Indeksi i Fizibilitetit për “Paketën e politikave në arsimin fillor dhe 9-vjeçar”

Vleresimi do të kryhet duke aplikuar një strukturë analitike me 6 indikatorë, duke ndarë gjithashtu risqet dhe kërkesat strukturore për zbatim.

🧩 Përmbledhje e Premtimit

Objektivi: Transformimi i shkollës fillore dhe 9-vjeçare në një institucion me orar të zgjatur (08:00–17:00), integrim të fazës mësimore dhe zhvillimit social, me sinkronizim të orarit të punës zyrtare kombëtare.

1. Qartësia e Premtimit

📊 Vlerësim: 4.6/5 ✅

Premtimi është i qartë në koncept dhe strukturë, me ndarje të fazës së detyrueshme dhe asaj me zgjedhje, me ndikime të qarta në:

• Jetën familjare (kujdes ndaj fëmijëve gjatë ditës).

• Produktivitetin e prindërve.

• Integrimin social dhe zhvillimin e kompetencave të buta (muzikë, art, sport).

  🔹 Përparësi: Qasje gjithëpërfshirëse për kujdes, edukim dhe shërbime brenda një vendi të vetëm (shkolla).

2. Situata Aktuale dhe Nevojat Thelbësore

📊 Vlerësim: 3.2/5 ⚠️

• Vetëm një përqindje shumë e vogël e shkollave kanë kapacitete infrastrukturore për qëndrim gjithëditor.

• Rreth 75% e shkollave nuk ofrojnë ushqim ose ambiente çlodhëse, dhe nuk kanë stafe të mjaftueshme për aktivitete jashtë-mësimore.

• Shumë shkolla funksionojnë me dy turne, për shkak të mungesës së klasave.

🔸 Kufizim real: Pa investime të reja, orari i zgjatur është strukturisht i pazbatueshëm në shkollat ekzistuese.

3. Masat e Nevojshme për Zbatim

📊 Vlerësim: 3.8/5 ⚠️

🔹 Për shkollën me orar 08:00–17:00 kërkohet:

• Ndërtime ose zgjerime të shkollave (ambientet e ngrënies, pushimit, aktiviteteve).

• Punësim i edukatorëve të aktiviteteve (muzikë, sport, art), psikologëve, punonjësve socialë.

• Hartimi i një kurrikule të re kombëtare.

🔹 Për ndryshimin e orarit të punës në Shqipëri (09:00–16:00):

• Kërkon vendim politik të nivelit të lartë dhe reformim të Kodit të Punës.

• Ndikon mbi të gjitha administratat publike, sektorin privat, sistemin bankar, transportin dhe marrëdhëniet tregtare.

🔸 Sfida: Koordinim ndërinstitucional dhe testim paraprak në shkolla pilot + institucione publike.

4. Kostoja dhe Financimi

📊 Vlerësim: 3.5/5 ⚠️

🔹 Përllogaritje orientuese e kostove vjetore për 4 vite për 280 mijë nxënës

Element	Vlerësim i kostos (€ në vit)
Ushqimi i subvencionuar për 20% të fëmijëve	15 – 20 mln
Infrastruktura shtesë (në 4 vite)	300 – 400 mln total
Staf shtesë për aktivitete jashtë mësimore	20 – 25 mln
Trajnime dhe kurrikula	3 – 5 mln
Total i përvitshëm për 4 vite	90 – 120 mln/vit

🔹 Burime të mundshme financimi:

• Buxheti i shtetit (zgjatja e ciklit të buxhetit arsimor në 5–7% PBB).

• Instrumente IPA, donacione për arsimin gjithëpërfshirës.

• Kompensim nga prindërit për pjesë jo thelbësore të shërbimeve.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

📊 Vlerësim: 4.5/5 ✅

🔹 Efekte pozitive të drejtpërdrejta:

• Lehtësim për prindërit që punojnë.

• Zhvillim i më shumë kompetencave praktike dhe të buta te fëmijët.

• Reduktim i pabarazisë sociale (nëse ushqimi dhe shërbimet mbështeten për shtresat në nevojë).

🔸 Efekte shtesë

• Hapje e tregut të ri të punës për profesionistë në edukim jomësimor.

• Mbështetje për barazinë gjinore (në kujdesin ndaj fëmijëve).

6. Afati i Zbatimit

📊 Vlerësim: 3.4/5 ⚠️

🔹 Zbatimi në vitin e 4-t të qeverisjes kërkon përgatitje intensive 3-vjeçare në:

• Ndërtim ose adaptim të shkollave.

• Testim të kurrikulës së re.

• Hartim i akteve ligjore për ndryshimin e orarit të punës dhe funksionimin e sistemit arsimor.

🔸 Rrezik: Nëse përgatitjet nuk fillojnë në vitin e parë të mandatit, objektivi për vitin e 4-t rrezikon të shtyhet ose të zbatohet vetëm pjesërisht.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.8/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.6	✅
Situata dhe Nevojat Aktuale	3.2	⚠️
Masat për Zbatimin	3.8	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.5	⚠️
Ndikimi Ekonomik-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	3.4	⚠️

🔍 Premtimi për transformimin e orarit dhe përmbajtjes së arsimit fillor dhe 9-vjeçar përfaqëson një reformë të thellë me ndikim shoqëror të madh. Ai është i strukturueshëm në terma teknikë dhe ligjorë, por kërkon një reformë të koordinuar në disa nivele: infrastrukturore, ligjore, financiare dhe kulturore.

Nëse nuk mbështetet me një plan strategjik të mirëfinancuar dhe të pilotuar, rrezikon të zbatohet vetëm pjesërisht, dhe të krijojë pabarazi mes zonave urbane dhe rurale.

Për të analizuar fizibilitetin e premtimeve në arsimin parauniversitar, do të ndjekim një strukturë të ndarë në 6 indikatorë vlerësimi: qartësia, gjendja aktuale, masat për zbatim, kostoja, ndikimi, dhe afati, e cila do të përmbyllet me indeksin përfundimtar të fizibilitetit.