Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin “Financimi i Monumenteve Historike dhe vendeve arkeologjike”

1. Qartësia e Premtimit

📊 Vlerësimi: (5/5)Premtimi është i qartë dhe i drejtpërdrejtë: financimi i projekteve për ruajtjen dhe restaurimin e monumenteve historike dhe sitëve arkeologjike. Kjo ka për qëllim të mbrojë dhe të ruajë trashëgiminë kulturore dhe historike të Shqipërisë, duke mundësuar që monumentet dhe sitet të qëndrojnë të paprekura nga shkatërrimet e kohës dhe të ruajnë vlerat historike për brezat e ardhshëm.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore

📊 Vlerësimi: (4.8/5)Shqipëria ka një pasuri të jashtëzakonshme të monumenteve historike dhe sitëve arkeologjike, të cilat shpesh nuk kanë marrë mbështetje të mjaftueshme për restaurimin dhe ruajtjen e tyre. Kjo ka çuar në një gjendje të dobët të disa prej këtyre monumenteve dhe sitëve, të cilat janë në rrezik të dëmtimit të pakthyeshëm për shkak të moshës së tyre dhe faktorëve të jashtëm si ndotja dhe turizmi masiv.

Problemet Kryesore:

• Dëmtimi i monumenteve dhe sitëve për shkak të moshës dhe faktorëve natyrorë.

• Mungesa e financimeve të mjaftueshme dhe strategjive afatgjata për restaurim dhe ruajtje.

• Pavarësia e kufizuar e institucioneve për menaxhimin e këtyre projekteve dhe shpërndarjen e burimeve.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit

📊 Vlerësimi: (4.9/5)Për realizimin e këtij premtimi, disa hapa kyç janë të nevojshme:

• Krijimi i një fondi për restaurim dhe ruajtje: Ky fond do të financojë projekte që mbulojnë nevojat për restaurim të monumenteve dhe sitëve arkeologjike.

• Zhvillimi i një strategjie afatgjatë: Kjo duhet të përfshijë një vlerësim të gjendjes së monumenteve dhe sitëve, si dhe hartimin e projekteve që mund të realizohen me prioritet.

• Krijimi i një komisioni për monitorimin e projekteve: Ky komision mund të sigurojë mbikëqyrje dhe transparencë në menaxhimin e fondeve dhe projekteve.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit

📊 Vlerësimi: (4.6/5)Kostoja për realizimin e këtij premtimi është e ndarë në disa komponentë, përfshirë krijimin e një fondi të dedikuar për restaurimin e monumenteve dhe sitëve arkeologjike. Shuma e nevojshme për këtë projekt mund të jetë e konsiderueshme, por është e mundur të sigurohet një buxhet adekuat nëse alokohen burime nga buxheti i shtetit dhe mund të krijohen partneritete me organizata ndërkombëtare për ruajtjen e trashëgimisë kulturore.

Kostot mund të përfshijnë:

• Fondi për restaurim: Një vlerësim i përgjithshëm i kostos mund të jetë afërsisht 5-10 milionë euro në vit, për të mbuluar restaurimin dhe ruajtjen e monumenteve dhe sitëve të ndryshme në Shqipëri.

• Kostoja e administratës: Krijimi dhe menaxhimi i një komisioni ose institucioni që do të drejtojë këtë fond mund të ketë një kosto për administrim, që mund të jetë deri në 5% të shumës totale të alokuara për vitin (250,000–500,000 euro).

Burimet e Financimit:

• Buxheti i shtetit: Alokimi i fondeve për restaurim dhe ruajtje mund të bëhet nga buxheti i shtetit.

• Mbështetje ndërkombëtare: Bashkëpunimi me organizata ndërkombëtare dhe fondet për trashëgiminë kulturore mund të sigurojnë financim të shtuar.

• Partneritete private: Mund të krijohen mundësi për investime nga sektorët privatë, duke ofruar stimuj për investimet në restaurimin e monumenteve historike.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësimi: (5/5)Ky program ka një ndikim të rëndësishëm në ruajtjen e trashëgimisë kulturore dhe historike të Shqipërisë, duke rritur mundësitë për zhvillimin e turizmit kulturor dhe promovimin e vlerave historike të vendit. Kjo do të sjellë përfitime të mëdha ekonomike dhe sociale për vendin, përfshirë rritjen e numrit të vizitorëve dhe krijimin e mundësive për zhvillimin e turizmit dhe industrive të lidhura.

Përfitimet:

• Rritja e turizmit kulturor: Restaurimi i monumenteve dhe sitëve arkeologjike do të përmirësojë mundësitë për zhvillimin e turizmit dhe do të nxjerrë në pah pasurinë kulturore të Shqipërisë.

• Krijimi i vendeve të punës: Projektet për restaurim dhe menaxhim do të krijojnë mundësi pune në fushën e restaurimit, menaxhimit të trashëgimisë dhe turizmit.

• Ruajtja e vlerave kulturore: Ky projekt do të kontribuojë në ruajtjen e trashëgimisë kulturore dhe historike për brezat e ardhshëm.

6. Afati i Zbatimit

📊 Vlerësimi: (4.7/5)Afati për realizimin e këtij premtimi është afatmesëm deri në afatgjatë (2–5 vjet), duke pasur parasysh që restaurimi dhe ruajtja e monumenteve dhe sitëve është një proces i gjatë dhe i kushtueshëm. Disa monumente mund të kërkojnë projekte të mëdha restaurimi që mund të zgjasin për shumë vite.

• Faza 1 (2025): Vlerësimi i gjendjes së monumenteve dhe sitëve, dhe krijimi i një plani strategjik për restaurimin dhe ruajtjen.

• Faza 2 (2026–2027): Fillimi i restaurimit të monumenteve dhe sitëve prioritare.

• Faza 3 (2027–2029): Vlerësimi i ndikimit dhe zgjerimi i projektit për përfshirjen e më shumë monumenteve dhe sitëve.

Indeksi i Fizibilitetit për Financimin e Monumenteve Historike dhe Siteve Arkeologjike

📊 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.8/5

Kategoria	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	5.0	✅
Situata Aktuale	4.8	✅
Masat për Zbatimin	4.9	✅
Kostoja dhe Financimi	4.6	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	5.0	✅
Afati i Zbatimit	4.7	✅

Financimi i monumenteve historike dhe sitëve arkeologjike është një projekt me një ndikim të fuqishëm në ruajtjen e trashëgimisë kulturore dhe zhvillimin e turizmit kulturor.Ky premtrim ka potencialin të krijojë mundësi të mëdha për rritjen e njohjes ndërkombëtare të Shqipërisë dhe për përmirësimin e kushteve për zhvillimin ekonomik.Megjithatë, do të kërkohet një menaxhim efikas dhe burime të qëndrueshme financimi për realizimin e tij të suksesshëm.