Indeksi i Fizibilitetit të Premtimit “Transparenca dhe Reintegrimi i Shqipërisë në Organizatat Ndërkombëtare EITI”

1. Qartësia e Premtimit ✅

📊 Vlerësimi: (4.3/5)

Premtimi është i formuluaq qartë dhe ofron objektiva të matshëm:

• Promovimi i sektorit minerar: Hartimi i studimeve të fizibilitetit dhe publikimi vjetor i hartës metalogjenike.

• Rishikimi i Ligjit për Hidrokarburet: Ndryshimi i politikave dhe ligjeve për optimizimin e menaxhimit të sektorit.

• Forcimi institucional dhe profesional i administratës publike: Përmirësimi i kapaciteteve të administratës për mbikëqyrjen dhe zhvillimin e sektorit minerar.

🔹 Dobësi: Nuk ka detaje mbi skenarin e implementimit të politikave të reja dhe pasojat e mundshme për sektorët që do të preken nga këto ndryshime.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore ⚠️

   📊 Vlerësimi: (3.9/5)

• Sektori minerar: Sektori minerar në Shqipëri është i paqartë dhe mungon një mbikëqyrje e plotë dhe transparente.

• Rishikimi i Ligjit për Hidrokarburet: Ligji aktual është i vjetër dhe ka nevojë për adaptim ndaj standardeve ndërkombëtare.

• Forcimi institucional: Administrata publike ka mundësi të kufizuara për të menaxhuar efektivisht sektorët strategjikë si nafta dhe gazi.

🔹 Probleme thelbësore:

• Mungesa e transparencës dhe aksesit të qytetarëve në informacionin mbi resurset minerarë.

• Dështimi për të përshtatur ligje të vjetra me standardet e zhvilluara ndërkombëtarisht.

• Kapacitetet e dobëta të administratës publike për të implementuar ndryshime efektive.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit ✅

   📊 Vlerësimi: (4.2/5)

• Promovimi i sektorit minerar: Krijimi i studimeve të fizibilitetit dhe një harta e metalogjenisë, si dhe një platformë për publikimin vjetor të saj.

• Rishikimi i Ligjit për Hidrokarburet: Nevojitet një rishikim tërësor i ligjit për të adresuar rritjen e transparencës dhe optimizimin e menaxhimit të burimeve natyrore.

• Forcimi institucional: Nevojitet ngritja e kapaciteteve të institucioneve të specializuara për të mbikëqyrur dhe menaxhuar sektorin minerar.

🔹 Masat konkrete:

• Hartimi i një plani afatshkurtër dhe afatgjatë për rishikimin e ligjit.

• Trening i administratës dhe rritja e kompetencave në lidhje me menaxhimin e burimeve natyrore.

• Përshtatja e standardeve për sektorët që janë të lidhur me EITI.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (3.7/5)

• Kostoja e Studimeve të Fizibilitetit: Kosto e studimeve të fizibilitetit dhe hartës metalogjenike mund të variojë nga 5 milionë euro deri në 10 milionë euro, në varësi të gjatësisë dhe kompleksitetit të hulumtimit.

• Rishikimi i Ligjit: Kosto për ndryshimet ligjore mund të variojë mes 2 milionë euro dhe 5 milionë euro për konsultime dhe implementim.

• Forcimi Institucional: Rritja e kapaciteteve të administratës publike mund të kërkojë investime në trajnim, teknologji, dhe ngritjen e strukturave të reja, me një kosto afërsisht 10-15 milionë euro në pesë vjet.

🔹 Burime të mundshme financimi:

• Fondi i Stabilizimit të Infrastrukturës nga BE.

• Kredite të buta nga organizata ndërkombëtare (Banka Botërore, BERZH, BE).

• Investime nga sektorë privatë dhe partneritete me kompani minerarë.

🔹 Rrezik: Nëse nuk rriten të ardhurat buxhetore ose nuk ka një mbikëqyrje të duhur të borxhit publik, do të vështirësohet financimi i këtyre ndryshimeve.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

   📊 Vlerësimi: (4.5/5)

• Ndikimi Ekonomik: Përshtatja e politikave dhe rishikimi i ligjeve mund të tërheqë investime të reja dhe të rrisë konkurrencën. Sektori minerar mund të kontribuojë në rritjen e eksporteve dhe krijimin e mundësive të punës.

• Ndikimi Social: Transparenca dhe implementimi i standardeve të EITI do të ndihmojnë për të siguruar burime të drejta dhe të qëndrueshme për popullatën.

🔹 Rreziqe të mundshme:

• Pa përmirësime të menjëhershme në trajtimin e burimeve natyrore, mund të vazhdojnë praktikat jo të qëndrueshme.

• Dështimi për të zhvilluar plotësisht kapacitetet e administratës mund të pengojë zhvillimin e sektorit.

6. Afati i Zbatimit ⚠️

   📊 Vlerësimi: (3.9/5)

• Faza 1 (2025-2026): Ngritja e një grupi pune dhe përcaktimi i kornizës ligjore dhe administrative.

• Faza 2 (2027-2028): Implementimi i ndryshimeve ligjore dhe zhvillimi i studimeve të fizibilitetit.

• Faza 3 (2029-2030): Vlerësimi i impaktit dhe publikimi i raporteve të parë mbi transparencën në sektorin minerar.

🔹 Sfida kryesore:

• Zbatimi i këtyre ndryshimeve mund të vonohet nga ngarkesa e administratës dhe mungesa e kapaciteteve për implementim në nivel lokal dhe qendror.

📌 Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.0/5

Kategori	Vlerësim	Simboli
Qartësia e Premtimit	4.3	✅
Situata Aktuale	3.9	⚠️
Masat për Zbatimin	4.2	✅
Kostoja dhe Financimi	3.7	⚠️
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.5	✅
Afati i Zbatimit	3.9	⚠️

Premtimi për transparencën dhe reintegrimin e Shqipërisë në organizatën ndërkombëtare EITI ka një ndikim pozitiv të qartë për sektorin minerar dhe mund të sjellë përmirësime të konsiderueshme në menaxhimin e burimeve natyrore dhe rritjen e investimeve.

Megjithatë, për realizimin e plotë të tij, kërkohet një mbështetje e fortë buxhetore dhe administrative, si dhe bashkëpunim ndërkombëtar.