Indeksi i Fizibilitetit për Premtimin “Zhvillimi Ekonomik dhe përdorimi i Burimeve Energjetike dhe Minerale”

1. Qartësia e Premtimit

✅ Premtimi përqendrohet në:

• Përdorimin e burimeve energjetike dhe minerale si shtylla të zhvillimit ekonomik të Shqipërisë.

• Krijimin e vendeve të reja të punës përmes shfrytëzimit të këtyre burimeve.

• Nxitjen e investimeve të huaja në sektorët energjetik dhe minerar.

🔹 Mungesa e specifikimeve:

• Nuk është e qartë se çfarë lloj investimesh të huaja do të promovohen dhe si do të garantohet interesi kombëtar.

• Nuk përmenden incentivat për tërheqjen e investitorëve ose si do të menaxhohen kontratat e koncesioneve dhe licencat minerare.

• Nuk sqarohet se si do të balancohet shfrytëzimi ekonomik me qëndrueshmërinë mjedisore.

Vlerësimi: ⚠️ Premtimi ka një synim të qartë, por mungon një plan i detajuar për mënyrën e realizimit.

2. Situata Aktuale dhe Problemet Kryesore

⚠️ Gjendja aktuale në Shqipëri:

Varësia nga hidrocentralet: Rreth 97% e energjisë elektrike prodhohet nga hidrocentralet, duke krijuar një ekonomi energjetike të ndjeshme ndaj thatësirave.

Sektori minerar: Shqipëria ka rezerva të rëndësishme të kromit, bakrit, hekur-nikelit dhe mineraleve të tjera, por shumë prej tyre shiten si lëndë e parë pa përpunim, duke ulur vlerën e shtuar të eksportit.

Probleme në investimet e huaja: Investimet e huaja në sektorin minerar dhe energjetik shpesh janë përballur me pasiguri ligjore dhe burokraci, duke ulur interesin e investitorëve.

Punësimi në këto sektorë mbetet i ulët, pasi shumë operacione kryhen me teknologji të vjetëruar ose me një model ekonomik të bazuar tek nxjerrja dhe eksporti i lëndëve të para.

Vlerësimi: ⚠️ Sektori ka potencial të madh, por përballet me sfida që kërkojnë reforma të thella.

3. Masat e Nevojshme për Zbatimin e Premtimit

✅ 1️⃣    Diversifikimi i Burimeve Energjetike

Investime në burime të rinovueshme, si era dhe dielli, për të ulur varësinë nga hidrocentralet.

Liberalizimi i tregut energjetik, duke mundësuar pjesëmarrjen e më shumë operatorëve privatë për të nxitur konkurrencën.

Krijimi i kapaciteteve të reja për ruajtjen e energjisë, si bateri të mëdha ose sisteme të tjera rezervë për të menaxhuar më mirë prodhimin dhe furnizimin.

✅ 2️⃣    Përmirësimi i Industrisë Minerare

Ndërtimi i fabrikave për përpunimin e mineraleve brenda vendit për të rritur vlerën e eksportit.

Reformimi i politikave fiskale, duke vendosur taksa më të ulëta për investitorët që investojnë në teknologji të përpunimit brenda Shqipërisë.

Fuqizimi i inspektimeve mbi licencat minerare për të shmangur abuzimet dhe shfrytëzimin e paligjshëm të pasurive kombëtare.

✅ 3️⃣    Nxitja e Investimeve të Huaja

Përmirësimi i klimës së investimeve, duke ofruar stimuj fiskalë për kompanitë që sjellin teknologji të avancuar.

Harmonizimi i legjislacionit me standardet e BE-së, për të rritur besimin e investitorëve.

Krijimi i Zonave të Lira Ekonomike të dedikuara për industrinë minerare dhe energjetike.

✅ 4️⃣    Krijimi i Vendeve të Punës

Investime në arsim dhe trajnim profesional, për të rritur numrin e punonjësve të kualifikuar në këto sektorë.

Mbështetja e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme që operojnë si furnizues për sektorët minerar dhe energjetik.

Vlerësimi: ✅ Këto masa janë të domosdoshme për të siguruar një shfrytëzim të qëndrueshëm dhe fitimprurës të burimeve natyrore.

4. Kostoja e Projektit dhe Burimet e Financimit

📊 Kostoja Buxhetore:

Diversifikimi i burimeve energjetike: 100-200 milionë euro për 5 vite.

Investimet në përpunimin e mineraleve: 50-100 milionë euro.

Përmirësimi i kuadrit ligjor dhe mbikëqyrjes: 10-15 milionë euro në vit.

Trajnimi i fuqisë punëtore dhe mbështetja e start-up-eve në sektorë të lidhur: 20-30 milionë euro.

📊 Burimet e Financimit:

Fonde të BE-së për energjinë e rinovueshme dhe modernizimin industrial.

Partneritete me kompani ndërkombëtare, me kushte të qarta për përpunimin e mineraleve brenda Shqipërisë.

Të ardhurat nga taksat dhe tarifat mbi shfrytëzimin e burimeve natyrore.

Vlerësimi Fiskal: ⚠️ Projekti është ambicioz dhe kërkon financime të mëdha, por mund të realizohet përmes partneriteteve publike-private dhe fondeve ndërkombëtare.

5. Ndikimi Ekonomik dhe Social

✅ Ndikimi pozitiv:

• Rritja e PBB-së përmes eksporteve me vlerë të shtuar.

• Punësimi i mijëra personave në sektorët minerar dhe energjetik.

• Tërheqja e investimeve të huaja, duke modernizuar industrinë dhe rritur produktivitetin.

⚠️ Rreziqet e mundshme:

Rritja e ndotjes mjedisore nëse nuk zbatohen standardet e duhura.

Rezistenca nga grupet e interesit dhe oligarkët, të cilët kanë përfituar nga mungesa e transparencës.

Luhatjet në tregjet globale të mineraleve dhe energjisë, që mund të ndikojnë në stabilitetin e investimeve.

Vlerësimi: ✅ Ndikimi do të jetë kryesisht pozitiv, por zbatimi duhet të bëhet me kujdes për të shmangur pasojat negative.

6. Afati i Zbatimit

📅 Afati i mundshëm: 2025-2032

2025-2026: Reformimi i legjislacionit dhe krijimi i kushteve për investime të huaja.

2026-2028: Ndërtimi i kapaciteteve për përpunimin e mineraleve dhe diversifikimi i energjisë.

2028-2032: Vlerësimi i ndikimit dhe përmirësimi i strategjive afatgjata.

Vlerësimi: ⚠️ Afati është i arsyeshëm, por kërkon angazhim të vazhdueshëm nga qeveria dhe sektori privat.

Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit

📊 Indeksi i Fizibilitetit: 3.7/5✅ Potenciali është i lartë, por suksesin e tij e përcakton zbatimi efektiv dhe vullneti politik.