Si po zgjerohet ekonomikisht Shqipëria në një ekuilibër me korrupsionin ?

Në pamje të parë, narrativa ekonomike e Shqipërisë në vitet e fundit është pozitive. Rritja reale e PBB ka mbetur në intervalin 3–4%, inflacioni është stabilizuar pas goditjeve të viteve 2022–2023 dhe flukset hyrëse valutore nga turizmi, remitancat dhe investimet e huaja kanë arritur nivele historike. Në vitin 2025, këto trende jo vetëm që vazhdojnë, por në disa drejtime intensifikohen.
Megjithatë, kjo tablo krijon një kontradiktë të fortë analitike:
– Si është e mundur që një ekonomi me perceptim të vazhdueshëm të lartë të korrupsionit, sipas Transparency International të vazhdojë të rritet në mënyrë relativisht të qëndrueshme?
Përgjigjja kërkon një ndryshim perspektive, nga analiza e thjeshtë e rritjes drejt analizës së cilësisë së saj.

Rritja si produkt i flukseve, jo i transformimit
Ekonomia shqiptare në periudhën 2022–2025 është karakterizuar nga një mbështetje e fortë në burime të jashtme dhe sektorë me kthim të shpejtë. Remitancat nga burime të ndryshme kanë arritur në nivele të larta, rreth 1.12 miliardë euro në vit, duke financuar drejtpërdrejt konsumin familjar. Turizmi ka hyrë në një fazë ekspansioni të shpejtë, me mbi 10 milionë vizitorë në vit dhe të ardhura që i afrohen 4–4.5 miliardë eurove, duke u kthyer në motorin kryesor të hyrjes së valutës.
Por zhvillimi më domethënës në vitin 2025 lidhet me strukturën e investimeve të huaja direkte. Rreth 34% e FDI-ve janë përqendruar në pasuri të paluajtshme rezidenciale, një tregues kritik që flet më shumë për natyrën e rritjes sesa për madhësinë e saj. Ky përqendrim nuk është rastësor, por reflekton një model zhvillimi ku kapitali kanalizohet drejt sektorëve me kthim të shpejtë, siguri relative dhe shpesh me ndërveprim të drejtpërdrejtë me vendimmarrjen publike.
Kjo qasje është artikuluar në mënyrë të drejtpërdrejtë edhe në diskursin politik, përfshirë deklarimet e kryeministrit të Shqipërisë, ku ndërtimi dhe zhvillimi urban paraqiten si motorë legjitimë dhe të dëshirueshëm të rritjes ekonomike. Në këtë kuadër, zgjerimi i sektorit të pasurive të paluajtshme nuk shihet si devijim, por si strategji.
Megjithatë, nga një këndvështrim ekonomik strukturor, kjo përbën një zhvendosje të rrezikshme drejt një modeli “growth without productivity”.

Mekanizmi i rritjes në një mjedis me korrupsion
Rritja në Shqipëri nuk ndodh pavarësisht korrupsionit, por në një farë mënyre anashkalon atë. Flukset e jashtme, si remitancat, turizmi dhe kapitali i huaj hyjnë në ekonomi pa kaluar përmes një filtri të fortë institucional. Ato krijojnë kërkesë, rrisin çmimet e aseteve dhe gjenerojnë aktivitet ekonomik, pa kërkuar domosdoshmërisht një administratë publike shumë eficiente.
Por pikërisht në këtë pikë fillon deformimi.
Kapitali nuk shpërndahet në bazë të produktivitetit, por në bazë të aksesit, lidhjeve dhe sigurisë së kthimit. Në një ekonomi ku ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme thithin një pjesë disproporcionale të investimeve, sektorët prodhues, eksportues dhe inovativë mbeten të nënfinancuar. Kjo shpjegon pse produktiviteti i punës në Shqipëri mbetet ndjeshëm më i ulët se mesatarja e BE-së, pavarësisht rritjes së përgjithshme të PBB.
Në këtë kuptim, korrupsioni nuk e ndalon rritjen, por e orienton atë. Ai krijon një ekonomi ku është më e leverdishme të investosh në një kullë sesa në një fabrikë, më e sigurt të ndërtosh sesa të inovosh.

Iluzioni fiskal dhe shpërndarja e pabarabartë
Në planin fiskal, Shqipëria ka përjetuar një rritje të të ardhurave buxhetore, e mbështetur nga formalizimi dhe zgjerimi i bazës së tatueshme në disa sektorë. Megjithatë, kjo rritje është selektive. Një pjesë e konsiderueshme e ekonomisë mbetet informale, ndërsa barrën kryesore e mbajnë segmentet më të ekspozuara ndaj kontrollit shtetëror.
Kjo krijon një iluzion stabiliteti fiskal: të ardhurat rriten, por baza mbi të cilën ato mbështeten nuk është e barabartë dhe as e qëndrueshme. Në të njëjtën kohë, shpenzimet publike, shpesh të orientuara drejt projekteve kapitale përballen me probleme efikasiteti. Sipas vlerësimeve të World Bank, në mjedise me korrupsion, kostot e projekteve publike mund të rriten ndjeshëm, duke ulur ndikimin real të çdo euroje të shpenzuar.
Rezultati është një ekonomi ku rritja ekziston në nivel makro, por përthithet pjesërisht nga humbjet strukturore gjatë procesit të shpërndarjes dhe përdorimit të burimeve.

Kufiri i padukshëm i mirëqenies
Efekti më i thellë i këtij modeli nuk është në shifrat e rritjes, por në kufizimin e mirëqenies. Shqipëria vazhdon të përballet me emigracion të lartë, diferenca të dukshme në të ardhura dhe shërbime publike që nuk reflektojnë plotësisht rritjen ekonomike. Kjo krijon një fenomen të njohur në literaturën ekonomike: “growth without feeling”, një rritje që ekziston në statistika, por nuk përjetohet proporcionalisht nga qytetarët. Në të njëjtën kohë, struktura e ekonomisë mbetet e varur
nga jashtë. Deficiti tregtar mbetet i lartë, ndërsa eksportet nuk arrijnë të rriten me të njëjtin ritëm si importet. Kjo e bën rritjen të ndjeshme ndaj goditjeve të jashtme dhe cikleve ndërkombëtare.

Rritja si diferencë midis potencialit dhe realitetit
Në thelb, ajo që po ndodh me ekonominë shqiptare në vitet 2022–2025 nuk është thjesht një histori rritjeje, por një diferencë e heshtur midis kapacitetit real të ekonomisë dhe asaj që ajo arrin të materializojë në kushtet ekzistuese. Ekonomia prodhon, por jo aq sa mund të prodhonte nëse kapitali dhe burimet do të orientoheshin nga efikasiteti dhe jo nga akseset apo incentivat e shtrembëruara.
Korrupsioni pikërisht këtu vepron: jo si një pengesë e dukshme që e ndalon rritjen, por si një forcë që e devijon atë. Ai e zhvendos kapitalin drejt aktiviteteve me kthim të shpejtë, por me vlerë të ulët strukturore; ul produktivitetin real të investimeve; dhe gërryen gradualisht bazën fiskale duke krijuar një ekonomi me kontribute të pabarabarta dhe përfitime të përqendruara. Si rezultat, një pjesë e rritjes “humbet” gjatë rrugës përpara se të përkthehet në mirëqenie.
Kjo e bën rritjen që shohim të jetë njëkohësisht reale dhe e cunguar: ajo ekziston, por mbetet nën nivelin që do të ishte i arritshëm në një mjedis më të pastër ekonomik. Funksionon, por nuk arrin të optimizohet. Dhe mbi të gjitha, mbështetet mbi baza që e bëjnë të ndjeshme dhe të pasigurt në vazhdim.
Në këtë kuptim, Shqipëria nuk është një ekonomi që nuk rritet për shkak të korrupsionit; është një ekonomi që rritet brenda kufijve që korrupsioni i imponon. Zgjerimi ekonomik ndodh, por pa u shndërruar në transformim të mirëfilltë strukturor.

Nëse dinamika e vitit 2025, ku një pjesë e konsiderueshme e investimeve përqendrohet në pasuri të paluajtshme rezidenciale vazhdon në të njëjtën trajektore edhe në 2026 e vijim, atëherë çështja nuk është më nëse ekonomia do të vazhdojë të rritet, por nëse kjo rritje po ndërton kapacitete reale apo thjesht po fryn vlerën e aseteve.
E gjithë kjo që po ndodh me ekonominë tonë është duke rrezikuar të kthehet nga një proces zhvillimi në një cikël që përsëritet pa prodhuar transformim të qëndrueshëm.
Në fund, dilema nuk qëndron tek ritmi i rritjes, por te natyra e kufizuar e tij.