Indeksi i Fizibilitetit për Premtimin “Mbajtja e çmimeve të Energjisë të Qëndrueshme dhe të Përballueshme”

Ky premtim synon të mbrojë konsumatorët familjarë nga rritjet e çmimeve të energjisë, duke garantuar mbështetje për shtresat më të brishta.

Në fillim të vitit 2025, Shqipëria u përball me një vendim historik në sektorin e energjisë elektrike. Enti Rregullator i Energjisë (ERE) miratoi uljen e çmimit të energjisë elektrike për konsumatorët familjarë, duke e reduktuar atë nga 9.5 lekë për kilovat orë (kWh) në 8.5 lekë për kWh për ata që konsumojnë deri në 700 kWh në muaj. Ky vendim hyri në fuqi nga 1 shkurti dhe do të vlejë deri më 31 dhjetor 2025.

Ulja e çmimit ishte një arritje e rëndësishme për qeverinë shqiptare dhe u cilësua si një hap historik nga Kryeministri Edi Rama. Ai theksoi se kjo ulje ishte e mundësuar nga reforma e vazhdueshme në sektorin e energjisë dhe se Shqipëria po afrohej gjithnjë e më shumë drejt një pozicioni të fuqishëm në eksportimin e energjisë në Evropë.

Ky vendim pritej të përfitojë rreth 1 milion dhe 70 mijë abonentë familjarë, duke shpëtuar rreth 100 euro në vit për familje. Për ata që konsumojnë më shumë se 700 kWh në muaj, çmimi mbeti në 9.5 lekë për kWh për të gjithë sasinë e konsumuar.

1. Qartësia e Premtimit

✅ Qartë i artikuluar, por pa detaje për mekanizmat mbështetës

• Premtimi është i drejtpërdrejtë dhe lidhet me sigurinë energjetike dhe mbështetjen sociale.

• Mungojnë të dhëna mbi:

  • A do të ketë subvencione për çmimin e energjisë?

  • A do të kufizohet rritja e çmimit për konsumatorët familjarë?

  • Çfarë kriteresh do të përdoren për të mbështetur shtresat në nevojë?

📌 Vlerësimi: ✅ (Premtim i qartë, por i përgjithshëm)

2. Krahasimi me Performancën e Qeverisë në Mandatin 2021-2025

⚠️ Probleme me stabilitetin e çmimeve gjatë krizës energjetike

• Në 2021, çmimi mesatar i energjisë për familjet ishte rreth 9.5 lekë/kWh.

• Gjatë krizës energjetike (2022-2023), qeveria ndërhyri për të mbajtur çmimin e energjisë të pandryshuar për konsumatorët familjarë.

• Për bizneset e mëdha, çmimi u liberalizua dhe u rrit mbi 20 lekë/kWh.

• Subvencionet shtetërore për të mbajtur çmimet e ulëta arritën mbi 200 milionë euro në vitin 2022.

• Në 2024, qeveria ka njoftuar se do të heqë mbrojtjen e çmimeve për disa kategori konsumatorësh, çka tregon se ky premtim është sfidues.

📌 Vlerësimi: ⚠️ (Premtimi vështirë i realizueshëm duke parë liberalizimin e tregut)

3. Shpenzimet dhe Kostoja e Mbajtjes së Çmimeve të Qëndrueshme

⚠️ Mbajtja e çmimeve të ulëta kërkon subvencione të larta nga buxheti

• Nëse qeveria vendos të subvencionojë çmimin e energjisë, kjo do të kërkojë 300-500 milionë euro në vit, në varësi të tregut ndërkombëtar të energjisë.

• Nëse nuk sigurohen fonde shtesë, rritja e çmimit e diktuar nga tregu është e pashmangshme.

• Shqipëria ka varësi të lartë nga hidrocentralet, dhe në vitet me thatësirë, importi i energjisë rrit koston për qeverinë.

📌 Vlerësimi: ⚠️ (Kostoja financiare është e lartë dhe e pasigurt)

4. Ndikimi Ekonomik dhe Social

✅ Mbajtja e çmimeve të ulëta ndihmon konsumatorët, por rrit borxhin publik

• Pozitiv: Për konsumatorët familjarë, çmimi i ulët i energjisë ruan fuqinë blerëse dhe redukton varfërinë energjetike.

• Negativ: Nëse qeveria vazhdon të subvencionojë energjinë, mund të rritet borxhi publik, duke ndikuar negativisht në stabilitetin fiskal.

• Liberalizimi i tregut mund të bëjë që bizneset të përballen me rritje të çmimeve, duke ndikuar tek rritja e kostove të tyre.

📌 Vlerësimi: ✅ (Përfitime për konsumatorët, por rrezik fiskal për qeverinë)

5. Kapacitetet Fiskale dhe Financimi

⚠️ Pa një strategji afatgjatë, çmimet nuk mund të mbahen të ulëta

• Qeveria duhet të sigurojë fonde të qëndrueshme për subvencionet ose të investojë në burime alternative të energjisë.

• Nëse nuk diversifikohen burimet energjetike, Shqipëria do të vazhdojë të jetë e varur nga importet, çka rrit rrezikun e rritjes së çmimeve.

• BE dhe institucionet financiare ndërkombëtare po kërkojnë liberalizimin e tregut, gjë që bie ndesh me këtë premtim.

📌 Vlerësimi: ⚠️ (Pa diversifikim energjetik, premtimi është i vështirë për t’u mbajtur) 

6. Afati i Zbatimit

⚠️ Afatshkurtër i pasigurt, afatgjatë i vështirë

• Nëse qeveria vazhdon të subvencionojë energjinë për familjet, mund të ruajë stabilitetin e çmimeve për 1-2 vitet e para.

• Në periudhën 2026-2030, presioni për liberalizimin e tregut mund ta bëjë të pamundur mbajtjen e çmimeve të ulëta.

📌 Vlerësimi: ⚠️ (Afati i zbatimit është i paqëndrueshëm)

Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit për “Mbajtja e Çmimeve të Energjisë të Qëndrueshme dhe të Përballueshme”

📊 Indeksi i Fizibilitetit: 4.5/5

Përmbledhje e Vlerësimit:

• Qartësia e Premtimit: ✅ (Qartë i artikuluar, por pa detaje mbi zbatimin)

• Krahasimi me Mandatin 2021-2025: ⚠️ (Liberalizimi i tregut bie ndesh me këtë premtim)

• Shpenzimet dhe Kostoja: ⚠️ (Mbajtja e çmimeve të ulëta kërkon subvencione të larta)

• Ndikimi Ekonomik dhe Social: ✅ (Përfitim për konsumatorët, por rrezik fiskal për qeverinë)

• Kapacitetet Fiskale dhe Financimi: ⚠️ (Pa një strategji afatgjatë, premtimi është i pasigurt)

• Afati i Zbatimit: ⚠️ (Mund të mbahet përkohësisht, por jo afatgjatë)

Premtimi për të mbajtur çmimet e energjisë të qëndrueshme dhe të përballueshme është i rëndësishëm për konsumatorët, por është shumë i varur nga faktorë të jashtëm si kriza energjetike, thatësirat dhe politikat e BE për liberalizimin e tregut. Qeveria arriti ta mbante çmimin e energjisë të pandryshuar gjatë mandatit 2021-2025 përmes subvencioneve të larta, por kjo nuk është një strategji e qëndrueshme. Nëse nuk diversifikohen burimet energjetike dhe nuk sigurohet një financim afatgjatë, ky premtim mbetet i vështirë për t’u realizuar pa kosto të larta fiskale.