Klasteri 6 është një nga më të lehtët dhe më të avancuarit në proces, i hapur më 17 dhjetor 2024, menjëherë pas Klasterit 1. Ai përfshin vetëm 2 kapituj kryesorë, me fokus kryesor tek përputhja me politikën e jashtme dhe të sigurisë së BE-së (CFSP), marrëveshjet ndërkombëtare dhe bashkëpunimin diplomatik.
Niveli i përgjithshëm i përgatitjes është i mirë deri i lartë, me përputhje të plotë në CFSP – duke përfshirë 100% për sanksionet kundër Rusisë dhe mbështetjen për Ukrainën.
Fondet e disponueshme janë minimale (~10–20 milionë euro) për koordinim diplomatik dhe trajnime nga IPA III, pasi klasteri nuk kërkon investime infrastrukturore.
Sfida kryesore është hHarmonizimi i marrëveshjeve ekzistuese me vende jo-BE, ndërsa mungesa e dialogut politik mund të vonojë benchmark-et provizore. Ky klaster konsiderohet si një “fitore e shpejtë“, falë angazhimit gjeopolitik të Shqipërisë si anëtare e NATO-s.
Kapitulli 30: Marrëdhëniet e Jashtme (External Relations)
Kapitulli 30 përqendrohet në harmonizimin e politikës tregtare të përbashkët, inventarizimin dhe alinimin e marrëveshjeve bilaterale me vende të treta, politikat e zhvillimit dhe ndihmës humanitare, si dhe koordinimin e Shqipërisë me BE-në në organizata ndërkombëtare. Ky kapitull është thelbësor për të treguar aftësinë e vendit për të vepruar si partner i besueshëm në arenën ndërkombëtare.
Aktualisht, niveli i përgatitjes vlerësohet mesatar deri në të mirë (moderate/good). Inventari i marrëveshjeve është përgatitur dhe prezantuar, por harmonizimi i plotë mbetet pjesërisht i realizuar. Sfida kryesore mbetet implementimi i ngadaltë, i ndikuar nga mungesa e dialogut politik në disi marrëveshje dhe koordinimi i fragmentuar ndërinstitucional.
Progresi i nevojshëm për të arritur mbyllje përfshin dokumentacion të plotë dhe harmonizim të marrëveshjeve ekzistuese, zbatim të benchmark-eve provizore, si dhe reforma rrënjësore minimale. Duke qenë se ky proces lidhet kryesisht me diplomacinë, mbështetja gjeopolitike, veçanërisht konteksti i luftës në Ukrainë, mund të përshpejtojë ndjeshëm avancimin.
Fizibiliteti i kapitullit deri në 2027 vlerësohet i lartë (>70%). Mbyllja mund të ndodhë relativisht shpejt në periudhën 2026–2027, pasi kërkohen vetëm fonde minimale (~10–20 milionë euro nga IPA III) dhe suksesin e vendosin koordinimi politik dhe diplomatik efektiv, më shumë sesa investimet apo reforma komplekse brenda vendit.
Kapitulli 31: Politika e jashtme, e Sigurisë dhe e Mbrojtjes (Foreign, Security and Defence Policy)
Ky kapitull fokusohet në përputhjen e plotë me CFSP të BE-së, angazhimin e Shqipërisë në misionet e BE-së si EUFOR, bashkëpunimin mbrojtës brenda NATO-s, si dhe menaxhimin e krizave dhe parandalimin e konflikteve. Ai është thelbësor për të treguar pjekurinë dhe përgjegjësinë e vendit në politikën ndërkombëtare dhe sigurinë rajonale.
Në nivelin aktual, përgatitja e Kapitullit 31 vlerësohet i mirë deri në i lartë (good/high), me progres të konsiderueshëm. Shqipëria ka përputhje të plotë me CFSP, duke zbatuar sanksione kundër Rusisë dhe Bjellorusisë dhe duke mbështetur Ukrainën. Sfida është minimale dhe lidhet kryesisht me nevojën për vazhdimësi në implementim dhe monitorim të politikave ekzistuese.
Progresi i mëtejshëm kërkon vazhdim të përputhjes me politikën e jashtme të BE-së, plotësim të benchmark-eve provizore dhe trajnime diplomatike të vazhdueshme. Për shkak të rëndësisë strategjike dhe mbështetjes gjeopolitike në kontekstin e luftës në Ukrainë, ky kapitull është një prioritet dhe nuk kërkon tranzicione të gjata brenda vendit.
Fizibiliteti për mbyllje deri në 2027 është i lartë (>70%), duke e bërë këtë një nga kapitujt e parë që mund të mbyllet provizorisht, pritet gjatë gjysmës së parë të vitit 2026. Fondet e nevojshme janë minimale dhe suksesi varet kryesisht nga efektiviteti i diplomatëve dhe koordinimi politik ndërinstitucional.
Sinteza e Klasterit 6 – External Relations
| Kapitulli | Fokus Kryesor | Ecuria / Nivel Përgatitjeje | Progres i Nevojshëm | Fondet e Disponueshme | Sfida Kryesore | Mundësia e Përmbushjes 2027 |
| 30 – Marrëdhëniet e Jashtme | Harmonizim politikë tregtare, marrëveshje bilaterale, ndihmë humanitare, koordinim BE | Moderate/Good; some | Dokumentacion i plotë, harmonizim marrëveshjesh, zbatim benchmark-eve provizore, reforma minimale, mbështetje gjeopolitike | Minimale (~10–20 mln € IPA III) | Implementim i ngadaltë, dialog politik i kufizuar | Lartë (>70%), mbyllje e shpejtë (2026–2027) |
| 31 – Politika e Jashtme, e Sigurisë & Mbrojtjes | Përputhje me CFSP, misione BE, bashkëpunim NATO, menaxhim krizash | Good/High; good | Vazhdim i përputhjes, plotësim benchmark-eve, trajnime diplomatike, mbështetje gjeopolitike | Minimale | Sfida minimale, nevojë për vazhdimësi | Lartë (>70%), mbyllje provizore gjysmën e parë të 2026-s |
Klasteri 6 (Marrëdhëniet e Jashtme) paraqitet si më i avancuari midis të gjashtë klasterve. Performanca e përgjithshme është e lartë, me kapituj që tregojnë përputhshmëri të konsiderueshme me politikën e jashtme të BE-së dhe angazhimin gjeopolitik të Shqipërisë, veçanërisht lidhur me luftën në Ukrainë dhe koordinimin në forumet ndërkombëtare. Ky avancim e bën klasterin të gatshëm për mbyllje të shpejtë, duke shërbyer si një “fitore e sigurt” për të ruajtur momentum-in e negociatave.
Progresi i nevojshëm përfshin harmonizim të plotë të marrëveshjeve bilaterale me vendet e treta, zbatim të benchmark-eve provizore dhe trajnime diplomatike të vazhdueshme. Edhe pse kapitujt janë të avancuar, mirëmbajtja e koordinimit politik dhe diplomatik mbetet kritike, pasi vonesat në dialogun institucional mund të ndikojnë në kohëzgjatjen e mbylljes.
Fonde dhe kapacitete janë minimale, me rreth 10–20 milionë euro nga IPA III, por të mjaftueshme për përmbushjen e detyrimeve të kapitujve të këtij klasteri. Mungesa e fondeve të mëdha nuk përbën pengesë, për shkak të natyrës kryesisht diplomatike të kapitujve.
Mundësia e përmbushjes deri në 2027 është e lartë (>70%) për të dy kapitujt e këtij klasteri. Kapitulli 31 (Politika e Jashtme, Siguria dhe Mbrojtja) pritet të mbyllet i pari, që në gjysmën e parë të 2026-s, duke ofruar një shembull pozitiv dhe duke kontribuar në krijimin e besueshmërisë së Shqipërisë para Bashkimit Evropian. Megjithatë, ekspertët theksojnë se edhe në këtë klaster, performanca e qëndrueshme varet nga mirëfunksionimi i qeverisjes, dialogu institucional dhe koordinimi diplomatik, që nuk duhet nënvlerësuar.