimin e Ligjit Nr. 55/2015”

Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (5/5)

 Premtimi është i qartë dhe i drejtpërdrejtë. Ai propozon shfuqizimin e Ligjit Nr. 55/2015 për investimet strategjike deri në përfundimin e procesit të njohjes, kthimit dhe kompensimit të pronave për ish-pronarët. Ky ndryshim ligjor ka për qëllim të parandalojë abuzimet që mund të lindnin dhe të sigurojë që investimet të bëhen në përputhje me ligjin dhe të drejtat e pronarëve të ligjshëm.

Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: (4.7/5)

 Ligji Nr. 55/2015 është një instrument që lejon investimet strategjike të realizohen përmes procedurave të lehtësuara, duke shpërfillur ndonjëherë proceset e kthimit të pronave dhe kompensimit të ish-pronarëve. Ky ka krijuar mundësi për abuzime dhe ka ngritur shqetësime për shpërndarjen e pronave pa përmbushur procedurat ligjore.

🔹 Problemet kryesore:

1. Shpërfillja e procesit të kthimit të pronave: Ligji ka mundësuar dhënien e pronave për investime pa kaluar proceset e njohjes dhe kompensimit të pronarëve të ligjshëm.

2. Rreziku i abuzimeve: Mundësia e abuzimit me ligjin ka çuar në shqetësime për dhënien e pronave të paautorizuara që mund të dëmtojnë pronarët e ligjshëm.

3. Pasiguri për investitorët: Ligji ka krijuar një pasiguri për investitorët, pasi shpesh mund të përballen me kërkesa ligjore pas miratimit të investimeve, duke sjellë vonesa dhe probleme ligjore.

Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (4.9/5)

 Shfuqizimi i këtij ligji kërkon një proces të kujdesshëm dhe të detajuar, me disa hapa kyç për të siguruar që procesi të zhvillohet pa krijuar pasiguri ligjore apo ekonomike:

🔹 Shfuqizimi i ligjit. Kjo është një masë ligjore e thjeshtë dhe e drejtpërdrejtë që mund të realizohet me miratimin e një akti të ri ligjor që heq efektet e Ligjit Nr. 55/2015.

🔹 Vlerësimi i pronave dhe kompensimi i pronarëve të ligjshëm. Për të ndaluar abuzimet dhe për të siguruar që procesi i kthimit dhe kompensimit të pronave të përfundojë, duhet të krijohet një strukturë ligjore që garanton se të gjitha pronat do të kthehen në përputhje me ligjin.

🔹 Njohja e të drejtave të pronarëve të ligjshëm. Pas shfuqizimit, duhet të krijohet një mekanizëm i qartë dhe transparent për të mbrojtur të drejtat e pronarëve të ligjshëm dhe për të siguruar që çdo investim strategjik të bëhet pas miratimit të një procedure të plotë të kthimit dhe kompensimit të pronave.

Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

📊 Vlerësimi: (4.6/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar për realizimin e nismës:

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)	Burimi i Financimit
Shfuqizimi i ligjit dhe krijimi i aktit të ri ligjor	1 – 2	Buxheti i Shtetit
Krijimi i një mekanizmi për kthimin dhe kompensimin	2 – 3	Buxheti i Shtetit, mundësisht donatorë ndërkombëtarë
Vlerësimi dhe kompensimi i pronarëve të ligjshëm	5 – 7	Buxheti i Shtetit
TOTAL (për 1 vit)	8 – 12	Buxheti i Shtetit, fonde ndërkombëtare

🔹 Burimet e mundshme financimi. Kostoja e shfuqizimit të ligjit dhe krijimi i një mekanizmi të ri mund të financohen nga buxheti i shtetit. Pjesa tjetër e kostos, përfshirë vlerësimin dhe kompensimin e pronarëve të ligjshëm, mund të mbulohet gjithashtu nga fonde të mundshme ndërkombëtare për mbështetje të proceseve të kthimit të pronave.

🔹 Rrezik. Një rrezik i mundshëm është mungesa e fondeve për kompensimin e pronarëve të ligjshëm dhe vështirësitë që mund të lindin gjatë procesit të vlerësimit dhe kompensimit të tyre.

Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: (5/5)

🔹 Ndikimet pozitive

• Parandalimi i abuzimeve dhe mbrojtja e të drejtave të pronarëve të ligjshëm Shfuqizimi i ligjit dhe krijimi i një mekanizmi të ri ligjor do të rrisë mbrojtjen e pronarëve të ligjshëm dhe do të ndalojë dhënien e pronave për investime pa përmbushur procedurat ligjore.

• Rritja e transparencës në investime. Proceset e kthimit dhe kompensimit të pronave do të bëhen më të qarta dhe më të drejta, duke garantuar një mjedis më të pastër dhe të kontrolluar për investimet strategjike.

• Rritja e besimit te qytetarët dhe investitorët. Ky ndryshim ligjor do të rrisë besimin e qytetarëve dhe investitorëve, pasi do të sigurojë që investimet strategjike të bëhen në përputhje me rregullat dhe ligjet e vendit.

🔹 Rreziqe të mundshme

• Pengesat për investimet. Shfuqizimi i ligjit mund të sjellë vonesa të përkohshme për investitorët, pasi mund të krijohet një periudhë pasigurie ligjore deri në zbatimin e sistemit të ri.

Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: (4.7/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Shfuqizimi i Ligjit Nr. 55/2015 dhe miratimi i aktit të ri ligjor për kthimin dhe kompensimin e pronave.
Faza 2	2026 – 2027	Krijimi i mekanizmit ligjor për mbrojtjen e të drejtave të pronarëve dhe proceset e kthimit të pronave.
Faza 3	2027 – 2028	Fillimi i kompensimit të pronarëve të ligjshëm dhe krijimi i një sistemi të qëndrueshëm për investimet strategjike.

🔹 Sfida kryesore: Një sfidë e mundshme është sigurimi i një zbatimi të shpejtë dhe efikas të mekanizmave për kthimin dhe kompensimin e pronave, pasi ky proces është shpesh i ngadalshëm dhe mund të ketë përplasje me grupet e interesit.

Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.8/5

Kategoria	Vlerësimi
Qartësia e Premtimit	5
Situata Aktuale	4.7
Masat për Zbatimin	4.9
Kostoja dhe Financimi	4.6
Ndikimi Ekonomiko-Social	5
Afati i Zbatimit	4.7

 Ky premtim mund të ketë një ndikim të madh në përmirësimin e proceseve të kthimit dhe kompensimit të pronave në Shqipëri, duke parandaluar abuzimet dhe duke mbrojtur të drejtat e pronarëve të ligjshëm. Shfuqizimi i Ligjit Nr. 55/2015 dhe krijimi i një sistemi të ri ligjor mund të çojë në një menaxhim më të drejtë dhe të qëndrueshëm të pronave dhe mund të ndihmojë në rritjen e besimit të qytetarëve dhe investitorëve në sistemin ligjor të vendit

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Rishikimi i Afateve të Koncesioneve”

Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (5/5)

 Premtimi është i qartë dhe konkret. Ai parashikon ndryshime në ligjin për koncesionet, duke përcaktuar kategori të ndryshme për afatet e kontratave dhe duke përcaktuar se cilët organe do të kenë autoritetin për të miratuar këto kontrata bazuar në kohëzgjatjen e tyre. Gjithashtu, premton një rritje të kontrollit demokratik dhe pjesëmarrjen e qytetarëve në vendimmarrje për projektet afatgjata që prekin interesat e përgjithshme.

Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: (4.8/5)

 Aktualisht, procesi i dhënies së koncesioneve në Shqipëri është shpesh i diskutueshëm për sa i përket transparencës dhe kontrollit demokratik. Disa koncesione janë dhënë për periudha të gjata, duke lënë hapësirë për abuzime dhe përfitime të padrejta për investitorët, ndërsa ndonjëherë kanë pasur ndikime negative në menaxhimin e pronës publike dhe interesat e qytetarëve.

🔹 Problemet kryesore:

1. Afatet shumë të gjata të kontratave koncesionare që kufizojnë mundësitë për rishikim dhe përmirësim.
2. Mungesa e një mekanizmi të qartë dhe të fuqishëm për mbikëqyrjen dhe kontrollin e këtyre kontratave.
3. Rreziku i lidhjes së kontratave të paarsyeshme që mund të cënojnë interesat e shtetit dhe qytetarëve.

Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (4.9/5)

 Për të realizuar këtë premtoj, janë të nevojshme disa hapa të qartë dhe të qëndrueshëm:

🔹 Ndryshimi i ligjit për koncesionet. Ky ndryshim ligjor është kyçi në implementimin e këtij plani. Ai do të krijojë një sistem të qartë dhe të rregulluar për dhënien e koncesioneve sipas afateve të përcaktuara dhe do të sigurojë që organet përkatëse të kenë një rol më të fuqishëm në miratimin e këtyre kontratave.

🔹 Përcaktimi i procedurave të miratimit sipas afateve. Procedurat e ndryshme për dhënien e koncesioneve në përputhje me afatet e parashikuara (Këshilli i Ministrave, Parlamenti me shumicë të thjeshtë, shumicë të cilësuar, dhe referendum) janë një masë e nevojshme për të garantuar një kontroll më të madh dhe një proces transparent dhe demokratik.

🔹 Krijimi i një mekanizmi të fortë mbikëqyrjeje: Kjo do të ndihmojë për të siguruar që kontratat koncesionare të jenë në përputhje me ligjin dhe interesat e qytetarëve dhe shtetit.

Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

📊 Vlerësimi: (4.5/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar për realizimin e nismës:

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)	Burimi i Financimit
Ndryshimi i ligjit për koncesionet	1 – 2	Buxheti i Shtetit
Krijimi i strukturave mbikëqyrëse dhe administratës së re	2 – 3	Buxheti i Shtetit, mundësisht donatorë ndërkombëtarë
Implementimi i procedurave të reja të miratimit	1 – 2	Buxheti i Shtetit
TOTAL (për 1 vit)	4 – 7	Buxheti i Shtetit, fonde ndërkombëtare

🔹 Burimet e mundshme financimi. Ky projekt mund të financohet nga buxheti i shtetit dhe mund të përfshijë fonde ndërkombëtare për krijimin e strukturave të mbikëqyrjes dhe administratës së re. Pjesa më e madhe e kostos lidhet me krijimin e një mekanizmi të fuqishëm për mbikëqyrjen dhe monitorimin e procesit të dhënies dhe menaxhimit të koncesioneve.

🔹 Rrezik. Një rrezik i mundshëm është mungesa e burimeve financiare dhe vonesat në miratimin e legjislacionit përkatës. Mund të ketë gjithashtu rezistencë nga grupe të interesit që përfitojnë nga afatet e gjata të kontratave koncesionare.

Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: (5/5)

🔹 Ndikimet pozitive

• Rritja e kontrollit demokratik dhe transparencës: Kjo nismë do të përmirësojë sistemin e dhënies së koncesioneve dhe do të sigurojë që kontratat të jenë në përputhje me interesat e shtetit dhe qytetarëve, duke përfshirë mundësinë e pjesëmarrjes më të madhe të qytetarëve në procesin e vendimmarrjes.
• Përmirësimi i menaxhimit të pronës publike: Kufizimi i afateve të kontratave dhe rregullimi i procedurave do të mundësojnë një menaxhim më të mirë të resurseve publike, duke parandaluar abuzimet dhe favorizimet që mund të ndodhin me afate shumë të gjata.

Rritja e besimit në qeverisje dhe investime: Proceset e qarta dhe të rregulluara do të ndihmojnë në krijimin e një mjedisi të qëndrueshëm për investime dhe zhvillim të qëndrueshëm ekonomik.

🔹 Rreziqe të mundshme

• Rezistenca nga ata që përfitojnë nga afatet e gjata: Grupi që ka përfituar nga kontratat e gjata mund të bëjë presion për të penguar ndryshimet ligjore dhe mund të krijohet një situatë e tensionuar.

Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: (4.8/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Hartimi i ndryshimeve ligjore dhe miratimi i ligjit të ri për koncesionet.
Faza 2	2026 – 2027	Krijimi i mekanizmave për mbikëqyrjen e kontratave dhe implementimi i procedurave të reja.
Faza 3	2027 – 2028	Fillimi i zbatimit të procedurave për dhënien e koncesioneve në përputhje me afatet e reja.
Faza 4	2028 – 2029	Monitorimi dhe vlerësimi i ndikimit të ndryshimeve ligjore dhe administratës së re.

🔹 Sfida kryesore. Një sfidë e mundshme është krijimi i një ekipi të pavarur dhe të fuqishëm që mund të garantojë implementimin e suksesshëm të këtij plani. Një tjetër sfidë është sigurimi i angazhimit të duhur nga Parlamenti dhe autoritetet përkatëse.

Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.9/5

Kategoria	Vlerësimi
Qartësia e Premtimit	5
Situata Aktuale	4.8
Masat për Zbatimin	4.9
Kostoja dhe Financimi	4.5
Ndikimi Ekonomiko-Social	5
Afati i Zbatimit	4.8

Ky premtim ka një ndikim të jashtëzakonshëm për të përmirësuar menaxhimin e koncesioneve në Shqipëri, duke rritur transparencën, kontrollin demokratik, dhe mbrojtjen e interesave të qytetarëve dhe shtetit.Me një implementim të qartë dhe një mbikëqyrje të rreptë, ky ndryshim ligjor mund të çojë në një menaxhim më të drejtë dhe të qëndrueshëm të resurseve publike dhe mund të rrisë besimin në sistemin ekonomik dhe administrativ të Shqipërisë

Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin: “Subvencione për profesionet e lira dhe Startup-et”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.2/5

🔹 Premtimi është i qartë dhe i strukturuar rreth dy elementëve kyç:

• Mbështetje për startupe,

• Subvencione për profesionistët e pavarur (freelancers, konsulentë, etj.).

🔹 Instrumentet janë gjithashtu të identifikueshme:

• Grante dhe ulje taksash, të cilat janë mjete standarde për nxitjen e sipërmarrjes së vogël dhe të re.

🔹 Megjithatë, mungon diferencimi sektorial apo një qartësi më e madhe mbi mënyrën e përzgjedhjes dhe monitorimit të përfituesve, gjë që e zbeh pak nivelin e specifikës.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Shqipëria ka pasur programe të fragmentuara për startup-e (si “Start-Up Albania”, projekte të mbështetura nga donatorët), por mungon një strategji e konsoliduar kombëtare për ekosistemin e sipërmarrjes.

🔹 Profesionet e lira janë shpesh në informalitet dhe përballen me barriera si:

• Mungesa e skemave të sigurimeve të përshtatura,

• Taksa që nuk reflektojnë fleksibilitetin e të ardhurave të tyre,

• Mungesa e inkubatorëve apo rrjeteve mbështetëse.

🔹 Sektori startup është në zhvillim, por i paformalizuar, dhe shpesh i papërkrahur nga politikat fiskale tradicionale.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Nevojitet:

• Krijimi i një agjencie/granti kombëtar për startup-e, me kritere të qarta për financim dhe mentorim.

• Ndërtimi i një skeme fiskale të diferencuar për profesionet e lira, e lidhur me nivelet e të ardhurave.

• Krijimi i inkubatorëve dhe hub-eve teknologjike në qytetet kryesore.

• Digjitalizimi i shërbimeve për aplikim dhe raportim.

🔹 Kërkon gjithashtu bashkëpunim me sektorin bankar dhe organizatat e sipërmarrjes, për të mbështetur aksesin në financim dhe rrjetëzim.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Nevojshme ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Subvencionet dhe ulja e taksave kanë një kosto të drejtpërdrejtë për buxhetin, veçanërisht në fazën fillestare kur skemat do kenë shumë kërkesa.

🔹 Sfidat kryesore:

• Sigurimi i targetimit të saktë të përfituesve (p.sh., për ata që realisht krijojnë vlerë).

• Mbikëqyrja ndaj abuzimit me statusin e startup-eve për përfitime fiskale.

🔹 Megjithatë, nëse implementohet me mekanizma të matshëm (output-based), skema mund të vetëfinancohet përmes rritjes së bazës tatimore afatgjatë dhe formalizimit të aktiviteteve ekonomike.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.3/5

🔹 Potenciali për:

• Rritjen e inovacionit, veçanërisht në sektorë si teknologjia, dizajni, media dhe shërbimet profesionale.

• Vetëpunësim të të rinjve dhe atyre që nuk janë të përfshirë në tregun tradicional të punës.

• Formalizim i sektorëve jo-konvencionalë të ekonomisë dhe ulje e varësisë nga emigrimi.

🔹 Mund të kontribuojë në zhvillimin e një klase të re sipërmarrësish, veçanërisht në zonat urbane dhe studentët e sapodiplomuar.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Mund të fillojë me pilotime brenda 12 muajve, përmes:

• Skemave të vogla grantesh për startup-e teknologjike dhe kreative,

• Testim të një tatimi të diferencuar për profesionet e lira në zona urbane.

🔹 Zbatimi i plotë kërkon përgatitje ligjore, ngritje strukturore dhe testim të skemave.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.7/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.2	✅
Situata Aktuale	3.5	⚠️
Masat për Zbatimin	3.5	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.2	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.3	✅
Afati i Zbatimit	4.0	✅

Ky premtim ka potencial real për nxitjen e zhvillimit ekonomik bazuar në inovacion, veçanërisht për të rinjtë dhe grupet që nuk kanë akses në tregun formal të punës.

Ai kërkon strukturim të qartë dhe monitorim të fortë, për të shmangur fragmentimin dhe abuzimet.

Nëse zbatohet në mënyrë të përqendruar dhe progresive, mund të gjenerojë ndikim të qëndrueshëm në vetëpunësim dhe formalizim.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Adoptimi i Euros si monedhë kombëtare”

1. Qartësia e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Qëllimi i premtimit është i qartë – stabilitet monetar dhe ulje e rrezikut valutor – por:

• Nuk përcaktohet nëse bëhet fjalë për përdorim të njëanshëm të euros (unilateral euroisation) apo për anëtarësim të plotë në Eurozonë, gjë që kërkon anëtarësim në BE dhe në ERM-II.

• Mungon përshkrimi i hapat konkretë, periudhës së tranzicionit dhe autoriteteve përgjegjëse për konvertimin.

🔸 Në mungesë të një kornize të detajuar, premisa mbetet më shumë deklarative sesa operative.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.3/5

🔹 Ekonomia shqiptare ka:

• Nivel shumë të lartë euroizimi de facto (mbi 50% e depozitave dhe kredive janë në euro);

• Varësi nga remitancat dhe tregtia me BE;

• Pasiguri valutore për shkak të luhatshmërisë së kursit të këmbimit.

🔸 Stabiliteti i lekut ka qenë relativisht i lartë në vitet e fundit, por zhvillimet e fundit (krizat gjeopolitike, inflacioni) rrisin rrezikun e pasigurive valutore afatgjata.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 2.7/5

🔹 Kalimi në euro kërkon:

• Në rast përdorimi të njëanshëm: heqje dorë nga politika monetare pa mbështetje institucionale nga Banka Qendrore Europiane;

• Në rast zyrtarizimi përmes BE-së: hyrje në ERM-II, plotësim i kritereve të Maastricht, dhe anëtarësim formal në BE – një proces që kërkon vite.

🔸 Asnjë prej këtyre nuk është aktualisht i garantuar, ndërsa Banka e Shqipërisë nuk ka përgatitur një plan për euroizim të plotë.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 2.9/5

🔹 Kalimi në euro do të sjellë:

• Kosto të larta administrative dhe operative (ndryshim i sistemit bankar, tatimor, IT, edukim publik);

• Humbje të të ardhurave nga politikat monetare, pasi Shqipëria nuk do të ketë më të ardhura nga emetimi i valutës (senjorazhi);

• Nevojë për mbajtje të rezervave valutore të mjaftueshme për të kryer konvertimin e monedhës.

🔸 Nuk ka asnjë analizë fiskale nga qeveria apo BSH mbi këto kosto, dhe as ndonjë fond rezervë për përballimin e tyre.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Pozitive:

• Redukton rrezikun valutor për borxhet dhe eksportuesit;

• Nxit transparencën dhe ul kostot për tregtinë dhe remitancat;

• Potencialisht, ul normat e interesit.

🔹 Negativisht:

• Shqipëria humb kontrollin mbi politikën monetare (norma interesi, likuiditet, krizë);

• Mund të përkeqësojë fleksibilitetin ekonomik në rast goditjesh (mungesa e një “valute amortizuese”);

• Rritje e kostove për grupet vulnerabël nëse çmimet rriten gjatë tranzicionit.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 2.5/5

🔹 Nëse përdoret euroizim i njëanshëm:

• Teorikisht i realizueshëm brenda 3–5 viteve;

• Politikisht i diskutueshëm dhe pa mbështetje nga BE.

🔹 Nëse synohet anëtarësim në Eurozonë:

• Afat shumë i gjatë (10+ vite);

• Varet nga progresi në integrimin europian, i cili aktualisht është i ngadalësuar dhe me shumë kushtëzime.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.0/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	3.0	⚠️
Situata Aktuale	4.3	✅
Masat për Zbatimin	2.7	⚠️
Kostoja dhe Financimi	2.9	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	3.2	⚠️
Afati i Zbatimit	2.5	⚠️

Adoptimi i euros është një premtim me qëllim të kuptueshëm dhe mbështetje të pjesshme nga realiteti ekonomik, por:

• Kërkon kushtet shumë më të avancuara politike, ekonomike dhe integruese se sa çfarë ekziston aktualisht;

• Ka risqe të larta teknike, fiskale dhe sovrane, të cilat nuk janë të detajuara në program;

• Është më realist të flitet për rritje të formalizimit të përdorimit të euros, dhe përgatitje graduale në kuadër të procesit të integrimit në BE.

👉 Rekomandohet gjithsesi, përgatitje e një strategjie zyrtare të “menaxhimit të euroizimit” nga Banka e Shqipërisë, përpara se të propozohet euro si monedhë zyrtare.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Tërheqja e Investimeve të Huaja dhe stabiliteti ekonomiko-ligjor”

1. Qartësia e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Premtimi është strategjik dhe i rëndësishëm për rritjen ekonomike, por:

• Nuk janë të qarta mekanizmat konkretë që do përdoren për të “stabilizuar ligjin” apo “siguruar ambientin”.

• Përdoren terma shumë të gjerë si “stimuli i kapitalit të huaj” apo “siguri për investitorët”, pa specifikime për:

  • Garancitë ligjore që do ofrohen;

  • Zonat ekonomike apo incentivat tatimore të reja;

  • Reformat në drejtësi, administratë apo politikë fiskale.

🔸 Premtimi ka qëllim të kuptueshëm, por mungon konkretizimi i instrumenteve në nivel politikash specifike.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.3/5

🔹 Shqipëria ka një ambient të paqëndrueshëm për investime të huaja, për shkak të:

• Mungesës së besimit në sistemin gjyqësor dhe shtetin e së drejtës;

• Rasteve të konflikteve kontraktore me investitorë (arbitrazhe ndërkombëtare);

• Ndryshimeve të shpeshta ligjore pa konsultim;

• Korrupsionit të lartë në administratë dhe barrierave burokratike.

🔸 Megjithatë, ekziston potencial në fusha si energjia, agroturizmi, përpunimi ushqimor, teknologjia, por ato kërkojnë stabilitet dhe garanci reale për investitorët.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.3/5

🔹 Krijimi i një ambienti të qëndrueshëm kërkon:

• Reforma në drejtësi dhe administratë, për të garantuar zbatimin e kontratave;

• Ligje që nuk ndryshojnë shpesh dhe në mënyrë të njëanshme;

• Zonim i qartë ekonomik për investime strategjike;

• Marrëveshje të mbrojtjes së investimeve, të respektuara me rigorozitet.

🔸 Masa të tilla janë komplekse dhe afatgjata, kërkojnë stabilitet politik dhe konsensus institucional – vështirësia është në implementimin praktik, jo në njohjen e nevojës.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.4/5

🔹 Investitorët shpesh kërkojnë:

• Incentiva tatimore (p.sh. TVSH e reduktuar, tatim fitimi i përjashtuar për disa vite);

• Garanci infrastrukturore (akses, energji, logjistikë);

• Trajtim të përparuar në shërbime dhe në proceset gjyqësore.

🔸 Këto masa sjellin ulje të të ardhurave publike në afatshkurtër, por potencialisht përkthehen në rritje të investimeve, punësimit dhe të ardhurave tatimore në afatgjatë.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Potenciali për ndikim pozitiv është i lartë:

• Tërheqja e kapitalit të huaj mund të sjellë teknologji të reja, krijim të vendeve të punës dhe rritje të produktivitetit.

• Rritja e konkurrencës nga hyrja e operatorëve të huaj përmirëson cilësinë e shërbimeve dhe ul çmimet.

🔸 Përfituesit janë të gjithë aktorët ekonomikë – punëtorë, konsumatorë dhe shteti – por kërkohet balancë midis mbrojtjes së investitorëve dhe interesit publik.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Reformat për klimën e investimeve janë strukturore dhe kërkojnë kohë:

Faza	Periudha	Përshkrimi
Faza 1	2025	Hartimi i reformave për stabilitet ligjor dhe klimë biznesi
Faza 2	2026–2027	Implementimi i sistemit të garancive dhe incentivave për investitorët
Faza 3	2028+	Rritje graduale e investimeve të huaja dhe vlerësim i impaktit

🔸 Një pjesë e efekteve do shfaqet në afatin afatgjatë (3–5 vjet), sidomos në sektorët ku kërkohen investime kapitale afatgjata.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.7/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	3.2	⚠️
Situata Aktuale	4.3	✅
Masat për Zbatimin	3.3	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.4	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	3.2	⚠️

Premtimi për tërheqjen e investimeve të huaja është politikisht i rëndësishëm dhe ekonomikisht potencialisht fitimprurës, por kërkon:

• Reforma të thella në drejtësi, administratë dhe klimë biznesi;

• Stabilitet ligjor dhe politik në afatgjatë;

• Kapacitete shtetërore për të monitoruar marrëveshjet dhe menaxhuar rreziqet e pabarazisë kontraktore.

👉 Rekomandohet krijimi i një Plani Kombëtar për Investimet e Huaja (PKIH), me objektiva të matshëm dhe indikatorë monitorimi për periudhën 2025–2030.

Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Anulimi i koncesioneve dhe PPP-ve abuzive”

1. Qartësia e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.3/5

🔹 Premtimi përcakton objektiva të rëndësishëm (eliminim i abuzimeve dhe rikthim i fondeve publike), por:

• Nuk përcakton çfarë konsiderohet “abuziv”: shkelje ligjore, mungesë eficience, kosto të ekzagjeruara, apo probleme me tenderimin?

• Nuk identifikon kriteret që do përdoren për përzgjedhjen e kontratave për anulim.

• Mungon qartësia mbi procesin juridik të anulimit dhe probabilitetin për kthim të fondeve.

🔸 Në mungesë të specifikimeve, premisa mbetet politikisht e fuqishme, por teknikisht e paqartë.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.4/5

🔹 Shqipëria ka një numër të madh koncesionesh/PPP të kontestuara:

• Rreth 200 kontrata PPP të miratuara në dekadën e fundit, shumica pa konkurrencë reale ose me parashikime financiare të rënda për buxhetin.

• Fushat më të kritikuara: shëndetësia (check-up, sterilizimi, laboratorët), rrugët (Milot-Balldren, Orikum-Dukat), inceneratorët, etj.

🔸 Raportet e KLSH, FMN, dhe Kontrollit të Lartë të Financave kanë evidentuar kosto të larta, mungesë transparence, dhe marrëveshje të pabarabarta për shtetin.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Zbatimi kërkon:

• Auditim juridik dhe financiar të çdo kontrate, për të përcaktuar nëse janë abuzive dhe të anuluara pa penalitete.

• Rinegociim të kontratave, kur anulimi total sjell kosto më të larta se përfitimi.

• Ndjekje ligjore të personave përgjegjës – përfshirë drejtues publikë, firma konsulente dhe kompani private.

🔸 Këto masa kërkojnë:

• Kapacitete të larta juridike dhe negociuese.

• Bashkëpunim me prokurorinë, SPAK, KLSH dhe institucione ndërkombëtare.

• Mund të përballen me kundërpadi të kushtueshme në gjykatat arbitrazhi ndërkombëtare.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.1/5

🔹 Në rastin më të mirë:

• Anulimi ndalon rrjedhjen e mëtejshme të fondeve publike (vlera në miliarda lekë në vit).

• Mund të ketë kthim të pjesshëm të fondeve, nëse provohet mashtrim apo shkelje kontrate.

🔹 Në skenarin më të vështirë:

• Shteti detyrohet të paguajë dëmshpërblime në gjykata ndërkombëtare (për prishje të njëanshme kontrate).

• Kosto për avokim, auditim, ekspertizë ndërkombëtare.

🔸 Gjithsesi, mund të zbusë barrën buxhetore në afatmesëm, nëse selektimi bëhet i kujdesshëm dhe juridikisht korrekt.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.2/5

🔹 Efektet pozitive përfshijnë:

• Rritje të besimit të qytetarëve dhe bizneseve në shtetin e së drejtës.

• Kthim i kontrollit publik mbi shërbime kritike dhe transparencë më e lartë në financat publike.

🔸 Rreziku afatshkurtër:

• Pengesë për investime private, nëse procesi perceptohet si politik dhe jo ligjor.

• Ndikim negativ në bilancet buxhetore, nëse kontratat anulohen pa mbështetje ligjore të fortë.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Zbatimi do të jetë i përshkallëzuar dhe kompleks:

Faza	Periudha	Përshkrimi
Faza 1	2025	Auditim i kontratave dhe kategorizim sipas rrezikut
Faza 2	2026–2027	Ngritje çështjesh në gjykata, anulime ose rinegociime
Faza 3	2027–2029	Implementim i alternativave ose rikthim fondesh

🔸 Procesi është politikisht ndjeshëm, kërkon institucione të pavarura dhe gjykata funksionale, si dhe presion ndërkombëtar për ruajtjen e investimeve.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.5/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	3.3	⚠️
Situata Aktuale	4.4	✅
Masat për Zbatimin	3.0	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.1	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.2	✅
Afati i Zbatimit	3.2	⚠️

Premtimi për anulimin e PPP-ve abuzive është politikisht i fuqishëm dhe publikisht i mbështetur, por kërkon një proces shumë të strukturuar, juridikisht të mbrojtur dhe institucionalisht të paanshëm.

Zbatueshmëria varet nga aftësia për të:

• Evidentuar kontratat me probleme reale,

• Justifikuar anulimin në mënyrë të mbrojtur juridikisht,

• Negociuar pa kosto të tepruara për buxhetin publik.

👉 Rekomandohet krijimi i një “Komisioni të Posaçëm të Vlerësimit të PPP-ve” me transparencë të lartë publike dhe përfaqësim të gjerë institucional.