Indeksi i Fizibilitetit për Premtimin “Shfrytëzimi Transparent dhe i Qëndrueshëm i Burimeve Natyrore”

1. Qartësia e Premtimit

✅ Premtimi përqendrohet në:

• Transparencën dhe menaxhimin e qëndrueshëm të burimeve natyrore.

• Luftën kundër korrupsionit dhe praktikave të paligjshme në sektorët e energjisë dhe mineraleve.

• Nxitjen e zhvillimit afatgjatë të Shqipërisë përmes përdorimit të përgjegjshëm të pasurive natyrore.

🔹 Mungesa e specifikimeve:

• Nuk përmendet se si do të rritet transparenca në dhënien e koncesioneve apo licencave për shfrytëzimin e burimeve natyrore.

• Nuk është e qartë se cilat masa konkrete do të ndërmerren për të luftuar korrupsionin në sektorin minerar dhe energjetik.

• Nuk përmendet asnjë mekanizëm për monitorimin e ndikimit mjedisor të këtyre aktiviteteve.

Vlerësimi: ⚠️Premtimi është i qartë në qëllimet e tij, por mungon një plan i detajuar mbi mënyrën e realizimit të tij.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore

⚠️ Gjendja aktuale:

• Mungesa e transparencës: Procesi i dhënies së licencave dhe koncesioneve për shfrytëzimin e mineraleve dhe burimeve energjetike shpesh është kritikuar për mungesë transparence dhe përfshirjen e grupeve me interesa të dyshimta.

• Dëmtimi i mjedisit: Në disa zona, shfrytëzimi i mineraleve dhe burimeve natyrore është bërë pa respektuar standardet mjedisore, duke sjellë ndotje dhe degradim të ekosistemeve.

• Rreziku i korrupsionit: Industria minerare dhe ajo energjetike janë ndër sektorët më të prekshëm nga korrupsioni, për shkak të vlerës së lartë të burimeve dhe interesave të mëdha financiare.

• Mungesa e kontrolleve të rrepta: Ka pak inspektime efektive mbi shfrytëzimin e burimeve natyrore dhe shpesh raportet mbi ndikimin mjedisor janë të manipuluara ose të paefektshme.

Vlerësimi: ⚠️Sektori përballet me probleme serioze që kërkojnë masa të forta ligjore dhe institucionale për t’u zgjidhur.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit

✅ 1️⃣    Rritja e Transparencës dhe Llogaridhënies

• Krijimi i një Regjistri Publik të Licencave dhe Koncesioneve, ku çdo qytetar mund të shohë kush i ka marrë lejet dhe me çfarë kushtesh.

• Publikimi i kontratave dhe kushteve të marrëveshjeve me kompanitë private.

• Përdorimi i teknologjisë blockchain për të garantuar që të dhënat mbi shfrytëzimin e burimeve natyrore të jenë të pa-manipulueshme.

✅ 2️⃣    Forcimi i Mekanizmave Kundër Korrupsionit

• Rritja e kompetencave të institucioneve si Kontrolli i Lartë i Shtetit dhe Autoriteti i Konkurrencës për të monitoruar dhe audituar sektorin e burimeve natyrore.

• Krijimi i një njësie speciale anti-korrupsion për të hetuar rastet e dyshimta në dhënien e lejeve dhe menaxhimin e pasurive natyrore.

• Penalizime më të rënda për zyrtarët që përfshihen në korrupsion ose abuzime me lejet minerare dhe energjetike.

✅ 3️⃣    Përmirësimi i Standardeve Mjedisore

• Vendosja e kritereve më të rrepta për vlerësimin e ndikimit në mjedis për projektet minerare dhe energjetike.

• Monitorimi në kohë reale i ndotjes dhe ndikimit ekologjik të aktiviteteve të shfrytëzimit të burimeve natyrore.

• Stimuj fiskalë për kompanitë që respektojnë standardet më të larta të qëndrueshmërisë.

✅ 4️⃣    Diversifikimi i Shfrytëzimit të Burimeve Natyrore

• Nxitja e investimeve në burime të rinovueshme, si energjia diellore dhe e erës, për të reduktuar varësinë nga burimet e kufizuara si qymyri dhe hidrocentralet.

• Përdorimi më i zgjuar i burimeve ujore për të shmangur dëmtimet ekologjike të lumenjve nga hidrocentralet e vogla.

Vlerësimi: ✅Këto masa janë të domosdoshme për të garantuar një menaxhim të përgjegjshëm të burimeve natyrore. 

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit

📊 Kostoja Buxhetore:

• Krijimi i një regjistri publik dhe sistemit blockchain për transparencën e burimeve: 10-15 milionë euro.

• Forcimi i institucioneve mbikëqyrëse dhe ngritja e njësisë anti-korrupsion: 5-10 milionë euro në vit.

• Investime në monitorimin mjedisor dhe standardet e qëndrueshmërisë: 30-50 milionë euro për një periudhë 5-vjeçare.

📊 Burimet e Financimit:

• Fonde nga BE-ja dhe organizatat ndërkombëtare, të cilat kanë treguar interes për projekte që lidhen me transparencën dhe menaxhimin e qëndrueshëm të burimeve natyrore.

• Të ardhura nga taksat mbi shfrytëzimin e burimeve natyrore, të cilat mund të ri-investohen në përmirësimin e transparencës dhe mbikëqyrjes.

• Partneritete me organizata të shoqërisë civile për të forcuar kontrollin e pavarur mbi sektorin e burimeve natyrore.

Vlerësimi Fiskal: ⚠️Megjithëse kostoja nuk është jashtëzakonisht e lartë, vullneti politik dhe implementimi efektiv janë faktorë kyç për suksesin e reformave.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

✅ Ndikimi pozitiv:

• Rritja e të ardhurave publike: Menaxhimi më i mirë i burimeve do të sjellë më shumë të ardhura në buxhetin e shtetit.

• Besimi më i madh te shteti dhe investitorët: Transparenca dhe lufta kundër korrupsionit mund të tërheqin investime të reja.

• Mbrojtja e mjedisit: Standardet e qëndrueshmërisë do të ndihmojnë në ruajtjen e ekosistemeve dhe shëndetin publik.

⚠️ Rreziqet e mundshme:

• Rezistenca nga grupet e interesit: Lobi minerar dhe energjetik mund të kundërshtojë ndryshimet që kufizojnë përfitimet e tyre.

• Burokracia e lartë: Nëse reformat nuk zbatohen në mënyrë efikase, ato mund të mbeten vetëm në letër.

Vlerësimi: ✅Ndikimi ekonomik dhe social pritet të jetë pozitiv nëse masat implementohen siç duhet.

6. Afati i Zbatimit

📅 Afati i mundshëm: 2025-2030

• 2025-2026: Krijimi i regjistrit publik dhe forcimi i ligjeve anti-korrupsion.

• 2026-2028: Implementimi i standardeve të reja mjedisore dhe forcimi i mbikëqyrjes.

• 2028-2030: Vlerësimi i ndikimit të reformave dhe përmirësimet e nevojshme.

Vlerësimi: ⚠️Afati është realist, por kërkon përkushtim të vazhdueshëm nga qeveria dhe shoqëria civile.

Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit

📊 Indeksi i Fizibilitetit: 3.8/5✅ Potenciali është i lartë, por zbatimi varet nga vullneti politik dhe mbështetja institucionale.