Përmbledhje
Rritja e të ardhurave nuk mund të barazohet automatikisht me uljen e evazionit. Nga të dhënat agregate ndahet relativisht mirë efekti i rritjes nominale të bazës ekonomike; pjesa që mbetet është një rezidual, jo një matje e evazionit.
Ekonomia nominale dominon
Rreth 88% e rritjes së Tatimeve dhe Doganave (interval 85–92%) lidhet me zgjerimin nominal dhe strukturor të bazës. Rreth 12% (8–15%) mbetet mbi këtë bazë.
Tri histori të ndryshme
Rritja totale përbëhet nga tri burime me logjika të ndryshme. Tatimet dhe Doganat japin më pak se gjysmën e saj; Pushteti Vendor është outlier-i institucional.
Ku duket formalizimi
Sinjali më i qartë del te TVSH-ja neto e mbledhur në vend, TAP-i dhe kontributet e fondeve speciale, ku rritja tejkalon treguesit bazë të pagave dhe çmimeve.
Kundërsinjali
Tatimi mbi fitimin bie, dhe taksat nacionale rriten shumë pak. Përmirësimi i arkëtimit nuk është uniform në të gjithë sistemin fiskal.
Nga erdhi rritja e të ardhurave
Ndryshimi total i tre burimeve është +60.175 mld lekë. Tatimet dhe Doganat kontribuojnë vetëm 41.7% të tij.
Të tre burimet: +25.075, +19.154 dhe +15.946 mld lekë.
| Zëri | 2025, mld | Ndryshimi, mld | Rritja | Pesha në rritjen e TD |
|---|---|---|---|---|
| Tatime dhe Dogana (TD) | 329.9 | +25.075 | +7.6% | 100% |
| TVSH | 149.9 | +15.443 | +10.3% | 61.6% |
| TAP | 56.6 | +8.778 | +15.5% | 35.0% |
| Akciza | 46.6 | +2.098 | +4.5% | 8.4% |
| Taksa doganore | 6.2 | +0.568 | +9.1% | 2.3% |
| Taksa nacionale | 30.1 | +0.271 | +0.9% | 1.1% |
| Tatim fitimi | 40.8 | −2.083 | −5.1% | −8.3% |
| Pushteti vendor | 25.3 | +19.154 | +75.7% | jashtë TD |
| Taksa lokale | 19.5 | +17.719 | +91.1% | |
| Taksa mbi pasurinë | 5.8 | +1.445 | +24.8% | |
| Biznesi i vogël | ≈0.017 | −0.009 | −51.4% | |
| Fondet speciale (sigurime shoqërore + shëndetësore) | 119.0 | +15.946 | +13.4% | jashtë TD |
| Totali i tre burimeve | 474.2 | +60.175 | +12.7% |
Bazat 2025 janë rindërtuar nga diferenca dhe përqindja në tabelën burimore. Pesha në rritjen e TD dhe totali +12.7% janë llogaritje të ALTAX.
Nivelet e arkëtuara sipas Ministrisë së Financave, 8M 2026
| Zëri | Arkëtimi, mld | Rritja dhe shënime |
|---|---|---|
| Administrata tatimore | 191.6 | +10.5% |
| Administrata doganore | 165.0 | +4.4% |
| TVSH neto në vend | 56.8 | +24.2%, +11.1 mld |
| TVSH në import | 108.5 | +4.2%, +4.4 mld |
| Rimbursime TVSH | 9.6 | nuk raportohet rritje |
| TAP | 65.5 | +15.5% |
| Fondet speciale | 134.1 | +13.4% |
| Tatim fitimi | 38.6 | realizim 98.4% i planit |
| Akciza | 48.3 | +2.1 mld |
Benchmark-u makro
Për të ndarë efektin e ekonomisë nga rezidualja përdoren katër grupe treguesish: aktiviteti real, çmimet, pagat dhe struktura e ekonomisë. Mesatarja e thjeshtë e inflacionit mujor është një proxy analitik, jo PBB nominale zyrtare 8-mujore.
Inflacioni vjetor, 2026 (%)
| Treguesi | Vlera |
|---|---|
| PBB reale, T1 2026 | +3.71% |
| PBB reale, T2 2026 | +3.61% |
| Inflacioni mesatar 8-mujor | ≈2.9% |
| Paga mesatare bruto, T2 | 92,150 lekë, +9.8% |
| Norma e punësimit, T2 | 58.3%, −0.1 pp |
| Tregtia me pakicë, volum, T2 | +6.8% |
| Vizitorë në akomodim, korrik | +15.2% |
| Nga këta, jo-rezidentë | +18.3% |
| Importet, gusht | +12.6% |
| Paga minimale, nga 1 janari | 40,000 → 50,000 (+25%) |
| Paga maksimale e kontributeve | 176,416 → 186,416 |
Pritja më e rëndësishme për leximin e mëtejshëm: konsumi real (+6.8%) rritet shumë më shpejt se PBB reale, dhe rritja e pagave është shumë më e lartë se ajo e punësimit. Për këtë arsye, TVSH-ja lidhet me konsumin dhe TAP-i e kontributet me pagat, jo me PBB-në.
Dekompozimi i Tatimeve dhe Doganave
Benchmark-u top-down zbaton një normë të vetme nominale mbi bazën e 2025. Rezultati varet nga norma e zgjedhur, prandaj raporti paraqet katër variante.
- Efekti real
- 329.9 × 3.6–3.7% ≈ 12.0 mld
- Efekti i çmimeve
- 329.9 × 2.9% ≈ 9.6 mld
- Benchmark nominal
- ≈ 21.6 mld
- Rezidual
- 25.1 − 21.6 ≈ 3.5 mld (rreth 14%)
| Varianti | Norma nominale | Benchmark, mld | Rezidual, mld | Pjesa e rezidualit |
|---|---|---|---|---|
| Normë e drejtpërdrejtë (lexim i parë) | 6.5–7% | 21.5–23.1 | 2.0–3.6 | 8–15% |
| PBB reale T1 (3.71%) + inflacion mesatar (2.875%) | ≈6.6% | 21.8 | 3.3 | 13.2% |
| PBB reale 3.6–3.7% + inflacion 2.9% | ≈6.5% | 21.6 | 3.5 | 14% |
| Matrica e intervaleve ALTAX | shumëfaktorëshe | 21.5–22.5 | 2.6–3.6 | ≈12% (qendror) |
Rezidualja në rreshtin e fundit është diferenca me 25.075. Brenda saj ALTAX vlerëson 1–2 mld nga strukturë/politika dhe 1.5–3 mld nga formalizimi e administrimi.
Dy metoda, dy shenja
Nëse benchmark-u ndërtohet për çdo taksë me bazën e vet, shuma e benchmark-eve është ≈27.4 mld (27.0–27.85), sepse TVSH dhe TAP kanë baza që rriten rreth 10%. Kundrejt 25.075 faktike, diferenca del ≈ −2.3 mld (−2.0 deri −2.8).
Rezidualet pozitive te TAP (+3.2) dhe TVSH (+0.6) shuhen nga tatimi mbi fitimin (−4.7) dhe taksat nacionale (−1.6). Rekomandim: Revenue Performance Gap të llogaritet bottom-up, pasi një normë e vetme nuk përfaqëson baza ekonomike të ndryshme.
Elasticiteti i të ardhurave ndaj rritjes nominale: 7.6% ÷ (6.5–7%) jep 1.09–1.17. Të ardhurat rriten pak më shpejt se baza nominale, por treguesi duhet llogaritur për secilën taksë.
Zë pas zëri
Tabela paraqet vlerësimet e ALTAX për secilin zë, me intervale ku ka pasiguri.
| Zëri | Rritja faktike, mld | Benchmark ekonomik, mld | Mbi benchmark, mld | Strukturë/politikë, mld | Formalizim/admin., mld | Leximi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| TVSH | +15.44 | 14.7–15.0 | +0.4–0.7 | 0.2–0.5 | 0.0–0.5 | Kryesisht bazë ekonomike |
| TAP | +8.78 | 5.5–5.7 | +3.2 | 1.0–1.5 | 1.5–2.3 | Formalizimi më i dukshëm |
| Tatim fitimi | −2.08 | +2.6–2.7 | −4.7 | negativ | — | Nën pritshmëri |
| Akciza | +2.10 | 1.8–2.2 | ≈0 | volum/norma | 0–0.3 | Volum dhe strukturë |
| Taksa doganore | +0.57 | 0.4–0.5 | +0.1–0.2 | 0.1–0.2 | 0.0–0.2 | Importet dominojnë |
| Taksa nacionale | +0.27 | ≈1.9 | −1.6 | strukturë/politikë | rezidual negativ | E dobët |
| Tatime dhe Dogana | +25.08 | 21.5–22.5 | +2.6–3.6 | 1–2 | 1.5–3 | Përzierje faktorësh |
| Fondet speciale | +15.95 | 11.66 (paga +9.8%) | +4.3 | — | — | Paga + formalizim |
Ndarja e TAP-it dhe e fondeve speciale sipas pagave: 63% / 37% për TAP (5.55 / 3.23 mld) dhe 73% / 27% për kontributet (11.66 / 4.29 mld).
Diferenca mbi benchmark-un ekonomik, vlera qendrore (mld lekë)
TVSH
Baza e TVSH-së është konsumi, tregtia, shërbimet, importet, turizmi dhe çmimet, jo PBB. Volumi i shitjeve me pakicë (+6.8%) plus çmimet rreth 3% jep një rritje nominale 9.8–10%, pothuajse e njëjtë me 10.3%. Për TVSH-në totale, pjesa makro është 95–97% dhe rezidualja 3–5%.
Kontrasti brenda saj ndryshon historinë: TVSH-ja në vend rritet 24.2% kundrejt 4.2% në import, dhe kjo nuk shpjegohet nga inflacioni apo aktiviteti. Këtu ka argumentin më të fortë për zgjerim të bazës së deklaruar, faturim, formalizim dhe kontrolle më të mira. Totali 10.3% është mesatarja e dy dinamikave shumë të ndryshme.
TAP
Norma e punësimit nuk ka ndryshuar, prandaj rritja vjen nga paga mesatare, nga paga minimale dhe nga progresiviteti i tatimit. Rreth 5–6 pikë përqindjeje mbi rritjen e pagave duhet shpjeguar, dhe brenda tyre bëjnë pjesë formalizimi, deklarimi më i plotë dhe ndryshimi i shpërndarjes së pagave. Nuk është e saktë ta quajmë gjithë këtë “luftë ndaj evazionit”.
Fondet speciale
Rritja mbështetet nga paga mesatare, paga minimale dhe paga maksimale e kontributeve. Kontributet nuk janë provë e pastër e formalizimit, por diferenca mes rritjes së bazës së pagave dhe rritjes së kontributeve është indikatori që duhet testuar.
Tatim fitimi
Me një benchmark nominal rreth 6.5–6.6% do të prisnim rreth +2.65 mld, por arkëtimi ra. Kjo nuk mbështet një narrativë të përgjithshme për mbledhje më të mirë nga biznesi. Për ta shpjeguar duhen parë ciklin e deklarimit dhe parapagimeve, fitueshmëria sipas sektorëve, shpenzimet e zbritshme, humbjet e mbartura, efektet e njëhershme dhe koha e pagesës.
Akciza
Rritja është nën benchmark-un nominal, pra nuk ka sinjal të fortë administrimi. Një pjesë lidhet me importin e cigareve, ku sasia u rrit me rreth 111 tonë. Faktorët për t’u ndarë janë sasitë, çmimet, normat, karburantet, alkooli dhe struktura e importeve.
Doganat dhe taksat nacionale
Drejtoria e Doganave e lidh një pjesë të rezultatit me përmirësimin e administrimit, lehtësimin e tregtisë së ligjshme dhe forcimin e kontrolleve. Importet rriten shumë më shpejt se TVSH-ja në import, pra rritja e importeve nuk kalon një-për-një në arkëtime, për shkak të përjashtimeve, çmimeve, mallrave pa TVSH dhe normave të akcizës. Taksa doganore +9.1% nuk i atribuohet direkt administrimit. Taksat nacionale nuk janë burim i rëndësishëm rritjeje.
Pushteti vendor: outlier-i institucional
Rritja e Pushtetit Vendor nuk shpjegohet nga PBB-ja, inflacioni, pagat apo konsumi, prandaj nuk duhet futur në të njëjtën ekuacion me Tatimet dhe Doganat. Taksat lokale përbëjnë 92.5% të rritjes së këtij burimi; biznesi i vogël bie.
Shpjegimet që kërkojnë dokumentacion nga bashkitë:
- ndryshim i bazës tatimore dhe regjistrim pasurish;
- rritje tarifash dhe taksash;
- mbledhje detyrimesh të prapambetura dhe identifikim i detyrimeve;
- përmirësim i administrimit vendor dhe formalizim.
Për këtë arsye +75.7% nuk përdoret si argument për rritje organike të ekonomisë shqiptare.
Metodologjia dhe treguesit e ALTAX
Ekuacioni bazë: ΔTë ardhura = E + P + S + Pol + A/F + O. Komponentët E, P, S, F dhe A nuk publikohen të ndarë në statistikat fiskale, prandaj ALTAX bën dekompozim analitik me intervale, jo ndarje statistikore ekzakte.
| Komponenti | Çfarë përfshin |
|---|---|
| Real (E) | Rritja reale e aktivitetit, konsumit, importeve dhe turizmit |
| Çmime (P) | Inflacioni dhe rritja nominale e pagave |
| Strukturë (S) | Më shumë konsum, shërbime, turizëm, importe; sektorë me fitim ose paga të ndryshme |
| Politikë (Pol) | Paga minimale, baza e kontributeve, tarifa, norma, përjashtime |
| Administrim / formalizim (A/F) | Faturim, deklarim, kontrolle, mbledhje, digjitalizim, punësim i deklaruar, transaksione të formalizuara |
| Të tjera (O) | Efekte të njëhershme dhe koha e arkëtimit |
| Evazioni | Trajtohet veçmas; nuk nxirret nga diferenca mes të ardhurave dhe inflacionit |
Fiscal Revenue Attribution, shtatë fazat
- Efekti i bazës ekonomike. Sa do të mblidhej nëse sistemi ndiqte vetëm rritjen e bazës.
- Efekti i çmimeve. Sa vjen vetëm nga inflacioni.
- Kompozicioni sektorial. Turizmi, konsumi, importet, ndërtimi, pagat.
- Efekti i politikave. Ndryshimet ligjore dhe fiskale.
- Efekti i administrimit. Kontrollet, faturimi, deklarimi, mbledhja, digjitalizimi.
- Efekti i formalizimit. Punësimi i deklaruar, paga reale e deklaruar, bizneset dhe transaksionet e formalizuara.
- Rezidualja. Ajo që mbetet e pashpjeguar.
Treguesit e rinj
- Tax Revenue Elasticity to Nominal Economic Growth: rritja e të ardhurave pjesëtuar me rritjen nominale të bazës, për çdo taksë. Për TD 8M 2026: 1.09–1.17.
- Revenue Performance Gap (RPG): të ardhurat faktike minus rritja nominale e pritshme e bazës. Për 8M 2026 ≈ +3.5 mld lekë, ose 14% e rritjes së TD (top-down). Ndiqet çdo muaj, nga janari në gusht: rritje e vazhdueshme sinjalizon përmirësim të mbledhjes ose formalizimit; rënie tregon se rritja mbështetet vetëm te ekonomia nominale.
- Tax Revenue Growth Decomposition (TRGD): produkti që zbërthen rritjen në komponentët e mësipërm. Versioni fillestar 8M 2026 është ai i raportit.
Kontrolli i harmonizimit të të dhënave
Katër pika duhen harmonizuar para publikimit përfundimtar.
| Çështja | Gjetja | Veprimi |
|---|---|---|
| Totali i TD | 355.0 mld sipas tabelës (329.9 + 25.1), kundrejt 356.6 mld sipas MoF (191.6 + 165.0). Diferenca 1.6 mld lidhet me klasifikimin e zërave. | Harmonizo klasifikimin |
| Pesha 31% e TVSH-së | TVSH = 165.3 mld (56.8 + 108.5, e njëjtë me 149.9 + 15.4). Kjo është 46.6% e TD, por ≈30.9% e totalit të tre burimeve (≈534.4 mld). Pra 31% vlen vetëm me emërues të gjerë. | Specifiko emëruesin në tekst |
| PBB reale | 3.71% në T1 dhe 3.61% në T2 përdoren sipas periudhës. Benchmark-u përdor 3.6–3.7%. | Shënim metodologjik |
| Nivele të nënkuptuara kundrejt MoF | Fondet speciale: 134.9 kundrejt 134.1. Akciza: 48.7 kundrejt 48.3. | Verifiko burimin |
Përfundimi
Rritja e të ardhurave fiskale në 8-mujorin 2026 nuk mund të interpretohet si rezultat i vetëm i përmirësimit të administrimit tatimor. Pjesa dominante e rritjes së Tatimeve dhe Doganave lidhet me zgjerimin nominal të bazës ekonomike dhe me ndryshimin e strukturës së aktivitetit. Komponenti mbi këtë bazë është më i dukshëm te TAP-i, kontributet dhe TVSH-ja e mbledhur në vend.
Tatimi mbi fitimin tregon se përmirësimi nuk është uniform. Të dhënat agregate nuk lejojnë që komponenti mbi bazë të identifikohet drejtpërdrejt si ulje e evazionit, sepse përfshin njëkohësisht formalizimin, deklarimin, pagat, bazat tatimore, kompozicionin dhe politikën fiskale.
Teza e ALTAX: të ardhurat rriten më shpejt se ekonomia, por jo e gjithë diferenca është formalizim. Pyetja nuk është vetëm sa u mblodhën, por sa nga rritja vjen nga ekonomia dhe sa nga aftësia e shtetit për ta kthyer aktivitetin ekonomik në të ardhura fiskale.
Hapat e ardhshëm
- Tabela “25.1 mld lekë: nga erdhën?” për çdo zë të TD, me efekt të PBB-së reale, inflacionit, pagave, importeve, politikës dhe administrimit/formalizimit, me intervale minimale dhe maksimale.
- E njëjta zbërthim për +19.154 mld (Pushteti Vendor) dhe +15.946 mld (Fondet Speciale).
- Seria mujore e RPG nga janari në gusht, e llogaritur bottom-up.
- Të dhëna administrative (faturim elektronik, deklarime, regjistër tatimpaguesish) dhe dokumentacion bashkiak, për të izoluar formalizimin dhe evazionin.