Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin: “Kredi të buta për banesë dhe biznes për të rinj nën 30 vjeç”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Premtimi është i kuptueshëm dhe i fokusuar, me qëllim të dyfishtë:

• Lehtësim për strehim,

• Mbështetje për sipërmarrje të të rinjve.

🔹 Instrumenti i vetëm i përmendur është kredia me norma të ulëta interesi, por nuk sqarohet:

• Nëse do të ketë garanci shtetërore,

• Sa do të jetë periudha e kthimit dhe segmentimi (banesë vs. biznes),

• Nëse synon bashkëpunim me sektorin bankar apo fonde publike të veçanta.

🔹 Mungon gjithashtu diferencimi i targetit (të rinjtë me të ardhura të ulëta, të sapodiplomuarit, gratë e reja etj.).

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.6/5

🔹 Shqipëria ka disa instrumente ekzistuese për kredi të subvencionuara për strehim, kryesisht përmes bashkëpunimit me pushtetin vendor dhe bankat.

🔹 Për startup-et, ka mungesë akses në financë për të rinjtë për shkak të:

• Mungesës së garancive kolaterale,

• Mungesës së historikut kreditimor,

• Norma interesi relativisht të larta për kredi të vogla biznesi.

🔹 Aktualisht nuk ka një skemë të integruar kombëtare për kredi të buta që të kombinojë banesë + biznes, veçanërisht për grupmoshën nën 30 vjeç.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.4/5

🔹 Për zbatimin e premtimit nevojiten:

• Skemë shtetërore garancie, që minimizon riskun për bankat ndaj të rinjve që nuk kanë kolateral,

• Partneritet me sistemin bankar dhe institucionet mikrofinanciare,

• Fonde të dedikuara, siç janë fondet e garancisë ose subvencionimit të interesit (si Fondi Shqiptar i Zhvillimit ose AZHBR për bujqësinë),

• Krijimi i kritereve të qarta për përzgjedhjen, për të shmangur kreditimin e pasigurt.

🔹 Duhet lidhur me trajnime financiare dhe biznesi, sidomos për nismat sipërmarrëse.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Nevojshme ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.0/5

🔹 Skema të tilla kërkojnë buxhet të konsiderueshëm, sidomos në:

• Mbështetjen me subvencionim interesi (p.sh. qeveria mbulon 2-3% të normës efektive),

• Fonde garantuese për bankat, që të mos ndëshkohen për kreditim me risk të lartë.

🔹 Në mungesë të një fondi të dedikuar ose partneriteti të qëndrueshëm me sektorin bankar, skema do të ishte ose e papërballueshme fiskalisht, ose e paatraktive për bankat.

🔹 Mund të zgjidhet pjesërisht përmes fondeve IPA/BE, nëse dizajnohet si masë mbështetëse për rininë dhe sipërmarrjen sociale.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.2/5

🔹 Ndikimi potencial është i lartë për:

• Stabilitetin ekonomik të të rinjve, veçanërisht atyre që nuk kanë mbështetje familjare,

• Nxitjen e vetëpunësimit dhe sipërmarrjes në vend të emigrimit,

• Rritjen e aksesit në strehim, sidomos në qytete të mëdha ku qiratë dhe çmimet janë pengesë reale.

🔹 Mund të ndihmojë në frenimin e emigrimit të të rinjve nëse shoqërohet me mbështetje të qëndrueshme për zhvillim profesional dhe ndërtim aktivesh afatgjata.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Nuk mund të zbatohet menjëherë pa:

• Kuadër të ri ligjor,

• Marrëveshje me sektorin bankar,

• Buxhet të dedikuar për subvencion interesash ose garanci.

🔹 Nëse konceptohet si pilot për 2–3 mijë të rinj dhe jo si skemë universale, mund të testohen brenda 12 muajve.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.6/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.0	✅
Situata Aktuale	3.6	⚠️
Masat për Zbatimin	3.4	⚠️
Kostoja dhe Financimi	3.0	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.2	✅
Afati i Zbatimit	3.5	⚠️

Ky premtim ka një bërëthame të fortë sociale dhe ekonomike, me potencial real për të mbështetur të rinjtë në krijimin e një jete të qëndrueshme në vend.

Megjithatë, kërkon një arkitekturë të kujdesshme financiare, për të mos u bërë e pambështetshme ose e paefektshme. Pa mekanizma garancie dhe monitorimi, skema mund të kthehet në një barrë fiskale të pakontrollueshme.

Zbatimi me fazim pilot dhe bashkëfinancim bankar është rruga më e mundshme për ta kthyer këtë premtim në realitet.