PriceWatch Albania, një hap pozitiv drejt transparencës në programin qeverisës, por jo zëvendësues i konkurrencës reale

Nisma PriceWatch Albania përfaqëson një hap konkret në drejtim të angazhimeve të programit qeverisës 2025-2029 për rritjen e transparencës ndaj konsumatorit, mbrojtjen e interesave të tij dhe përmirësimin e funksionimit të tregut. Si pjesë e platformës së re dhe më të gjerë “Pasqyrë Albania”, ajo synon t’u japë qytetarëve informacion të krahasueshëm mbi çmimet e produkteve bazë dhe të ndjekë zinxhirin e formimit të çmimit nga prodhimi/importi deri te rafti. Kjo është në përputhje me logjikën e programit që thekson informimin e qytetarit, monitorimin e tregut dhe rolin e shtetit si garantues i rregullave, pa ndërhyrë direkt në formimin e çmimeve.

Transparenca e çmimeve është kusht i nevojshëm për një treg më të lexueshëm. Ajo krijon mundësi krahasimi, rrit presionin informativ mbi operatorët dhe mund të ndihmojë në identifikimin e diferencave të pajustifikuara. Në këtë kuptim, PriceWatch përmbush pjesërisht objektivin e programit për më shumë informacion publik dhe mbrojtje të konsumatorit.

Megjithatë, dallimi thelbësor mbetet prezent, pasi shfaqja e çmimit nuk është e njëjtë me funksionimin e konkurrencës. Programi qeverisës dhe kuadri institucional (përfshirë rolin e Autoritetit të Konkurrencës) theksojnë nevojën për tregje me konkurencë efektive, ulje të përqendrimit, luftë kundër praktikave antikonkurruese dhe barrierave të hyrjes. Një platformë krahasimi nuk zgjidh vetë përqendrimin e lartë të tregjeve, oligopolet, fuqinë e pabarabartë negociuese në zinxhirin e furnizimit, as informalitetin dhe shmangien fiskale që deformojnë konkurrencën e ndershme.

Nëse disa aktorë kontrollojnë pjesë të konsiderueshme të tregut, problemi kryesor nuk është vetëm mungesa e informacionit për çmimin më të ulët, por hapësira e kufizuar që çmimi të ulet në mënyrë të qëndrueshme. Po ashtu, krahasimi i çmimeve në një mjedis me nivele të ndryshme formaliteti rrezikon të krahasojë simptoma, jo shkaqe.

Çmimi nuk është i barabartë me vlerën.
Një fokus i ngushtë te çmimi pa shoqërim me të dhëna mbi cilësinë, origjinën, standardet, sasinë reale dhe kushtet e shitjes mund të ekspozojë konsumatorin ndaj produkteve me standarde të ndryshme.
Prandaj, transparenca e çmimeve duhet të plotësohet me transparencë mbi cilësinë dhe zinxhirin e furnizimit – element që programi e lidh me mbrojtjen e konsumatorit dhe kontrollin institucional.

Në këndvështrimin e vlerësimit të përmbushjes së programit, PriceWatch është instrument i dobishëm transparence dhe monitorimi, por jo i mjaftueshëm për të adresuar sfidat strukturore të tregut. Ai kontribuon në dimensionin informativ dhe të llogaridhënies publike, por nuk zëvendëson:
– hetime dhe intervenime të Autoritetit të Konkurrencës në tregje të përqendruara dhe praktika oligopolistike;
– masa efektive kundër marrëveshjeve antikonkurruese dhe barrierave të hyrjes;
– luftën ndaj informalitetit dhe konkurrencës së pandershme;
– kontrollin real të cilësisë, origjinës dhe standardeve;
– transparencën e formimit të çmimit përgjatë zinxhirit dhe
– përgjegjshmërinë institucionale kur rregullat shkelen.

Një qasje e përputhshme me programin do të kërkonte që PriceWatch të funksionojë paralel me forcimin e këtyre mekanizmave, jo si alternativë ndaj tyre. Tregu bëhet konkurrues kur ka aktorë të mjaftueshëm, rregulla të barabarta dhe institucione që veprojnë kur ato shkelen. PRA, transparenca e çmimeve është pjesë e zgjidhjes; ajo nuk duhet të kthehet në fasadë që mbulon mungesën e ndërhyrjes mbi shkaqet.

Në përmbledhje, PriceWatch Albania shënon progres të matshëm në objektivin e transparencës dhe informimit të konsumatorit, në përputhje me angazhimet e programit. Përmbushja e plotë e dimensionit të konkurrencës dhe mbikëqyrjes së tregut kërkon veprime paralele dhe më të forta institucionale. Kjo është matja e balancuar që një monitorim i Polifakt i bën nismave të tilla: vlerëson hapin pozitiv, mat hapësirën e mbetur dhe kërkon që instrumentet e reja të shërbejnë objektivave strukturore, jo t’i zëvendësojnë ato.