Indeksi i fizibilitetit për premtimet “Për arsimin profesional”

Për të vlerësuar indeksin e fizibilitetit për premtimet në arsimin profesional, do të ndjekim të njëjtën strukturë analitike të bazuar në logjikën e zbatueshmërisë dhe impaktit:

📘 Premtimet për Arsimin Profesional

Nr	Përmbajtja
23	Bursa për studentët në degë profesionale të nevojshme për ekonominë
24	Zbatim i sistemit dual: teori në shkollë + praktikë në biznes, me marrëveshje me shtetin
25	Paga minimale për studentët praktikantë, përjashtim nga tatimet për bizneset që i punësojnë

ANALIZA E FIZIBILITETIT

1. ✅ Qartësia e Premtimeve

📊 Vlerësim: 4.5/5

• Premtimet janë të formuluara qartë dhe të matshme.

• Pika përjashtimi tatimor ka nevojë për detaje të mëtejshme (p.sh., a përjashtohen plotësisht apo pjesërisht? Për cilat tatime konkretisht?)

2. 📌 Gjendja aktuale në Shqipëri

📊 Vlerësim: 3.0/5

• Aktualisht, arsimi profesional është i nënfinancuar dhe nuk përfaqëson më shumë se 18% të regjistrimeve në arsimin parauniversitar.

• Sistemi dual është pilotuar në disa shkolla profesionale, por jo si politikë kombëtare.

• Marrëveshjet me bizneset janë të fragmentuara dhe jo të institucionalizuara.

• Paga për praktikantët është sporadike dhe shpesh lë në mëshirë të biznesit.

3. ⚙️ Masat për zbatim

📊 Vlerësim: 4.2/5

Masa	Zbatueshmëri	Komente
Bursa për degë me kërkesë në treg	✅	Identifikim i fushave me deficit dhe lidhje me tregun
Sistemi dual	⚠️	Kërkon ristrukturim të rrjetit shkollor + partneritete të detyruara
Paga minimale dhe përjashtim nga tatimet	⚠️	E zbatueshme, por kërkon ndryshim në legjislacionin fiskal dhe kontroll mbi abuzimin

4. 💰 Kostoja dhe Burimet

📊 Vlerësim: 3.7/5

Bursa për degë të kërkuara

• 5,000 studentë x 100 €/muaj x 9 muaj = 5 milion €/vit

Paga minimale për praktikantët (me përjashtim tatimor për bizneset)

• 5,000 studentë praktikë × 350 €/muaj për 3 muaj = 25 milion € kosto totale pune

• Nëse bizneset përjashtohen nga tatimet (20% kontribute + tatim fitimi), shteti humbet rreth 2-1.5 milion €/vit në të ardhura.

Kostoja është e përballueshme, por kërkon buxhet të dedikuar dhe mekanizma kontrolli për të parandaluar abuzimet me kontratat fiktive.

5. 🌱 Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.7/5 ✅

• Ndihmon orientimin e arsimit drejt tregut të punës, një nga sfidat më kritike për Shqipërinë.

• Sistemi dual është një model i suksesshëm në vende si Gjermania, Austria, Zvicra, dhe promovon punësim afatgjatë dhe cilësor.

• Paga minimale për studentët promovon dinjitet dhe përgatitje më serioze, si dhe nxit bizneset të përfshihen në edukim.

6. 🕰️ Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 3.8/5

Masa	Afat
Bursa për degë prioritare	Mund të nisë që në vitin e parë akademik
Sistemi dual	Kërkon të paktën 2–3 vite për shtrirje kombëtare
Pagesa minimale + lehtësira për bizneset	Brenda 1–2 viteve me ligje dhe rregullore të reja

📌 Indeksi i Fizibilitetit për Arsimin Profesional: 4.0/ 5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia	4.5	✅
Gjendja aktuale	3.0	⚠️
Masat për zbatim	4.2	✅
Kostoja	3.7	⚠️
Ndikimi Ekonomik/Social	4.7	✅
Afati i zbatimit	3.8	✅

🔍 Paketa e arsimit profesional përfaqëson një nga elementët më të reformueshëm të sistemit arsimor shqiptar. Ndërhyrja përmes bursave, punësimit të garantuar me pagesë dhe sistemit dual është reformë që e afron arsimin me nevojat reale të ekonomisë.

Suksesi i saj varet nga bashkëpunimi efektiv i qeverisë, biznesit dhe shkollave