Indeksi i Fizibilitetit të premtimit mbi “Reformën Shëndetësore bazuar në Modelin Gjerman”

1. Qartësia e Premtimit ✅

Premtimi për reformën shëndetësore bazohet në një model të qartë dhe të matshëm, pasi përfshin:

• Adoptimin e modelit gjerman të shërbimit shëndetësor.
• Përmirësimin e cilësisë dhe efikasitetit të shërbimeve shëndetësore.
• Ofrimin e shërbimeve të përballueshme dhe me cilësi të lartë. Ky angazhim është i qartë dhe matet nëpërmjet përmirësimeve në infrastrukturë, aksesin në shërbime dhe rezultatet e shëndetit publik.

2. Korniza Ligjore dhe Institucionale ⚠️

Për të implementuar modelin gjerman, nevojiten ndryshime të mëdha në legjislacion dhe strukturat institucionale:

• Ligje të reja për rregullimin e sigurimeve shëndetësore dhe përfshirjen e sektorit privat.
• Rishikimi i kontratave ekzistuese, veçanërisht koncesioneve dhe privatizimeve në sistemin shëndetësor.
• Bashkëpunimi me partnerët ndërkombëtarë për ekspertizë dhe asistencë teknike.
• Kundërshtime nga grupet e interesit që përfitojnë nga sistemi aktual.

3. Kapaciteti Fiskal dhe Burimet e Financimit ⚠️

Një reformë e tillë kërkon investime të mëdha në infrastrukturë, teknologji dhe trajnimin e personelit.

Kostoja e Reformës:

• Investime fillestare: 700-900 milionë euro për ndërtim dhe modernizim të spitaleve.
• Trajnimi i personelit: 200-300 milionë euro.
• Sistemet e informacionit dhe dixhitalizimi: 150-200 milionë euro.
• Kosto operacionale vjetore të sistemit të ri: 250-400 milionë euro më shumë se buxheti aktual.

Kapaciteti Buxhetor:

• Buxheti i shtetit për shëndetësinë aktualisht është rreth 600 milionë euro/vit (2.4% e PBB-së).
• Për të zbatuar këtë reformë, do të kërkohet të paktën dyfishimi i këtij fondi, duke e çuar në 2 miliardë euro/vit.
• Kjo do të përbënte rreth 8% të PBB-së, që është një rritje e ndjeshme krahasuar me normat historike të shpenzimeve publike në shëndetësi.

Burimet e Financimit:

1. Të ardhura shtesë nga taksat – Rritja e TVSH-së për mallrat jo thelbësore ose kontributet e reja shëndetësore.
2. Rishpërndarje buxhetore – Rialokimi nga sektorë të tjerë, por kjo mund të ndikojë në financimin e arsimit dhe infrastrukturës.
3. Kredi dhe borxh publik – Rritja e borxhit mund të rrisë rreziqet fiskale.
4. Mbështetje nga BE dhe FMN – Financimi i pjesshëm përmes fondeve të reformës shëndetësore.

Duke marrë parasysh edhe premtimet e tjera qeveritare, të cilat kërkojnë shpenzime të larta për infrastrukturën rrugore dhe arsimin, kapaciteti fiskal i buxhetit është i kufizuar. Rreziku kryesor është që financimi i pamjaftueshëm mund të sjellë një reformë të paplotë ose të zgjatur përtej një mandati 4-vjeçar.

4. Ndikimi Ekonomik dhe Social ✅

• Pozitiv për përmirësimin e cilësisë së jetesës, aksesit në shërbime dhe uljen e vdekshmërisë nga sëmundjet kronike.
• Rritja e produktivitetit në ekonomi për shkak të një popullsie më të shëndetshme.
• Kosto të larta afatshkurtra, por kursime afatgjata nga ulja e nevojës për trajtime të kushtueshme për sëmundjet kronike.

5. Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ ✅

• Vullneti politik është i nevojshëm për miratimin e reformës, por rreziku është që zbatimi të mbetet i pjesshëm.
• Administrata ka kapacitete për reforma të pjesshme, por një reformë e thellë kërkon ndihmë nga ekspertiza ndërkombëtare.
• Presioni nga grupet e interesit mund të ngadalësojë ose ndryshojë reformën.

6. Implementimi dhe Afati i Zbatimit ⚠️

• Zbatim i pjesshëm në 4 vite – Do të jetë e pamundur të arrihet një transformim i plotë brenda një mandati qeverisës.
• Fazat kryesore:
  1. Viti 1-2 – Përgatitja e kornizës ligjore dhe institucionale.
  2. Viti 2-3 – Fillimi i projekteve pilot dhe ndërtimi i spitaleve të reja.
  3. Viti 3-4 – Rritja e financimit dhe zgjerimi i sistemit të ri.
• Rreziku është që reformat të mbeten në nivel pilot ose të ndalen me ndryshimin e qeverisë.

7. Ndikimi në Cilësinë e Shërbimeve Shëndetësore ✅

• Përmirësime në trajtimin e pacientëve dhe shërbimet spitalore.
• Efikasitet më i lartë dhe transparencë më e madhe në menaxhimin e sistemit shëndetësor.
• Reduktim i informalitetit dhe korrupsionit në sektorin shëndetësor.

Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit

📊 Indeksi i Fizibilitetit: 2.5/5

Reforma është e nevojshme dhe mund të ketë ndikim të madh pozitiv, por ka sfida serioze për financimin dhe zbatimin e saj brenda një mandati 4-vjeçar. Mungesa e një strategjie të qartë për financimin dhe kapacitetin administrativ e bën reformën të vështirë për t’u realizuar plotësisht në kohën e premtuar.

Nëse nuk sigurohen burime të qarta financimi, reforma mund të ngecë në fazat e para ose të mbetet e fragmentuar. Rekomandohet një qasje graduale dhe një plan i qartë për të garantuar qëndrueshmërinë fiskale të reformës.