Indeksi i Fizibilitetit për Premtimet për “Aftësinë e Kufizuar”

Premtimet analizohen në 5 nën-kategori që kanë efekte të ndërsjella, por natyrë të ndryshme zbatimi dhe ndikimi:

1. Qartësia e Premtimeve ✅

📊 Vlerësim: 4.7/5

• Premtimet janë të formuluara në mënyrë të kuptueshme, me:

  • Objektiva të matshëm (vlera në lekë, kritere ligjore, përfitime konkrete).

  • Qartësi në përfituesit dhe rezultatet e synuara.

  • Diferencim midis kategorive përfitues (personat me aftësi, kujdestarët, të punësuarit).

🔹 Sqarime të nevojshme:

• Nuk janë specifikuar afatet për zbatimin.

• Mungon korniza se si do të zbatohet Ligji për Sponsorizimet (nxitje fiskale apo subvencione?).

2. Situata Aktuale dhe Problematikat ⚠️

📊 Vlerësim: 3.5/5

Analizë për çdo komponent:

a) Sponsorizimet për aftësinë e kufizuar:

• Aktualisht mungon një ligj i veçantë për sponsorizimet me fokus të dedikuar për PAK.

• Sponsorizimet trajtohen në mënyrë të përgjithshme në Ligjin për Tatimin mbi të Ardhurat.

b) Pagesat për aftësinë e kufizuar:

• Aktualisht variojnë nga 10,000 – 16,000 lekë në muaj, sipas shkallës së aftësisë.

• 20,000 lekë do të përfaqësonte një rritje mesatare prej 25-50%.

c) Sigurimi i kujdestarëve:

• Sot, kujdestarët nuk përfshihen automatikisht në skemën e sigurimeve.

• Kjo ka prodhuar një boshllëk në mbrojtje sociale.

d) Pagat për PAK në punësim:

• Ligji ekzistues i Punës dhe ai për Aftësinë e Kufizuar nuk detyrojnë plotësisht pagën minimale plus minimum jetik.

• Rregullimi do kërkonte ndërhyrje ligjore dhe kompensim për punëdhënësit.

e) Aksesueshmëria:

• Zbatimi është i dobët dhe i fragmentuar, edhe pse parashikohet nga Ligji për PAK dhe ligji për Ndërtimin.

3. Masat për Zbatim ⚠️

📊 Vlerësim: 3.6/5

• Sponsorizimet do kërkonin një ligj të ri që të përcaktojë:

  • Shkallët e përfitimeve tatimore.

  • Entet që certifikojnë aktivitetet me ndikim social.

  • Kuotat dhe përfituesit e saktë.

• Rritja e pagesës për PAK kërkon vendim të Këshillit të Ministrave dhe rishikim të buxhetit për ISSH dhe Shërbimet Sociale.

• Sigurimi i kujdestarëve do të kërkonte:

  • Regjistrim të tyre si kujdestarë të ligjshëm.

  • Mbulesë financiare të kontributeve nga shteti.

• Pagat e punësimit për PAK do të kërkonin:

  • Ndryshim ligjor dhe mekanizëm kompensues për punëdhënësit (subvencione ose lehtësi fiskale).

• Aksesueshmëria kërkon:

  • Manuale teknike, inspektim ndërtimor, fonde për përshtatje të ndërtesave ekzistuese.

4. Kostoja dhe Financimi ⚠️

📊 Vlerësim: 3.3/5

Vlerësim për çdo nën-premtim:

• Pagesa e PAK në 20,000 lekë/muaj:

  • Me ~65,000 përfitues aktualë, do të përfaqësonte një rritje buxhetore prej rreth 3.1 miliardë lekë/vit (~31 milionë euro).

• Sigurimet për kujdestarët:

  • ~10,000-12,000 kujdestarë mund të mbulohen me rreth 2 miliardë lekë/vit, nëse kontributet mbulohen nga shteti.

• Sponsorizimet:

  • Në varësi të lehtësive fiskale, mund të ketë ndikim të moderuar në të ardhura, por ndikimi është më shumë indirekt (nxitje ekonomike).

• Aksesueshmëria:

  • Kostoja më e lartë, e paquantifikuar pa një auditim, por në rendin e dhjetëra milionë eurove për përshtatjen e ndërtesave ekzistuese publike dhe private.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësim: 4.8/5

Rritja e pagesës së aftësisë dhe sigurimi i kujdestarëve rrit mirëqenien dhe dignitetin social të PAK dhe familjeve të tyre.

• Punësimi me pagë të dinjitetshme i PAK forcon ekonominë gjithëpërfshirëse dhe zbut varësinë nga ndihma sociale.

• Ligji për sponsorizime dhe aksesueshmëria:

  • Ndihmojnë në integrimin kulturor, social dhe fizik të personave me aftësi të kufizuara.

  • Aktivizojnë sektorin privat në mbështetje të PAK.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësim: 3.5/5

• Pagesa dhe sigurimi i kujdestarëve mund të nisin brenda 1 viti nëse përfshihen në Buxhetin Vjetor.

• Ligji për sponsorizimet mund të hartohet dhe miratohet brenda një viti, por zbatimi kërkon koordinim ndërinstitucional.

• Punësimi dhe aksesueshmëria janë afatgjata, me efekt të plotë vetëm pas 3-5 vitesh, nëse vendosen mekanizma monitorimi dhe penalizimi.

✅ Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.9/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimeve	4.7	✅
Situata Aktuale	3.5	⚠️
Masat për Zbatim	3.6	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.3	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.8	✅
Afati i Zbatimit	3.5	⚠️

Ky grup premtimesh është ndër më të rëndësishmit për ndikimin social që ka në promovimin e barazisë, dinjitetit dhe integrimit të PAK. Megjithatë, suksesi i zbatimit varet nga një strategji e qartë shumëvjeçare, buxhet i garantuar dhe angazhim ligjor dhe teknik i qëndrueshëm.Një komision ndërministror për përfshirjen sociale dhe një plan kombëtar për zbatimin e këtyre masave do ta rrisnin dukshëm fizibilitetin real të premtimeve.