Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit për “Aksesi i Pushtetit Lokal në Fitimet nga Burimet Natyrale”

1. Qartësia e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.9/5)

Premtimi është i qartë dhe përfshin një pjesë të rëndësishme të burimeve natyrore. Ai përcakton që pushteti lokal do të ketë të drejtën të marrë 10% të fitimeve nga burimet natyrore që ndodhen në territorin e tij. Kjo do të mundësojë investime të drejtpërdrejta në zhvillimin e komunitetit lokal. Premtimi gjithashtu specifikon se çfarë mund të bëhet me këtë financim, duke përfshirë investime në infrastrukturë, arsim, mbështetje sociale, dhe zhvillim të bizneseve të vogla.

🔹 Dobësi:Nëse nuk sigurohet një mekanizëm i saktë për ndarjen e fitimeve dhe mbikëqyrjen e shpenzimeve, ka mundësi abuzimesh dhe përdorimi të keq të këtyre burimeve.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.4/5)

Aktualisht, Shqipëria nuk ka një sistem të qartë të shpërndarjes së fitimeve nga burimet natyrore midis qeverisjes qendrore dhe asaj lokale. Pasuri natyrore si mineralet dhe hidrokarburet shpesh janë nën kontrollin e qeverisë qendrore, dhe nuk ka një ndarje të qartë të përfitimeve për komunitetet vendore.

🔹 Probleme thelbësore:

• Ka mungesë të një kuadri të fortë ligjor që të mundësojë këtë shpërndarje të drejtë të fitimeve.

• Shpërndarja e burimeve natyrore shpesh ka sjellë përplasje të interesave ndërmjet pushtetit lokal dhe atij qendror, duke krijuar tensione në menaxhimin e burimeve.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.6/5)

🔹 Përshtatja e kuadrit ligjor:Do të kërkohet një ndryshim dhe përshtatje e legjislacionit aktual për të mundësuar ndarjen e fitimeve nga burimet natyrore mes qeverisë lokale dhe qendrore. Kjo mund të kërkojë ndryshime në ligje si ai i tatimit mbi të ardhurat dhe ligje të tjera që lidhen me menaxhimin e pasurive natyrore.

🔹 Mekanizmi i menaxhimit të financave lokale:Do të duhet të krijohet një sistem për ndarjen e fitimeve dhe një mekanizëm mbikëqyrjeje për të siguruar që burimet të përdoren në mënyrë transparente dhe të drejtë. Ky sistem duhet të mundësojë kontrollin e procesit dhe të sigurojë se investimet shkojnë në përfitim të komunitetit dhe zhvillimit të tij.

🔹 Mbikëqyrja dhe transparenca:Një element kyç për zbatimin është ndërtimi i një sistemi të mbikëqyrjes që do të mundësojë monitorimin e shpenzimeve dhe realizimin e projekteve. Pushteti lokal do të duhet të sigurojë një raportim të rregullt dhe të detajuar për shpenzimet dhe investimet që bëhen.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.2/5)

🔹 Kosto totale e parashikuar për realizimin e nismës:

Masa	Kosto vjetore (milionë euro)
Përshtatja e kuadrit ligjor	1 – 3
Krijimi i mekanizmave të mbikëqyrjes dhe transparencës	2 – 4
Shpërndarja e fitimeve për pushtetin lokal	Varet nga fitimi nga burimet natyrore
TOTAL (për 1 vit)	Varion, pasi varet nga fitimi

🔹 Burimet e mundshme financimi:

• Financimi do të vijë nga burimet natyrore që do të ndahen nga qeveria qendrore, si dhe nga të ardhurat që krijohen përmes investimeve në infrastrukturën dhe shërbimet sociale.

• Qeveria lokale mund të përdorë këto burime për të përmirësuar cilësinë e jetës për qytetarët dhe mund të tërheqë fonde nga donatorë ndërkombëtarë për projekte të caktuara.

⚠️ Rrezik:Shpërndarja e fitimeve mund të jetë e paqëndrueshme nëse burimet natyrore janë të pasigurta ose çmimet ndërkombëtare luhaten. Kjo mund të ndikojë në mbështetje të qëndrueshme financiare për investimet lokale.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

   📊 Vlerësimi: (4.7/5)

🔹 Ndikime pozitive:

• Aksesi në fitimet nga burimet natyrore do të krijojë mundësi për zhvillimin e infrastrukturës lokale dhe shërbimeve sociale, siç janë kopshtet, çerdhet, shkollat dhe qendrat sociale.

• Ky mekanizëm do të mbështesë biznese lokale dhe zhvillimin e komunitetit, duke kontribuar në përmirësimin e kushteve të jetesës.

• Mund të ndihmojë në forcimin e lidhjeve mes qeverisë lokale dhe qytetarëve, duke rritur transparencën dhe angazhimin në procese vendimmarrëse.

🔹 Rreziqe të mundshme:

• Mund të ketë shpërndarje të pasigurt dhe joefektive të burimeve, sidomos në rastet kur burimet natyrore janë të pasigurta ose vlerësimi i fitimeve është i pasaktë.

• Pushteti lokal mund të ndeshet me vështirësi në menaxhimin e këtyre burimeve, duke krijuar mundësi për abuzime ose përdorim të gabuar të fondeve.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (4.3/5)

🔹 Fazat e zbatimit të premtimit:

Faza	Periudha	Veprimet kryesore
Faza 1	2025 – 2026	Hartimi dhe miratimi i ndryshimeve ligjore dhe krijimi i mekanizmave të menaxhimit.
Faza 2	2027 – 2028	Implementimi i sistemit të shpërndarjes së fitimeve dhe monitorimi i shpenzimeve.
Faza 3	2029 – 2030	Rishikimi i efektivitetit të sistemit dhe adaptimi i politikave për mbështetje të qëndrueshme.

🔹 Sfida kryesore:

• Zbatimi i një kuadri ligjor të tillë mund të jetë i ndërlikuar dhe të kërkojë një proces të gjatë për të siguruar mbështetje nga të gjitha palët e interesuara.

• Ndryshimet ligjore dhe organizimi i një mekanizmi mbikëqyrës mund të ndeshen me rezistencë nga qeveria qendrore dhe aktorë të tjerë të fuqishëm që ndoshta nuk duan të ndajë burimet.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.6/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.9	✅
Situata Aktuale	4.4	⚠️
Masat për Zbatimin	4.6	✅
Kostoja dhe Financimi	4.2	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.7	✅
Afati i Zbatimit	4.3	⚠️

Premtimi për të mundësuar që pushteti lokal të ketë akses në 10% të fitimeve nga burimet natyrore që gjenden në territorin e tij është një hap pozitiv për të forcuar zhvillimin lokal dhe mbështetjen për projekte të rëndësishme për komunitetet. Ky sistem mund të krijojë mundësi të mëdha për investime në infrastrukturë dhe shërbime sociale, por kërkon një strukturë të fortë ligjore dhe mekanizma mbikëqyrës për të shmangur abuzimet dhe të sigurojë përdorimin e duhur të këtyre burimeve.