Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Garantimi i Minimumit Jetik”

Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (4.6/5)

Premtimi është i formuluar qartë dhe trajton një çështje të ndjeshme sociale: sigurimi që një nivel minimal jetese të mos cenohet nga procedurat e përmbarimit për borxhet. Dy shtyllat themelore të premtimit janë:

• Minimumi Jetik i Paprekshëm: Përcaktimi i një vlere të pandryshueshme të të ardhurave që individi duhet të ketë të garantuara, pa u cenuar nga procedurat e përmbarimit.

• Qëllimi Social: Mbrojtja e qytetarëve me të ardhura të ulëta nga rrënimi financiar, duke ruajtur dinjitetin jetik.

🔹 Dobësi: Premtimi nuk përcakton ende në mënyrë të saktë se cili do të jetë kufiri i këtij minimumi, as instrumentet që do ta përcaktojnë atë me saktësi dhe në raport me ndryshimet ekonomike (inflacion, çmime, etj.).

Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: (3.8/5)

• Në Shqipëri, aktualisht nuk ka një minimum jetik të përcaktuar ligjërisht, edhe pse ai përmendet në kuadrin e politikave sociale.

• Përmbarimi shpesh cënon të ardhurat e individëve në mënyrë të tillë që i lë ata pa mjete jetese.

• Vendime të GJEDNJ kanë theksuar rëndësinë e “minimumit jetik” si të drejtë themelore, por Shqipëria nuk e ka operacionalizuar këtë në ligj.

🔹 Problemet kryesore:

• Mungesë e kuadrit ligjor që garanton minimumin jetik si të paprekshëm.

• Moskoordinim midis sistemit të ndihmës ekonomike dhe atij të përmbarimit.

• Rrezik i shtuar për varfëri ekstreme për individët me borxhe të pashlyera.

Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (4.5/5)

• Hartimi dhe miratimi i një ligji të posaçëm ose ndryshime në Kodin Civil dhe atë të Procedurës Civile për të përcaktuar minimumin jetik të paprekshëm.

• Krijimi i një mekanizmi për përditësimin automatik të kësaj vlere sipas indekseve të inflacionit dhe kostos së jetesës.

• Trajnim i zyrave të përmbarimit dhe bankave për zbatimin e përjashtimit të këtij minimumi nga bllokimet.

🔹 Masat konkrete:

• Përcaktimi i kufirit minimal jetik me VKM ose ligj të dedikuar.

• Rregullim në legjislacionin përmbarimor.

• Ndërveprim me skemat e ndihmës ekonomike për të integruar vlerën e minimumit jetik në llogaritë e përfituesve.

Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

📊 Vlerësimi: (3.9/5)

• Kostoja e drejtpërdrejtë është relativisht e ulët, pasi nuk kërkon investime kapitale, por ndryshime legjislative dhe administrative.

• Kostoja indirekte qëndron në ndikimin te proceset e përmbarimit dhe te institucione financiare, të cilat mund të hasin vështirësi për të rikuperuar borxhet në tërësi.

🔹 Burime të mundshme financimi:

• Buxheti i shtetit për reformën ligjore dhe trajnimet.

• Mbështetje teknike nga organizata ndërkombëtare (si UNDP, OSBE, GIZ) për dizajnimin e sistemit dhe monitorimin.

Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: (4.7/5)

• Ndikim Social: Mbrojtja e shtresave më të cenueshme nga skamja, forcimi i të drejtave ekonomike dhe mbrojtja e dinjitetit njerëzor.

• Ndikim Ekonomik: Ulja e barrës sociale për ndihmë shtetërore dhe shmangia e efekteve negative të borxhit ndaj konsumatorëve.

🔹 Ndikimi i mundshëm:

• Rritje e ndjenjës së sigurisë sociale.

• Nxitje për formalizim të të ardhurave për të shmangur borxhet e pashlyera.

• Ndikim pozitiv në klimën sociale, veçanërisht për shtresat në nevojë.

Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: (4.0/5)

• Faza 1 (2025): Hartimi i analizës së minimumit jetik dhe projektligjit për garantimin e tij.

• Faza 2 (2026): Miratimi në Kuvend dhe përgatitja e sistemit të përmbarimit për zbatim.

• Faza 3 (2027): Zbatimi efektiv dhe monitorimi i rasteve të përjashtimit nga përmbarimi.

🔹 Sfida kryesore:

• Dakordësimi me institucionet financiare dhe shërbimet përmbarimore.

• Ruajtja e balancës midis garantimit të minimumit jetik dhe mbledhjes së detyrimeve.

✅ Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.3/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.6	✅
Situata Aktuale	3.8	⚠️
Masat për Zbatimin	4.5	✅
Kostoja dhe Financimi	3.9	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.7	✅
Afati i Zbatimit	4.0	⚠️

Premtimi për garantimin e minimumit jetik është një hap thelbësor për forcimin e të drejtave sociale dhe për mbrojtjen e shtresave më të rrezikuara nga skamja. Edhe pse zbatimi kërkon reformim të kuadrit ligjor dhe përshtatje administrative, ndikimi i tij social është jashtëzakonisht pozitiv dhe afatgjatë.Ky është një premtim me fizibilitet të lartë dhe potencial për të sjellë një transformim real në politikën sociale shqiptare.