Indeksi i Fizibilitetit të premtimit “5% e buxhetit kombëtar do të dedikohet për arsimin si një angazhim solemn”

1. Qartësia e Premtimit

✅ Ky premtim është i qartë dhe i matshëm. Përkufizon saktësisht 5% të PBB-së për arsimin dhe dyfishimin/trefishimin e pagave.

• Paga minimale për mësuesit dhe pedagogët është qartësisht e përcaktuar (1,300 € për mësuesit dhe 2,000 € për universitetet).
• Ky angazhim mund të verifikohet dhe matet gjatë mandatit qeverisës.

Vlerësimi: ✅ (i qartë dhe i matshëm)

2. Korniza Ligjore dhe Institucionale

⚠️ Ky premtim mund të përballet me disa pengesa ligjore dhe rregullatore:

• Ndryshimet ligjore: Ndryshimet e nevojshme ligjore për përfshirjen e një përqindjeje fikse të PBB për arsimin do të kërkojnë kohë dhe koordinim mes institucioneve.
• Rregulloret për pagat në sektorin publik: Politikat aktuale për pagat mund të kërkojnë rishikim, dhe do të ishte e nevojshme të rishikohet mënyra e financimit për të mbështetur një rritje të tillë të pagave.
• Bashkëpunimi me universitetet: Rritja e pagave për pedagogët mund të kërkojë një bashkëpunim më të ngushtë me universitetet dhe mund të sjellë nevojën për të rritur financimin e tyre.

Vlerësimi: ⚠️ (Kërkon ndryshime ligjore dhe rishikim të politikave)

3. Mbështetja Buxhetore dhe Financimi

⚠️ Llogaritja e kostos:

• PBB e Shqipërisë në 2024: 25.2 miliardë euro.
• 5% e PBB-së për arsimin = 1.26 miliardë euro.
• Aktualisht, buxheti për arsimin është rreth 3.3% e PBB-së, që do të thotë se duhet një shtesë prej rreth 1 miliard eurosh për të arritur 5% të PBB-së.
• Paga mesatare aktuale në arsim (2024) është rreth 770 euro/muaj.
• Dyfishimi apo trefishimi i pagave kërkon një shtesë prej 600-800 milionë eurosh në vit për sektorin e arsimit.

Burimet e mundshme të financimit:

1. Rritja e të ardhurave nga taksat: Por kjo kërkon një rritje të qëndrueshme ekonomike.
2. Ristrukturimi i shpenzimeve publike: Rialokimi i fondeve nga sektorë të tjerë për të mbështetur arsimin.
3. Borxhi publik: Mund të përdoret si mundësi, por mund të ketë ndikime negative në stabilitetin ekonomik të vendit.

Vlerësimi: ⚠️ (Kërkon financim shtesë, burimet janë të mundshme, por sfiduese)

4. Ndikimi Ekonomik dhe Social

✅ Ky premtim ka një ndikim pozitiv:

• Rritja e pagave do të motivonte mësuesit dhe pedagogët, duke kontribuar në përmirësimin e cilësisë së arsimit.
• Rritja e pagave do të krijonte më shumë mundësi për punësim dhe do të ulte emigrimin e arsimtarëve.
• Përmirësimi i kushteve të punës do të nxisë një konkurrencë më të lartë në sektorin e arsimit dhe do të ndihmojë në rekrutimin e mësuesve të rinj dhe të kualifikuar.

Vlerësimi: ✅ (Pozitiv për arsimtarët dhe cilësinë e arsimit)

5. Vullneti Politik dhe Kapaciteti Administrativ

✅ Arsimi është një prioritet i rëndësishëm për çdo qeveri, dhe vullneti politik për këtë reformë mund të jetë i mundshëm.

• Kjo reformë mund të ketë mbështetje nga të gjitha partitë dhe aktorët shoqërorë.
• Sfida kryesore: Angazhimi për sigurimin e fondeve dhe shmangia e rritjes së borxhit publik. Qeveria do të duhet të sigurojë transparencë dhe efikasitet në menaxhimin e fondeve.

Vlerësimi: ✅ (I mundshëm, por kërkon vendosmëri dhe transparencë)

6. Implementimi dhe Afati i Zbatimit

⚠️ Afati i premtuar (mandati i parë) është ambicioz:

• Rritja graduale e pagave do të ishte më e realizueshme sesa një rritje e menjëhershme e pagave për të gjithë mësuesit dhe pedagogët.
• Do të duhen burime të mjaftueshme për të përballuar presionet financiare që mund të krijohen për shkak të rritjes së pagave.
• Problemet infrastrukturore në arsimin mund të kërkojnë fonde shtesë, gjë që mund ta bëjë implementimin e këtij plani më të vështirë.

Vlerësimi: ⚠️ (Afat i shkurtër, kërkon zbatim gradual)

7. Ndikimi në Cilësinë e Arsimit

✅ Ky premtim do të ketë ndikim pozitiv:

• Përmirësimi i kushteve të punës për mësuesit do të sjellë një rritje të motivimit dhe të cilësisë së mësimdhënies.
• Rritja e pagave do të rrisë konkurrencën për vendet e punës në arsim, duke rritur cilësinë e rekrutimeve dhe duke ulur emigrimin.
• Do të ndihmojë në rritjen e pjesëmarrjes në arsimin e lartë, nëse universitetet mund të ofrojnë kushte më të mira për pedagogët dhe studentët.

Vlerësimi: ✅ (Pozitiv për cilësinë e arsimit)

Vlerësimi Final i Indeksit të Fizibilitetit për Përkushtimin Financiar për Arsimin

📊 Indeksi i Fizibilitetit: 3.9/5

Përmbledhje e Vlerësimit

• Qartësia e Premtimit: ✅
• Korniza Ligjore dhe Institucionale: ⚠️ (Kërkon ndryshime në rregulloret e pagave dhe financimin e universiteteve)
• Mbështetja Financiare: ⚠️ (E mundur, por kërkon burime shtesë të konsiderueshme)
• Ndikimi Ekonomik dhe Social: ✅ (Pozitiv për arsimtarët dhe cilësinë e arsimit)
• Vullneti Politik: ✅ (I mundshëm, por kërkon vendosmëri dhe transparencë)
• Afati i Zbatimit: ⚠️ (Afat i shkurtër, kërkon zbatim gradual)
• Ndikimi në Cilësinë e Arsimit: ✅ (Pozitiv për sistemin arsimor)

📌 Ky premtim ka një ndikim shumë pozitiv, por kërkon një strategji të fortë financimi dhe zbatim gradual. Nëse financimi i kërkuar sigurohet në kohë dhe ka mbështetje politike të fortë, mund të realizohet.