Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Buxheti dhe Infrastruktura në Arsim”

Për analizën e vlerësimit të indeksit do të ndjekim të njëjtën strukturë logjike me vlerësim të ndarë në indikatorë të veçantë, të bazuar në realizueshmëri politike, administrative, fiskale dhe sociale.

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (4.4/5)

Premtimi është i formuluar me objektiva të matshëm:

• Rritje graduale e buxhetit për arsimin publik (nga 3.3% aktual në 5% dhe më pas 7% të PBB-së).

• Rinovim total i infrastrukturës sipas një modeli gjithëpërfshirës (shkolla si cikël i plotë: parashkollor–9-vjeçar–i mesëm).

🔹 Dobësi: Nuk jepen detaje për burimet buxhetore apo për indikatorët e progresit (p.sh. numër shkollash që do rinovohen çdo vit).

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: (3.6/5)

• Buxheti aktual për arsimin në Shqipëri është rreth 3% e PBB-së, më i ulët se mesatarja e vendeve të BE-së (5.0%).

• Shumë shkolla kanë infrastrukturë të amortizuar, mungesë laboratorësh, biblioteka jo-funksionale, ose kushte jo të përshtatshme higjieno-sanitare.

• Mungesë investimesh për zonat rurale dhe shkollat teknike.

🔹 Probleme thelbësore:

• Mungesa e investimeve kapitale të qëndrueshme.

• Fragmentim i përgjegjësive midis pushtetit vendor dhe qendror.

• Mungesa e një regjistri kombëtar të nevojave të infrastrukturës arsimore.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (4.1/5)

🔹 Për rritjen e buxhetit për arsimin:

• Nga 3.3% → 5% → 7% e PBB-së kërkon një rritje graduale të investimeve vjetore prej rreth 120-150 milionë euro çdo vit për katër vite.

🔹 Për rinovimin e infrastrukturës arsimore:

• Kërkon projektim të centralizuar, hartim të standardeve kombëtare dhe një plan shumëvjeçar investimesh.

• Nevojitet koordinim mes Ministrisë së Arsimit dhe Ministrisë së Infrastrukturës, si dhe bashkëpunim me pushtetin vendor.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

📊 Vlerësimi: (3.5/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)
Rritja e buxhetit në 5% (në 2 vite)	250
Rritja e buxhetit në 7% (në 2 vite)	350
Rinovimi i 500 shkollave	100–120 (çdo vit)
TOTAL (për 4 vite)	1.3 – 1.5 miliardë euro

🔹 Burime të mundshme financimi

• Rritja e të ardhurave buxhetore (kërkon rritje reale të PBB-së >4%).

• Kredite të buta nga BERZH, Banka Botërore, BE (IPA III).

• Partneritete Publik-Privat (PPP) të kontrolluara fort në kosto dhe cilësi.

⚠️ Rrezik: Në mungesë të rritjes së të ardhurave ose kontrollit mbi borxhin publik, financimi mund të rrezikojë stabilitetin fiskal.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: (4.3/5)

🔹 Ndikime pozitive

• Investimi në arsim përmirëson kapitalin njerëzor, ul braktisjen shkollore dhe rrit barazinë sociale.

• Efekte afatgjata në produktivitetin e punës, integrimin europian dhe zhvillimin teknologjik.

🔹 Rreziqe të mundshme

• Pa reformim të kurrikulës dhe trajnime për mësuesit, infrastruktura e re nuk përkthehet automatikisht në cilësi arsimore.

• Rreziku i investimeve të pakoordinuara ose me tenderime abuzive.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: (3.8/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Rritje buxheti në 5%, fillimi i rinovimeve pilot në 50 shkolla.
Faza 2	2027 – 2028	Rritje buxheti në 7%, zgjerimi i programit për 200 shkolla në vit.
Faza 3	2029 – 2030	Plotësimi i objektivit dhe matja e impaktit.

🔹 Sfida kryesore:

• Kapacitetet administrative dhe zbatimi real në terren.

• Projektet e mëdha të infrastrukturës shpesh vonohen për arsye burokratike dhe teknike.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.0/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.4	✅
Situata Aktuale	3.6	⚠️
Masat për Zbatimin	4.1	✅
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.3	✅
Afati i Zbatimit	3.8	⚠️

Premtimi për rritjen e buxhetit të arsimit dhe rinovimin e infrastrukturës është politikisht i drejtë, socialisht i justifikueshëm dhe ekonomikisht me ndikim pozitiv afatgjatë. Por, për realizimin e tij kërkohet një ristrukturim buxhetor i thellë, menaxhim efikas i projekteve, dhe transparencë në përdorimin e fondeve publike.

Në mungesë të këtyre elementeve, premtimi rrezikon të mbetet i pjesshëm në realizim dhe i lartë në kosto fiskale.