Vlerësimi i Indeksit të Fizibilitetit për Premtimin: “Kujtesa kolektive dhe edukimi mbi të shkuarën”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Qëllimi është i artikuluar mirë dhe me dimension shoqëror të qartë: rritja e ndërgjegjësimit historik dhe ndërtimi i një kulture demokratike përmes edukimit mbi të kaluarën.

🔹 Instrumenti kryesor i përmendur – politika edukative mbi krimet e komunizmit – është legjitim dhe në përputhje me praktikat e vendeve post-totalitare.

🔸 Megjithatë, mungojnë specifikime të mëtejshme mbi:

• format konkrete të edukimit (si ndryshime në kurrikulë, muze, platforma dixhitale, memoriale, shkolla verore, etj.),

• bashkëpunimet me institucionet përkatëse (p.sh. Autoriteti për Informimin mbi Dosjet, Akademia e Shkencave, shoqatat e ish-të përndjekurve).

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Shqipëria ka një mungesë sistematike të edukimit historik mbi krimet e diktaturës komuniste:

• Programet shkollore i trajtojnë sipërfaqësisht temat e krimeve, përndjekjeve, dhe rezistencës qytetare.

• Ekziston një polarizim politik dhe mungesë konsensusi kombëtar mbi trajtimin e së shkuarës.

🔹 Autoriteti për Informimin mbi Dosjet ekziston, por nuk është i lidhur ngushtë me sistemin arsimor.

🔹 Shoqëria civile ka bërë disa përpjekje (p.sh. ekspozita, dokumentarë, botime), por këto mbeten të fragmentuara dhe me mbulim të kufizuar.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ⚠️

📊 Vlerësimi: 3.5/5

🔹 Kërkohen disa masa bazë:

• Rishikim i kurrikulës historike për shkollat 9-vjeçare dhe të mesme.

• Trajnim i mësuesve për të pasur kompetenca dhe ndjeshmëri në trajtimin e temave të së shkuarës.

• Krijimi i materialeve didaktike, që mbështeten në dokumentacion të verifikuar dhe burime të hapura.

• Partneritet me institucione publike dhe muze historikë, për integrim të mësimit formal me vizitat, ekspozitat dhe aktivitetet ndërvepruese.

🔹 Një kornizë ligjore ose strategjike kombëtare për “Edukimin për Kujtesën” do ta institucionalizonte qasjen, siç kanë bërë vende si Gjermania, Polonia apo Lituania.

4. Kostoja Fiskale dhe Burimet e Nevojshme ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Kostoja është modeste në krahasim me përfitimin afatgjatë:

• Kërkohet paketa arsimore dhe materiale trajnimi, jo investime të mëdha infrastrukturore.

• Mund të bashkëfinancohet nga BE, përmes instrumenteve si “Europe for Citizens”, Erasmus+, Creative Europe, ose partneritete bilaterale.

🔹 Mund të përdoren struktura ekzistuese si:

• Qendra për Studimin e Krimeve të Komunizmit,

• Autoriteti për Informimin mbi Dosjet,

• Fondacionet dhe OJF-të që punojnë në fushën e të drejtave të njeriut dhe historisë kolektive.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

📊 Vlerësimi: 4.5/5

🔹 Ndikimi është më shumë social dhe kulturor, por me efekte të rëndësishme në:

• konsolidimin e demokracisë dhe shtetit të së drejtës,

• formimin e qytetarit kritik, që kupton vlerën e lirive dhe të drejtave themelore,

• parandalimin e relativizimit historik dhe nostalgjisë për autoritarizmin.

🔹 Rritet kapaciteti i brezave të rinj për të analizuar narrativat politike, që shpesh përdorin të kaluarën si instrument polarizimi.

6. Afati i Zbatimit ✅

📊 Vlerësimi: 4.0/5

🔹 Ndryshimet në kurrikulë dhe prodhimi i materialeve edukative mund të ndodhin brenda 1–2 viteve.

🔹 Rrjetëzimi me institucione ekzistuese mundëson zbatim të shpejtë dhe me kosto të ulët, veçanërisht në formën e projekteve pilot dhe aksioneve ndërgjegjësuese.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 3.9/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.0	✅
Situata Aktuale	3.5	⚠️
Masat për Zbatimin	3.5	⚠️
Kostoja dhe Financimi	4.0	✅
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	4.0	✅

Premtimi është politikisht i ndjeshëm, por socialisht i rëndësishëm dhe edukativisht i domosdoshëm.

Ai mund të zbatohet me kosto të ulët dhe rezultate të prekshme, veçanërisht nëse lidhet me mekanizma të qëndrueshëm të edukimit publik dhe përfshin bashkëpunim me institucione të specializuara.

Zbatimi do të kërkojë vullnet politik, konsensus social dhe planifikim të kujdesshëm pedagogjik