Klasteri 2 është thelbësor për integrimin ekonomik të Shqipërisë dhe funksionimin e plotë të Tregut të Përbashkët të BE-së. Ai u hap zyrtarisht më 14 prill 2025 dhe përfshin 9 kapituj kryesorë, të cilët mbulojnë lëvizjen e mallrave, punëtorëve, kapitalit, shërbimeve, konkurrencën, mbrojtjen e konsumatorit dhe harmonizimin legjislativ në fushat kritike ekonomike.
Niveli i përgjithshëm i përgatitjes është mesatar deri në të mirë, me progres të dukshëm në kapitujt si Ligji i Kompanive dhe Pronësia Intelektuale, por ende i kufizuar në konkurrencë, shërbime financiare dhe mbrojtje konsumatori. Fondet e disponueshme arrijnë rreth ~100 milionë euro nga IPA III (Window 2 dhe 3), së bashku me rreth 333 milionë euro grant nga WBIF për infrastrukturë, duke mundësuar një përparim të rëndësishëm në disi fusha.
Sfida kryesore mbeten lufta kundër monopoleve, forcimi i mbikëqyrjes dhe thithja e ulët e fondeve (~65–70%), që mund të vonojë harmonizimin ligjor dhe implementimin real të reformave.
Kapitulli 1: Lëvizja e lirë e mallrave
Kërkesat kryesore – Harmonizim i standardeve të produkteve, legjislacion sektorial (p.sh., REACH për kimikate, produkte mjekësore), infrastrukturë për kontroll dhe njoftime të shpejta për rreziqe, me një fokus të fortë në surveilim tregu.
Ecuria aktuale – Nivel disi (some) përgatitjeje dhe progres disi (some). Inspektimet janë rritur, por legjislacioni sektorial dhe sistemet për njoftime nuk janë zhvilluar plotësisht. Implementimi ngadalë dhe informaliteti ekonomik mbeten sfida kryesore.
Progresi i nevojshëm – Investime masive në infrastrukturë dhe përmirësim të plotë të legjislacionit. Forcim i monitorimit të tregut dhe reforma rrënjësore me mbështetje gjeopolitike. Tranzicioni për standardet mund të kërkojë kohë shtesë.
Mundësia e përmbushjes deri në 2027 – E ulët (<40%), për shkak të fondeve të pamjaftueshme (~50 milionë euro IPA) dhe mungesës së dialogut politik.
Kapitulli 2: Lëvizja e lirë e punëtorëve
Kërkesat kryesore – Integrim në EURES, marrëveshje sigurimesh sociale, sistem IT për EHIC dhe akses i barabartë për qytetarët e BE-së.
Ecuria aktuale – Nivel mesatar (moderate) dhe progres i kufizuar (limited). Disi marrëveshje sigurimesh janë nënshkruar, por sistemi IT unifikuar mungon dhe implementimi është i ngadaltë.
Progresi i nevojshëm – Zhvillim i plotë i sistemeve IT, nënshkrim i marrëveshjeve të mbetura, investime në kapacitete administrative. Mbështetja gjeopolitike mund të përshpejtojë procesin.
Mundësia e përmbushjes deri në 2027 – Mesatare (40–70%), e realizueshme, por e ndikuar nga vonesa administrative.
Kapitulli 3: E drejta e themelimit dhe liria për të ofruar shërbime
Kërkesat kryesore – Alinim me Direktivën e Shërbimeve, njohje e kualifikimeve profesionale, rregullator postar i pavarur, eliminim barrierash për shërbime ndërkufitare.
Ecuria aktuale – Nivel mesatar (moderate) dhe progres disi (some). Punë parapërgatitore kryhen, por legjislacioni nuk është harmonizuar ende. Sfida kryesore – burokracia dhe mungesa e dialogut politik.
Progresi i nevojshëm – Adresim i barrierave, rritje e kapaciteteve dhe hartim plan veprimi. Reforma rrënjësore e shërbimeve kërkon efikasitet të lartë për shkak të kohës së ngushtë.
Mundësia e përmbushjes deri në 2027 – Mesatare (40–70%), realizueshme nëse fondet shfrytëzohen me efikasitet.
Kapitulli 4: Lëvizja e lirë e kapitalit
Kërkesat kryesore – Trajtim i barabartë për blerjen e tokës, integrim në SEPA, luftë kundër pastrimit të parave (AML), anulim i skemave të qytetarisë me investime.
Ecuria aktuale – Nivel mesatar/i mirë (moderate/good) dhe progres disi (some). SEPA është operacional, por obligimi për tokë nuk është plotësuar.
Progresi i nevojshëm – Harmonizim i plotë i rregullave AML, zbatim i skemave të ndaluara dhe investime në sisteme financiare. Mbështetja gjeopolitike ndihmon për fokus të shtuar.
Mundësia e përmbushjes deri në 2027 – Mesatare (40–70%), e arritshme me fokus dhe vëmendje institucionale.
Kapitulli 6: Ligji i kompanive
Kërkesat kryesore – Harmonizim me mjetet digjitale për regjistrim, bashkime ndërkufitare, kod qeverisjeje korporative dhe transparencë.
Ecuria aktuale – Nivel i mirë (good) dhe progres i mirë (good). Ligji i auditimit është miratuar, sfida minimale, por implementimi kërkon monitorim.
Progresi i nevojshëm – Amendamente ligjore, trajnime dhe harmonizim me direktivat. Koha lejon mbyllje të shpejtë.
Mundësia e përmbushjes deri në 2027 – E Lartë (>70%), mund të mbyllet deri në 2026, por nevojiten fonde minimale.
Kapitulli 7: Ligji i Pronësisë intelektuale
Kërkesat kryesore: Zbatim ligjesh për trademark dhe patente, forcim zbatimi, mbrojtje IPR, bashkëpunim me EPO.
Ecuria aktuale – Nivel mesatar (moderate) dhe progres disi (some). Ligjet miratuar, por implementimi i dobët. Sfida vjen nga informaliteti dhe kapacitetet e kufizuara.
Progresi i nevojshëm – Përmirësim i zbatimit, rritje kapacitetesh dhe investime në sisteme.
Mundësia e përmbushjes deri në 2027 – Mesatare (40–70%), realizueshme me fonde dhe përpjekje administrative.
Kapitulli 8: Politika e Konkurrencës
Kërkesat kryesore – Pavarësi e SAC/ACA, zbatim i ndihmës shtetërore, gjoba dhe rikuperim, luftë kundër monopoleve/oligopoleve.
Ecuria aktuale – Nivel mesatar (moderate) dhe progres i kufizuar (limited). Dënime të shtuara, por SAC jo plotësisht i pavarur. Sfida nga korrupsioni dhe mungesa e dialogut politik.
Progresi i nevojshëm – Sigurim i pavarësisë së SAC, alinim i plotë, zbatim efektiv dhe reforma rrënjësore.
Mundësia e përmbushjes deri në 2027 – E Ulët (<40%), rrezik vonesash pa fonde shtesë dhe vullnet politik.
Kapitulli 9: Shërbimet financiare
Kërkesat kryesore – Harmonizim me Solvency II, MiCA, DORA, mbikëqyrje bankare, skema kompensimi për depozita.
Ecuria aktuale – Nivel mesatar (moderate) dhe progres disi (some). Punë teknike avancuar, por pa progres në rikuperim dhe me sfida nga implementimi i ngadaltë.
Progresi i nevojshëm – Reformë legjislative, investime në sisteme dhe mbikëqyrje, por koha e lejon avancimin.
Mundësia e përmbushjes deri në 2027 – Mesatare (40–70%), me kusht për përmirësim të kapaciteteve.
Kapitulli 28: Mbrojtja e konsumatorëve dhe shëndetit
Kërkesat kryesore – Siguri produktesh, financim shëndetësor universal, plan pandemie, regjistër kanceri, reduktim shpenzimesh private (~60%).
Ecuria aktuale – Nivel mesatar (moderate) dhe progres disi (some). Strategji miratuar, por implementim i kufizuar dhe sfida nga informaliteti dhe shpenzimet private të larta.
Progresi i nevojshëm – Reduktim i shpenzimeve private, harmonizim ligjor dhe investime në shëndet, prioritet i lartë për 2026–2027.
Mundësia e përmbushjes deri në 2027 – E Ulët–Mesatare (40–70%), rrezik nga kohë e ngushtë dhe fonde të limituara.
Sinteza e Klasterit 2 – Internal Market (Tregu i Brendshëm)
| Kapitulli | Fokus Kryesor | Ecuria / Nivel Përgatitjeje | Progres i Nevojshëm | Fondet e Disponueshme | Sfida Kryesore | Mundësia e Përmbushjes 2027 |
| 1 – Lëvizja e lirë e mallrave | Harmonizim standardesh, REACH, surveilim tregu | Some; disi | Investime masive në infrastrukturë, reformë rrënjësore, forcim surveilimi | ~50 mln € IPA | Implementim i ngadaltë, informalitet | Ulët (<40%) |
| 2 – Lëvizja e lirë e punëtorëve | Integrim në EURES, EHIC, sigurime sociale | Moderate; limited | Sisteme IT, marrëveshje të mbetura, investim në kapacitete | IPA + mbështetje gjeopolitike | Vonesa administrative, sistemi IT jo unifikuar | Mesatare (40–70%) |
| 3 – E drejta e themelimit | Njohje kualifikimesh, eliminim barrierash, regulator i pavarur | Moderate; some | Adresim barrierash, rritje kapacitete, plan veprimi | IPA + mbështetje administrative | Burokraci, mungesë dialogu politik | Mesatare (40–70%) |
| 4 – Lëvizja e lirë e kapitalit | SEPA, AML, anulim qytetari me investime | Moderate/Good; some | Harmonizim AML, investime në sisteme financiare | IPA + mbështetje gjeopolitike | Tokë e paplotësuar, zbatim i ngadaltë | Mesatare (40–70%) |
| 6 – Ligji i kompanive | Digjitalizim, transparencë, kod qeverisjeje | Good; good | Amendamente, trajnime, harmonizim | Minimale | Sfida minimale | Lartë (>70%) |
| 7 – Pronësia intelektuale | Trademark, patente, mbrojtje IPR | Moderate; some | Përmirësim zbatimi, rritje kapacitete | IPA + investime administrative | Implementim i dobët, informalitet | Mesatare (40–70%) |
| 8 – Politika e konkurrencës | Pavarësi SAC/ACA, luftë monopole | Moderate; limited | Sigurim pavarësie SAC, reforma rrënjësore | IPA minimale | Korrupsion, mungesë dialogu | Ulët (<40%) |
| 9 – Shërbimet financiare | Solvency II, MiCA, DORA | Moderate; some | Reformë legjislative, investim në sisteme, mbikëqyrje | IPA + WBIF | Implementim i ngadaltë | Mesatare (40–70%) |
| 28 – Mbrojtja e konsumatorëve | Siguri produkte, shëndet, plan pandemie | Moderate; some | Reduktim shpenzimesh private, harmonizim ligjor, investim | IPA + investime shëndetësore | Informalitet, fonde të limituara | Ulët–Mesatare (40–70%) |
Klasteri 2 (Tregu i Brendshëm dhe Konkurrenca) shfaq një performancë mesatare, me dallime të dukshme midis kapitujve. Disi kapituj, si Ligji i Kompanive janë pothuajse gati për mbyllje të shpejtë për shkak të harmonizimit ligjor dhe progresit të lartë në implementim. Megjithatë, kapituj të tjerë vuajnë nga vonesa të konsiderueshme dhe pengesa strukturore, veçanërisht për ato që lidhen me informalitetin ekonomik, standardet sektoriale dhe zbatimin e ligjeve të BE-së.
Progresi i nevojshëm kërkon reforma ligjore të thella, investime infrastrukturore dhe digitalizim të sistemeve, si dhe forcim të kapaciteteve administrative. Pa një koordinim gjithëinstitucional dhe dialog gjithëpërfshirës politik, kapitujt me sfida të thella rrezikojnë të mbeten të pazgjidhur deri në 2027. Ekspertët e shoqërisë civile dhe aktorët ndërkombëtarë theksojnë se fragmentimi në implementim dhe mungesa e transparencës po pengon besueshmërinë e vendit në negociata.
Fonde dhe kapacitete mbeten kritike. Disponueshmëria aktuale e fondeve (IPA, WBIF) nuk është e mjaftueshme për kapitujt më sfidues dhe pa përforcim institucional dhe përdorim më efektiv të burimeve, progresi do të jetë i ngadaltë.
Mundësia e përmbushjes deri në 2027 varion brenda klasterit, ku kapitujt më sfidues me informalitet dhe barriera strukturore kanë shanse të ulëta (<40%), ndërsa kapitujt më të avancuar si Ligji i Kompanive pritet të mbyllen me sukses të lartë (>70%). Shumica e kapitujve të tjerë janë me shanse mesatare (40–70%), duke u mbështetur tek vullneti politik, koordinimi gjithëinstitucional dhe përthithja efektive e fondeve.
Në kushtet e mospërmbushjes së këtyre elementëve, me gjasa mundet që edhe kapitujt me përmbushje mesatare mund të përjetojnë vonesa të konsiderueshme, duke rrezikuar objektivin 2027.