Indeksi i Fizibilitetit për Premtimet mbi “Shfrytëzimin Ekonomik të Resurseve Minerale, Naftës dhe Gazit”

(Analizë me strukturë logjike dhe llogaritje për kosto dhe përfitime në ekonomi dhe buxhet)

1. Qartësia e Premtimit

📊 Vlerësimi: 4.5/5

Premtimet janë të drejtpërdrejta dhe të fokusuara në katër pika kryesore:

1. Rinegocimi i një kontrate ekzistuese strategjike

2. Rritja e përfitimeve fiskale

3. Fuqizimi i Albpetrol

4. Rindërtimi i kapaciteteve të rafinimit

Duhet të specifikohet forma ligjore dhe strategjia e negocimit, mënyra e mbështetjes së Albpetrol (financiare, teknologjike, kadrovike), si dhe vendndodhja dhe kapaciteti i rafinerisë së re.

2. Situata Aktuale dhe Problematikat Kryesore

📊 Vlerësimi: 4.6/5

• Kontrata me Bankers Petroleum është shpesh kritikuar për përfitime të ulëta për shtetin shqiptar, për shkak të kostove të larta të raportuara nga kompania (cost oil).

• Tatimi mbi fitimin në sektorin e hidrokarbureve është teorikisht 50%, por aplikimi real lë vend për manipulime fiskale.

• Albpetrol ka pasur rol pasiv dhe ka humbur kapacitetet prodhuese dhe përpunuese ndër vite.

• Shqipëria nuk ka më rafineri funksionale, pasi ARMO është e falimentuar dhe rafineritë janë shkatërruar ekonomikisht dhe fizikisht.

3. Masat për Zbatimin e Premtimeve

📊 Vlerësimi: 4.2/5

• Rinegocimi i kontratës me Bankers është kompleks dhe varet nga klauzola kontraktuale dhe mbrojtja e investitorit të huaj.

• Rritja e tatimit mbi fitimin do të kërkojë ndryshime ligjore dhe përcaktime të qarta të deduksioneve fiskale.

• Fuqizimi i Albpetrol kërkon reformim të brendshëm dhe investime të konsiderueshme në teknologji dhe staf.

• Ringritja e rafinerisë është projekt industrial me kosto dhe risk të lartë dhe kërkon:

  • Feasibility study

  • Investitorë privatë ose PPP

  • Garanci tregu për shitjen e produkteve të përpunuara

4. Kosto dhe Burime Financimi

📊 Vlerësimi: 3.9/5

Llogaritje e Kostove:

• Ringritja e një rafinerie (kapacitet 1.5 milion ton/vit):

  • Investim kapital: 180–250 milionë euro

  • Kosto vjetore operimi: ~20 milionë euro

  • Afat ndërtimi: 3–4 vite

• Mbështetje për Albpetrol për zgjerim kapacitetesh (në 4 vite):

  • Investime për pajisje dhe staf: ~40 milionë euro

• Kosto politike dhe ligjore për rinegocimin e kontratës:

  • Pa kosto direkte buxhetore, por kërkon staf ekspertizë ligjore dhe fiskale (~0.5 mil euro për negociatorë të specializuar dhe audit ndërkombëtar të kontratës)

Burime të Mundshme Financimi:

• Buxheti i shtetit dhe fondi sovran i energjisë (nëse krijohet)

• Investime të huaja direkte (sidomos për rafinerinë)

• Partneritet publiko-privat (PPP) me garantim të blerjes nga shteti për disa vite

• Kreditim nga BERZH, IFC apo fonde të zhvillimit energjetik

5. Përfitimet për Ekonominë dhe Buxhetin

📊 Vlerësimi: 4.7/5

Përfitime të Llogaritshme:

• Rritje e tatimeve nga fitimi (nga 50% në 60%) për prodhimin e naftës:

  • Vlerë aktuale e fitimit të deklaruar nga Bankers: ~30–50 milionë euro/vit

  • Rritje e të ardhurave: +5–8 milionë euro/vit

• Rritja e rolit të Albpetrol në prodhim:

  • Prodhim shtesë i naftës (nëse Albpetrol rrit pjesëmarrjen nga 20% në 30%): +50,000 ton/vit

  • Fitim neto shtesë për shtetin: ~6 milionë euro/vit

• Rafineria e re:

  • Efekte direkte: punësim për 500-700 persona

  • Efekte zinxhir në ekonomi (transport, logjistikë, shitje): +15–20 milionë euro qarkullim ekonomik/vit

  • Zëvendësim i importeve të karburantit me prodhim vendas: ulje e deficitit tregtar me ~40–50 milionë euro/vit

6. Afati i Zbatimit dhe Rreziqet e Zvarritjes

📊 Vlerësimi: 3.8/5

• Rinegocimi i kontratës mund të zgjasë mbi 1 vit dhe mund të përfundojë në arbitrazh nëse nuk ka marrëveshje.

• Ndryshimet fiskale mund të hyjnë në fuqi brenda vitit buxhetor.

• Rafineria kërkon së paku 3 vite për ndërtim dhe testim.

• Rreziqe kryesore:

  • Rezistencë nga investitorët aktualë (Bankers)

  • Kapacitet i ulët i shtetit për të menaxhuar rafineri

  • Mungesë tregu për produktet finale nëse nuk ka standardizim dhe siguri

Vlerësimi Final – Indeksi i Fizibilitetit: 4.3/5

Kategoria	Vlerësimi
Qartësia e Premtimit	4.5
Situata Aktuale	4.6
Masat për Zbatimin	4.2
Kostoja dhe Financimi	3.9
Ndikimi Ekonomiko-Social	4.7
Afati i Zbatimit	3.8

Ky grup premtimesh ka potencial të madh për rritjen e pavarësisë energjetike dhe rritjen e të ardhurave buxhetore. Megjithatë, ka kosto të larta kapitale dhe kërkon një qasje të kujdesshme institucionale dhe teknike.

Suksesi varet nga aftësia e qeverisë për të ndërtuar besueshmëri me investitorët, për të reformuar Albpetrol-in dhe për të menaxhuar një projekt të madh si rafineria.

Potenciali transformues është i madh, por edhe rreziku i dështimit është real në mungesë të një plani të detajuar veprimi.