Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Hidrokarburet dhe Minerarët”

1. Qartësia e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.7/5)

Premtimi është i qartë dhe ka një strukturë të mirë për të adresuar problematikat në sektorët e hidrokarbureve dhe mineraleve. Ai përfshin disa nisma kryesore:

• Zhbërja e monopoleve dhe oligopoleve në sektorin e hidrokarbureve.

• Krijimi i shoqërive përpunuese për minerale dhe hidrokarbure brenda Shqipërisë.

• Angazhimi i biznesve vendase për të rritur vlerën e produkteve dhe zhvillimin e shoqërive shumëpalëshe.

• Politika e dhënies së burimeve minerale vetëm kur shteti merr më shumë se 50% të sasisë së nxjerrë pas shlyerjes së investimit fillestar.

🔹 Dobësi:Kjo është një iniciativë ambicioze që mund të kërkojë një periudhë të gjatë për implementimin e duhur dhe mund të ndeshë rezistencë nga aktorët dominues aktualë në treg.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.3/5)

• Në sektorin e hidrokarbureve dhe mineraleve, aktualisht ka një dominim të monopoleve dhe oligopoleve, ku disa kompani kontrollojnë një pjesë të madhe të tregut, duke krijuar mungesë konkurrencë dhe duke e penguar zhvillimin e bizneseve vendase.

• Gjithashtu, shpesh herë dhënia e kontratave për shfrytëzim të burimeve natyrore është bërë në kushte që favorizojnë palët private, ndërsa shteti ka marrë një përqindje të vogël të të ardhurave.

🔹 Probleme thelbësore:

• Mungesa e një ligji të qartë që rregullon përfitimin e shtetit nga burimet natyrore.

• Barriera për krijimin e shoqërive përpunuese dhe stimulimi i biznesve vendase për të rritur vlerën e produkteve të nxjerra.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.6/5)

🔹 Për zhbërjen e monopoleve dhe oligopoleve:

• Krijimi i kushteve ligjore dhe mbikëqyrësve që sigurojnë lëvizjen drejt një tregu më të hapur dhe të konkurrueshëm. Mund të krijohet një autoritet për mbikëqyrjen e sektorit të hidrokarbureve dhe mineraleve, i cili do të monitorojë dhe menaxhojë ndarjen e kontratave në mënyrë të barabartë.

🔹 Për krijimin e shoqërive përpunuese për minerale dhe hidrokarbure në Shqipëri:

• Nxitja e zhvillimit të shoqërive përpunuese përmes subvencioneve dhe granteve për investimet në teknologjinë përpunuese, si dhe krijimi i kushteve të favorshme për investitorët vendas dhe të huaj.

🔹 Politika për ndarjen e burimeve minerale dhe hidrokarbureve me shtetin që merr më shumë se 50% të sasisë së nxjerrë:

• Rregullimi i një sistemi të qartë për përfitimet që do të marrë shteti, me një përqindje minimale që siguron fitime të drejta për të dyja palët.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.5/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar për realizimin e nismës:

Masa	Kosto (milionë euro)
Zhbërja e monopoleve dhe krijimi i një tregu të hapur	4 – 7
Krijimi i shoqërive përpunuese për minerale dhe hidrokarbure	180 – 250
Mbështetje për bizneset vendase dhe përmirësimi i infrastrukturës	40
Monitorimi dhe mbikëqyrja e sektorëve	1
TOTAL (për 4 vite)	220 – 290

🔹 Burime të mundshme financimi:

• Burime nga buxheti i shtetit për politikat e nxitjes së investimeve dhe zhvillimit të sektorëve.

• Mundësi për financime nga agjencitë ndërkombëtare për zhvillim dhe organizatat që mbështesin zhvillimin e qëndrueshëm dhe konkurencën në sektorët natyrorë.

⚠️ Rrezik: Pasi ky është një projekt me investime të larta, mund të ketë vështirësi në sigurimin e burimeve financiare dhe mund të përballet me sfida nga aktorët dominues në sektor.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

   📊 Vlerësimi: (4.7/5)

🔹 Ndikime pozitive:

• Zhbërja e monopoleve do të rrisë konkurrencën dhe do të krijojë mundësi më të mira për investitorët vendas dhe të huaj, duke sjellë zhvillim të qëndrueshëm dhe rritje të mundësive të punësimit.

• Krijimi i shoqërive përpunuese mund të shtojë vlerën e produkteve dhe të reduktojë varësinë nga eksportet e papërpunuara, duke kontribuar në diversifikimin e ekonomisë.

• Pjesëmarrja më e madhe e shtetit në fitimet nga burimet natyrore do të ndihmojë në rritjen e të ardhurave buxhetore dhe mund të përdoret për projekte zhvillimi.

🔹 Rreziqe të mundshme:

• Krijimi i mundësive për korrupsion dhe manipulim të tregut nga aktorët privatë që janë të interesuar të mbajnë status quo-në.

• Sfida në implementimin e një rregulloreje të re dhe ndarjes së fitimeve të burimeve natyrore që të përfitojnë të gjitha palët.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.3/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Zhbërja e monopoleve dhe oligopoleve, krijimi i strukturave mbikëqyrëse.
Faza 2	2027 – 2028	Krijimi i shoqërive përpunuese dhe nxitja e investimeve vendase.
Faza 3	2029 – 2030	Zbatimi i politikës së ndarjes së fitimeve dhe sigurimi i përfitimeve të drejta për shtetin.

🔹 Sfida kryesore:

• Implementimi i ndryshimeve ligjore dhe krijimi i kushteve të përshtatshme për zhvillimin e një tregu më të hapur dhe të konkurrueshëm mund të përballen me rezistencë nga aktorët e industrisë.

• Menaxhimi i ndërhyrjeve të mundshme të palëve private që mund të ndikojnë në ekuilibrin e tregut dhe të shkelin rregullat e reja të ndarjes së fitimeve.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.5/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.7	✅
Situata Aktuale	4.3	⚠️
Masat për Zbatimin	4.6	✅
Kostoja dhe Financimi	4.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.7	✅
Afati i Zbatimit	4.3	⚠️

Premtimi për zhbërjen e monopoleve dhe krijimin e mundësive për zhvillim të sektorëve të hidrokarbureve dhe mineraleve është një hap i rëndësishëm për të nxitur konkurrencën dhe rritjen e vlerës së produkteve. Ky projekt ka një potencial të lartë për të rritur përfitimet e shtetit dhe për të kontribuar në zhvillimin ekonomik të Shqipërisë. Sidoqoftë, ai kërkon një implementim të kujdesshëm dhe mund të hasë sfida në menaxhimin e ndryshimeve dhe në sigurimin e burimeve financiare.