Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Rritjen e Eksporteve dhe mbështetje për Bizneset”

Një nga objektivat e qeverisë ka qenë rritja e eksporteve dhe mbështetje e bizneseve shqiptare për të rritur konkurrencën dhe prezencën e produkteve shqiptare në tregjet ndërkombëtare.

Qeveria premton të:✅ Rrisë eksportet shqiptare me 50% deri në vitin 2030, nga 4.4 miliardë euro në 6.6 miliardë euro.✅ Mbështesë bizneset shqiptare për t’u integruar në tregjet ndërkombëtare përmes lehtësimeve fiskale, financiare dhe logjistike.✅ Përmirësojë infrastrukturën dhe procedurat e eksportit, duke ulur burokracinë dhe kostot.

Ky premtim është i rëndësishëm për ekonominë shqiptare, por përballja me pengesat strukturore dhe financiare do të jetë vendimtare për realizimin e tij.

Ky synim është pjesë e politikave të mëdha për zhvillimin e qëndrueshëm ekonomik dhe për të diversifikuar burimet e të ardhurave të shtetit shqiptar. Ndërsa ky objektiv është ambicioz, do të ishte e nevojshme të shqyrtohen masat dhe politikat e ndërmarra deri tani për të mbështetur rritjen e eksporteve, duke marrë parasysh edhe sfidat që mund të hasen gjatë implementimit.

1. Qartësia e Premtimit

   ✅ Ky synim është i qartë dhe i matshëm.

   Synimi i saktë: Rritja e eksporteve dhe mbështetja për bizneset shqiptare janë objekte të matshme që mund të monitorohen përmes statistikave të INSTAT dhe agjencive ndërkombëtare. Në këtë kontekst, është i qartë që objektivi është të rriten të ardhurat nga eksportet, por nuk është specifikuar një vlerë konkrete (si për shembull, të arrihen 10 miliardë euro në eksporte).

   • Koha e përmbushjes: Ky objektiv nuk ka një afat të përcaktuar si premtim i vitit 2021, por mund të mbështetet në periudha të mëtejshme të qeverisjes, duke mundësuar kështu një periudhë të zgjatur për përmbushjen e tij.

   Vlerësimi: ✅ (I qartë dhe i matshëm, edhe pse pa një afat të qartë të implementimit)

2. Korniza Ligjore dhe Institucionale

   ✅ Ky synim mund të realizohet përmes politikave të duhura dhe masave mbështetëse.

   Politikat mbështetëse: Rritja e eksporteve kërkon mbështetje të drejtpërdrejtë për prodhuesit dhe bizneset shqiptare që janë të gatshëm të hyjnë në tregje ndërkombëtare. Ky mbështetje mund të ofrohet përmes subvencioneve, granteve, dhe lehtësirave tatimore për sektorët eksportues.

   • Institucionet mbështetëse: Edhe pse nuk ekziston një agjenci të dedikuar për promovimin e eksporteve, qeveria mund të angazhohet në përmirësimin e bashkëpunimit me institucione të tjera ndërkombëtare dhe organizata që mund të ndihmojnë për promovimin dhe mbështetje të bizneseve për të hyrë në tregje të reja. Gjithashtu, përmirësimi i administratës doganore dhe lehtësimi i procedurave mund të nxisin rritjen e eksportit.

   Vlerësimi: ✅ (Mundësia e realizimit përmes masave mbështetëse dhe përmirësimit të infrastrukturës institucionale)

3. Analiza e situatës Aktuale

Eksportet Shqiptare Sot

Eksportet totale në vitin 2024: ~4 miliardë euro (17% e PBB-së).

Produktet kryesore të eksportit:

• Minerale dhe metale (20%)

• Tekstile dhe veshje (18%)

• Produkte bujqësore dhe agroindustriale (15%)

• Materiale ndërtimi (12%)

• Energji dhe hidrokarbure (10%)

Partnerët kryesorë të tregtisë:

• Italia (45%)

• Kosova (8%)

• Greqia, Gjermania, Turqia (7-9% secili)

Rritja e kërkuar

Që të arrihet objektivi i rritjes me 50%, eksportet duhet të rriten me 6.6% çdo vit deri në 2030.

📊 Krahasimi me ritmet historike

Në 2010-2020: Rritje mesatare 3.5-4% në vit.

Në 2020-2024: Rritje mesatare 4.2% në vit.

Kërkesa e re: Rritja duhet të dyfishohet, duke tejkaluar trendin historik.

4. Kostoja dhe Burimet e Financimit

Kostoja për Mbështetjen e Bizneseve

✅ Subvencione për eksportuesit:

• Mbështetje për sektorët strategjikë: 100-200 milionë euro/vit.

✅ Lehtësira fiskale dhe financiare:

• Përjashtime nga TVSH për eksportuesit: 50-80 milionë euro/vit.

• Lehtësime doganore për lëndët e para: 30-50 milionë euro/vit.

• Kredi të buta për zgjerimin e prodhimit: 100-150 milionë euro/vit.

✅ Përmirësimi i Infrastrukturës së Eksportit:

• Modernizimi i porteve dhe logjistikës: 200-300 milionë euro në total.

• Ulja e burokracisë doganore: 30-50 milionë euro investime digjitale.

📊 Kostoja totale e programit (2024-2030): ~ 1.5-2 miliardë euro.

5. Vlerësimi i Fizibilitetit

Kriteri	Analiza	Vlerësimi
Qartësia e Premtimit	Objektivi është i qartë dhe i matshëm.	✅
Kapaciteti i Bizneseve për të Eksportuar	Kapacitetet aktuale janë të kufizuara dhe varen nga investime të reja.	⚠️
Politikat Fiskale dhe Institucionale	Reforma tatimore e nevojshme për të rritur konkurrencën.	⚠️
Përballueshmëria Financiare	Kostoja e lartë (1.5-2 miliardë euro), kërkon rritje të të ardhurave.	⚠️
Ndikimi Ekonomik dhe Social	Mund të krijojë vende pune dhe të rrisë të ardhurat kombëtare.	✅
Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ	Vullneti ekziston, por duhen përmirësime strukturore.	⚠️
Afati i Zbatimit	2030 është një objektiv i mundshëm, por sfidues.	⚠️

5. Sfidat kryesore dhe mendime

Sfidat për Realizimin e Premtimit

🔹 Kapacitetet e kufizuara prodhuese – Sektori industrial ka nevojë për investime në teknologji.🔹 Mungesa e infrastrukturës logjistike – Transporti dhe magazinimi kanë kosto të larta.🔹 Burokracia e lartë në eksport – Procedurat e doganave dhe taksave duhen përmirësuar.🔹 Financimi i pamjaftueshëm – Shteti duhet të sigurojë burime të reja financiare.

Mendime për Përmirësimin e Fizibilitetit

💡 1. Fokusi në sektorë strategjikë

• Prioritet të kenë produktet me vlerë të shtuar (agrobiznes, ICT, përpunim industrial).

💡 2. Lehtësimi i politikave fiskale dhe doganore

• Eliminimi i burokracisë për eksportuesit dhe reduktimi i tarifave.

💡 3. Krijimi i një Fondi të Eksporteve

• Fondi 500 milionë euro me partneritet publik-privat për mbështetjen e eksportuesve.

💡 4. Përmirësimi i Infrastrukturës së Transportit

• Investime në porte, magazina doganore dhe rrugë për të ulur kostot logjistike.

Rritja e eksporteve me 50% deri në 2030 është një objektiv ambicioz dhe i rëndësishëm për Shqipërinë. Megjithatë, sfidat kryesore janë:

1. Kapaciteti i kufizuar i prodhimit dhe konkurrenca e ulët.

2. Nevoja për investime të mëdha në infrastrukturë dhe logjistikë.

3. Mungesa e një politike të qartë fiskale për lehtësimin e eksportit.

Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit për Rritjen e Eksporteve dhe Mbështetje për Bizneset📊 Indeksi i Fizibilitetit: 2.8/5

📊 Për ta bërë këtë premtim të realizueshëm, nevojiten reforma fiskale, një strategji afatgjatë industriale dhe investime të qëndrueshme në logjistikë.

💡 Përmirësimi i klimës së biznesit dhe eliminimi i barrierave do të jenë faktorë kyç për suksesin e këtij premtimi.