Indeksi i fizibilitetit për premtimet “Mbi arsimin e lartë”

Për të vlerësuar indeksin e fizibilitetit për premtimet mbi arsimin e lartë, do të përdorim strukturën logjike të analizës së fizibilitetit në këto shtylla:

1. Qartësia | 2. Gjendja aktuale | 3. Masat për zbatim | 4. Kostoja | 5. Ndikimi | 6. Afati | 7. Indeksi përfundimtar i fizibilitetit

🎯 Përmbledhje e Premtimeve për Arsimin e Lartë

Nr	Premtimi
18	Kredi studentore pa interes për familjet në nevojë, e kthyeshme pas punësimit
19	Buxhet vjetor për mbulimin e interesave të kredive
20	Financim 100% për fëmijët e dëshmorëve dhe policëve të rënë në detyrë
21	Përjashtim tatimor për bizneset që sponsorizojnë studime, për vendet e punës (5 vjet)
22	Programi “Mësues i mirë, komb i arrirë” për nxitjen e degës së mësuesisë me subvencione pagash dhe lehtësim tranzicioni

1. ✅ Qartësia e Premtimeve

📊 Vlerësim: 4.6/5

• Premtimet janë të strukturuara dhe të matshme, veçanërisht në pjesën e subvencioneve dhe mbulimit të kostove.

• Përjashtimi tatimor për bizneset dhe programi për degën e mësuesisë janë të detajuar qartë.

• Nevojitet më shumë qartësi vetëm në:

  • Si do të përkufizohet “punësimi” për kthimin e kredisë.

  • Sa do të jetë masa e lehtësimit tatimor për bizneset?

2. 📌 Gjendja Aktualisht

📊 Vlerësim: 3.3/5

• Shqipëria nuk ka një sistem të mirëfilltë të kredive studentore publike.

• Nuk ka paketë stimuluese për degën e mësuesisë, ndonëse ka mungesë kronike në disa disiplina (matematikë, fizikë, gjuhë të huaja).

• Fëmijët e dëshmorëve kanë disa përfitime (jo gjithmonë 100% të financuara).

• Bizneset nuk kanë aktualisht përjashtime fiskale për mbështetje arsimore.

3. ⚙️ Masat për Zbatim

📊 Vlerësim: 4.0/5

Masa	Vlerësim
Kredia studentore pa interes	✅ E zbatueshme me skemë garantimi shtetëror dhe banka partnere
Buxhet për interesat	✅ I përllogaritshëm dhe me kosto të parashikueshme
Financim 100% për kategori specifike	✅ Me fond të dedikuar të vogël (numër i kufizuar përfituesish)
Lehtësira fiskale për bizneset	⚠️ Kërkon ndërhyrje në ligjin e tatimit mbi fitimin dhe TVSH
Programi për mësuesinë	✅ E zbatueshme përmes bashkëpunimit me universitete publike dhe MASR

4. 💰 Kostoja dhe Burimet

📊 Vlerësim: 3.8/5

18-19: Kreditë studentore pa interes

• 5,000 studentë për vit × interes mesatar 5% për 3 vite = 75 mln €/vit buxhet interesash

• E kthyeshme, pra jo shpenzim i humbur → kosto neto 1.5-2 mln €/vit

20: Financim i plotë për kategori të veçanta

• 200 studentë x 1,000 €/vit = 2 mln €/vit

21: Lehtësira fiskale për bizneset

• E varur nga përmasa e përfshirjes. Nëse 500 vende pune përjashtohen për 5 vjet = 500 x 12 x 50,000 lekë x 15% = ~ 5 mln € humbje fiskale në vit

22: Programi për mësuesinë

• 500 nxënës/1000 studentë x 150–250 €/muaj për 9 muaj = ~2-2.5 mln €/vit

• Kostoja justifikohet nëse plotëson mungesat në sistemin arsimor.

5. 🌱 Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.8/5 ✅

• Nxitja e degës së mësuesisë është ndër reformat më strategjike në arsim afatgjatë.

• Kredia pa interes u ofron studentëve në nevojë akses më të drejtë dhe pa stres financiar.

• Angazhimi i biznesit si partner në arsim krijon lidhje të qëndrueshme midis tregut të punës dhe arsimit të lartë.

• Mbrojtja e kategorive të cenueshme përmes mbështetjes financiare ka impakt të madh pozitiv në përfshirje dhe drejtësi sociale.

6. 🕰️ Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 4.3/5 ✅

Masa	Afati
Kredia studentore	Brenda 1 viti (me bankat dhe buxhetin e interesave)
Financim 100% për kategori	Zbatim i menjëhershëm me VKM
Lehtësira për bizneset	Brenda 2 viteve përmes ndryshimeve ligjore
Programi i mësuesisë	Mund të pilotohet brenda 1 viti akademik

📌 Indeksi i Fizibilitetit: 4.1/ 5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia	4.6	✅
Gjendja aktuale	3.3	⚠️
Masat për Zbatim	4.0	✅
Kostoja	3.8	⚠️
Ndikimi Ekonomik/Social	4.8	✅
Afati i Zbatimit	4.3	✅

🔍 Paketa e reformave për arsimin e lartë është një nga më të balancuarat ndër premtimet arsimore: kombinon aksesin, drejtësinë sociale dhe partneritetin publik-privat.

Sfida më e madhe qëndron në projektimin institucional të skemës së kredive pa interes dhe përfshirjen reale të bizneseve në financimin e edukimit.