Shqipëria hyn në vitin 2026 me një panoramë ekonomike që, në pamje të parë, duket më e qetë se vitet e mëparshme.
Rritja e pagës minimale, rritjet e vazhdueshme të pagave në sektorin publik, parashikimi i një rritjeje ekonomike rreth 3.7%, nismat për paqe fiskale, pritshmëritë për një mjedis monetar më të butë dhe avancimi formal i procesit të integrimit europian krijojnë një ndjesi stabiliteti. Por nën këtë sipërfaqe, ekonomia shqiptare vazhdon të përballet me të njëjtat dobësi strukturore: produktivitet të ulët, të ardhura reale të pamjaftueshme, emigracion të lartë dhe një model zhvillimi ende të varur nga konsumi dhe jo nga prodhimi.
Në këtë kuptim, 2026 nuk duket si një vit kthese, por si një vit prove për aftësinë e politikave publike për të menaxhuar presionet sociale dhe fiskale pa i zgjidhur ende shkaqet e tyre.
Pagat me rritje nominale dhe realisht me përmirësim të kufizuar real
Rritja e pagës minimale nga 40 mijë në 50 mijë lekë në muaj është një nga vendimet më të diskutuara. Në terma nominalë, bëhet fjalë për një rritje të fortë prej 25%, por në terma realë ndikimi është shumë më i moderuar. Në një ekonomi ku inflacioni i viteve të fundit ka goditur më fort ushqimet, energjinë, qiratë dhe shërbimet bazë, kjo rritje funksionon më shumë si një amortizues social sesa si një hap drejt një standardi dinjitoz jetese.
Paga minimale në Shqipëri mbetet dukshëm poshtë kostos reale të jetesës, veçanërisht në zonat urbane. Ajo mbulon shpenzimet bazë të mbijetesës, por nuk krijon hapësirë për kursim, investim në arsim, shëndet apo përballimin e rreziqeve financiare. Në këtë kuptim, politika e pagave minimale nuk e zhvendos ekonominë nga logjika e mbijetesës drejt asaj të mirëqenies, por vetëm e shtyn pak më tej kufirin e varfërisë relative.
Megjithatë, rritja e pagës minimale ka një efekt të qartë makroekonomik: ajo ushqen konsumin. Punonjësit me paga të ulëta shpenzojnë pothuajse çdo lek shtesë në ekonomi, çka përkthehet në kërkesë më të lartë për mallra dhe shërbime, veçanërisht për bizneset e vogla dhe tregtinë lokale. Ky efekt është real, por i përkohshëm dhe i brishtë. Nëse rritja e çmimeve vazhdon të ecë paralelisht, përfitimi real zbehet shpejt.
Sa i përket formalizimit të tregut të punës, një pagë minimale më e lartë mund të ulë atraktivitetin e punës informale vetëm nëse shoqërohet me kontroll efektiv dhe politika mbështetëse për bizneset e vogla. Në të kundërt, ekziston rreziku që një pjesë e ekonomisë të reagojë duke rritur informalitetin për të përballuar koston shtesë.
Sektori publik ka më shumë stabilitet se më parë, por nuk po reformon
Rritja e pagave në sektorin publik me 6–9% për rreth 147 mijë punonjës vjen pas dy viteve me rritje të ndjeshme dhe synon kryesisht ruajtjen e stabilitetit social dhe administrativ. Kjo rritje ndihmon në kompensimin e pjesshëm të kostos së jetesës dhe rrit konsumin e familjeve të punonjësve publikë, por ndikimi i saj në cilësinë e administratës mbetet i kufizuar.
Përvoja tregon se rritja e pagave, pa reforma në menaxhimin e performancës, transparencë dhe llogaridhënie, nuk përkthehet automatikisht në administratë më efikase apo më pak të korruptuar. Korrupsioni i vogël nuk është vetëm çështje page, por çështje sistemi. Pagat më të larta mund të ulin presionin financiar individual, por nuk zëvendësojnë nevojën për institucione funksionale.
Nga ana fiskale, këto rritje janë të menaxhueshme në afatshkurtër, por krijojnë detyrime të përhershme për buxhetin, të cilat kërkojnë rritje të qëndrueshme të të ardhurave dhe produktivitetit publik.
Rritja ekonomike është e mjaftueshme për stabilitet, por e pamjaftueshme për konvergjencë
Parashikimi i rritjes ekonomike prej rreth 3.7% për vitin 2026 sinjalizon një ekonomi që po ecën në një trajektore pozitive, por të moderuar. Kjo normë rritjeje është e mjaftueshme për të ruajtur ekuilibrat makroekonomikë dhe për të shmangur krizat, por jo për të mbyllur hendekun e të ardhurave dhe produktivitetit me Bashkimin Europian.
Struktura e rritjes mbetet problematike. Konsumi dhe shërbimet, veçanërisht turizmi, vazhdojnë të jenë motorët kryesorë, ndërsa investimet produktive dhe industria me vlerë të shtuar të lartë mbeten të dobëta. Pa një zhvendosje drejt prodhimit, teknologjisë dhe inovacionit, rritja mbetet e brishtë dhe e ndjeshme ndaj goditjeve të jashtme.
Nismat për falje fiskale dhe paqe fiskale për periudhën 2026–2028 synojnë të pastrojnë marrëdhëniet e tensionuara mes biznesit dhe administratës tatimore. Ato mund të rrisin besimin afatshkurtër dhe të lehtësojnë likuiditetin e bizneseve, por mbartin edhe rrezikun e krijimit të një kulture pritjeje për amnisti të radhës, nëse nuk shoqërohen me një sistem tatimor të qëndrueshëm dhe të parashikueshëm.
Bankat dhe financat po modernizohen, por nuk po guxojnë zhvillimin
Viti bankar 2026 pritet të karakterizohet nga një mjedis monetar disi më i butë, në varësi të inflacionit, por jo nga një revolucion në kreditim. Bankat shqiptare mbeten të kapitalizuara dhe të qëndrueshme, por thellësisht konservatore. Kreditimi për ekonominë reale, veçanërisht për prodhimin, bujqësinë dhe SME-të, vazhdon të jetë i kufizuar nga perceptimi i riskut dhe mungesa e instrumenteve ndarëse të tij.
Digjitalizimi i shërbimeve bankare dhe krijimi i bankës së parë plotësisht digjitale janë hapa pozitivë për eficiencë dhe akses, por nuk zëvendësojnë mungesën e një roli zhvillimor të sistemit financiar. Pa një Bankë Shqiptare të Zhvillimit funksionale dhe pa politika publike që ndajnë riskun e investimeve, bankat do të vazhdojnë të mbrojnë bilancet e tyre, jo të financojnë transformimin ekonomik.
Integrimi europian dhe emigracioni janë paradoksi shqiptar
Procesi i integrimit europian vazhdon të avancojë në planin formal, por ndikimi ekonomik mbetet gradual. Shqipëria po harmonizon rregullat dhe po rrit tregtinë me BE-në, por hendeku i produktivitetit dhe i pagave mbetet i thellë. Kjo është arsyeja pse emigracioni vazhdon, pavarësisht rritjes ekonomike dhe pagave nominale.
Punëtorët nuk largohen vetëm për pagë më të lartë, por për perspektivë, siguri dhe cilësi jete. Pa politika reale për rikthimin dhe integrimin e diasporës, pa investime në aftësi dhe teknologji, tregu i punës shqiptar do të mbetet nën presion.
Në fund, 2026 shfaqet si një vit stabiliteti të menaxhuar, jo si një vit transformimi. Politikat aktuale arrijnë të zbusin tensionet sociale dhe të ruajnë ekuilibrat makroekonomikë, por nuk e ndryshojnë modelin e zhvillimit.
Pyetja kryesore nuk është nëse ekonomia po rritet, por nëse kjo rritje po përkthehet në paga reale më të larta, produktivitet më të madh dhe afrimit real me Europën.