Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Adoptimi i Euros si monedhë kombëtare”

1. Qartësia e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Qëllimi i premtimit është i qartë – stabilitet monetar dhe ulje e rrezikut valutor – por:

• Nuk përcaktohet nëse bëhet fjalë për përdorim të njëanshëm të euros (unilateral euroisation) apo për anëtarësim të plotë në Eurozonë, gjë që kërkon anëtarësim në BE dhe në ERM-II.

• Mungon përshkrimi i hapat konkretë, periudhës së tranzicionit dhe autoriteteve përgjegjëse për konvertimin.

🔸 Në mungesë të një kornize të detajuar, premisa mbetet më shumë deklarative sesa operative.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ✅

📊 Vlerësimi: 4.3/5

🔹 Ekonomia shqiptare ka:

• Nivel shumë të lartë euroizimi de facto (mbi 50% e depozitave dhe kredive janë në euro);

• Varësi nga remitancat dhe tregtia me BE;

• Pasiguri valutore për shkak të luhatshmërisë së kursit të këmbimit.

🔸 Stabiliteti i lekut ka qenë relativisht i lartë në vitet e fundit, por zhvillimet e fundit (krizat gjeopolitike, inflacioni) rrisin rrezikun e pasigurive valutore afatgjata.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 2.7/5

🔹 Kalimi në euro kërkon:

• Në rast përdorimi të njëanshëm: heqje dorë nga politika monetare pa mbështetje institucionale nga Banka Qendrore Europiane;

• Në rast zyrtarizimi përmes BE-së: hyrje në ERM-II, plotësim i kritereve të Maastricht, dhe anëtarësim formal në BE – një proces që kërkon vite.

🔸 Asnjë prej këtyre nuk është aktualisht i garantuar, ndërsa Banka e Shqipërisë nuk ka përgatitur një plan për euroizim të plotë.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Kompensimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 2.9/5

🔹 Kalimi në euro do të sjellë:

• Kosto të larta administrative dhe operative (ndryshim i sistemit bankar, tatimor, IT, edukim publik);

• Humbje të të ardhurave nga politikat monetare, pasi Shqipëria nuk do të ketë më të ardhura nga emetimi i valutës (senjorazhi);

• Nevojë për mbajtje të rezervave valutore të mjaftueshme për të kryer konvertimin e monedhës.

🔸 Nuk ka asnjë analizë fiskale nga qeveria apo BSH mbi këto kosto, dhe as ndonjë fond rezervë për përballimin e tyre.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.2/5

🔹 Pozitive:

• Redukton rrezikun valutor për borxhet dhe eksportuesit;

• Nxit transparencën dhe ul kostot për tregtinë dhe remitancat;

• Potencialisht, ul normat e interesit.

🔹 Negativisht:

• Shqipëria humb kontrollin mbi politikën monetare (norma interesi, likuiditet, krizë);

• Mund të përkeqësojë fleksibilitetin ekonomik në rast goditjesh (mungesa e një “valute amortizuese”);

• Rritje e kostove për grupet vulnerabël nëse çmimet rriten gjatë tranzicionit.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 2.5/5

🔹 Nëse përdoret euroizim i njëanshëm:

• Teorikisht i realizueshëm brenda 3–5 viteve;

• Politikisht i diskutueshëm dhe pa mbështetje nga BE.

🔹 Nëse synohet anëtarësim në Eurozonë:

• Afat shumë i gjatë (10+ vite);

• Varet nga progresi në integrimin europian, i cili aktualisht është i ngadalësuar dhe me shumë kushtëzime.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.0/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	3.0	⚠️
Situata Aktuale	4.3	✅
Masat për Zbatimin	2.7	⚠️
Kostoja dhe Financimi	2.9	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	3.2	⚠️
Afati i Zbatimit	2.5	⚠️

Adoptimi i euros është një premtim me qëllim të kuptueshëm dhe mbështetje të pjesshme nga realiteti ekonomik, por:

• Kërkon kushtet shumë më të avancuara politike, ekonomike dhe integruese se sa çfarë ekziston aktualisht;

• Ka risqe të larta teknike, fiskale dhe sovrane, të cilat nuk janë të detajuara në program;

• Është më realist të flitet për rritje të formalizimit të përdorimit të euros, dhe përgatitje graduale në kuadër të procesit të integrimit në BE.

👉 Rekomandohet gjithsesi, përgatitje e një strategjie zyrtare të “menaxhimit të euroizimit” nga Banka e Shqipërisë, përpara se të propozohet euro si monedhë zyrtare.